Karolina Tuchalska-Siermińska: Nie odkładaj siebie na później. Pierwszy krok w stronę życia na własnych zasadach

Media Rodzina, Poznań 2026.

Troskliwość

Troskliwość to pierwsze, co przebija z tej książki – „Nie odkładaj siebie na później” na nowo uczy zabiegane kobiety, żeby przyjrzały się własnym potrzebom i nauczyły się je zaspokajać, zanim pobiegną ratować świat. Karolina Tuchalska-Siermińska chce, żeby odbiorczynie nauczyły się dbać o siebie i żeby zrozumiały, że są ważne – bez względu na to, czego oczekują od nich inni. I tworzy poradnik, a jednocześnie książkę ćwiczeń – zestaw uwag i podpowiedzi mających pomóc w zmianie sposobu myślenia o własnej roli. Liczy się tu zachowanie zdrowia psychicznego i refleksja nad tym, co należy zmienić. Autorka na początku przygląda się przeszłości, żeby ocenić, jak bardzo wychowanie i doświadczenia poprzednich pokoleń mają wpływ na to, co odczuwają odbiorczynie. Kiedy już przeszłość zostanie rozczytana, przychodzi czas na teraźniejszość – i to jest miejsce na wprowadzanie zasad działania. Autorka uczy między innymi, jak odczytywać sygnały płynące z ciała – i jak interpretować emocje, a także – co zrobić, żeby wyregulować stan do pożądanego. Proponuje co pewien czas przerywniki od lektury w postaci ćwiczeń. Zadania do wykonania dla czytelniczek polegają tu na zastanowieniu się nad sobą i wypełnieniu kilku linijek tekstem – to dobra okazja do tego, żeby przećwiczyć podawane wskazówki w praktyce (a tym samym wbić je sobie w pamięć), albo żeby po prostu sprawdzić ich skuteczność. Dalej pojawią się między innymi skupienie się na własnych potrzebach, treningi dotyczące troski o siebie samą – i wreszcie, gdy już grunt zostanie prawidłowo przygotowany – budowanie zdrowych relacji z innymi. Chodzi o to, żeby działania były kompleksowe i żeby obejmowały najczęstsze źródła problemów. Dla czytelniczek będzie to rodzaj drogowskazu, zestaw porad, które można natychmiast wcielić w życie – bez wertowania podręczników do psychologii. Można się zastanawiać, czy taka psychologia pop, zbliżona trochę do coachingu, ma sens – ale jeśli ktoś potrzebuje szybkiego wsparcia, a woli pracować samodzielnie, może tu rzeczywiście odnaleźć szereg przydatnych tematów i podsumowań, które dadzą mu do myślenia. Karolina Tuchalska-Siermińska stawia na prosty język i ciepłą, serdeczną narrację – ma zamieniać się w przewodnika, ale nie w trenera – „Nie odkładaj siebie na później” to po prostu uwagi, z których czytelniczki sporo dla siebie wyciągną. Jeśli, oczywiście, będą chciały i uznają, że przyda im się zmiana – ale w innych okolicznościach raczej nie sięgną po taką publikację. Tu wszystko jest przygotowane tak, żeby zadbać o odbiorczynie, nawet strona graficzna – utrzymanie stron w pastelowych kolorach – i czułość, z jaką zwraca się autorka do odbiorczyń – to wszystko zostało przygotowane tak, żeby nie wywierać presji, ale uświadamiać konieczność zmian w określonych okolicznościach.

Jest to publikacja przygotowana tak, żeby czytelniczki, które rzeczywiście chcą zadbać o siebie nie musiały daleko szukać – a miały poczucie dobrze wykonanej pracy. „Nie odkładaj siebie na później” to przypomnienie, że każdy musi też pomyśleć o sobie, zanim zajmie się pomaganiem innym.

Anna Golonka-Fraś, Karolina Głaziewicz: Autyzm poza ramą. O dzieciach, które sobie radzą do momentu, kiedy przestają

Sensus, Gliwice 2026.

Wachlarz

Dzisiaj nie ma już podziałów w obrębie autyzmu (nie diagnozuje się na przykład zespołu Aspergera), neuroatypowość zostaje uznana za spektrum, a to oznacza, że jeszcze trudniej jest zwłaszcza rodzicom zdiagnozowanego dziecka przyjąć, co ich czeka, albo z jakimi zachowaniami będą się mierzyć. Autorki książki „Autyzm poza ramą” starają się więc przygotować dorosłych na różne przejawy funkcjonowania w spektrum. Anna Golonka-Fraś i Karolina Głaziewicz chcą zapewnić rodzicom nie tyle narzędzia co szansę na zrozumienie początku – na oswojenie się z diagnozą i nastawienie na przyszłość. W tym celu tworzą publikację, w której mnóstwo jest różnorodnych komentarzy dotyczących zwłaszcza dzieci, które nie mieszczą się w żadnych charakterystycznych ramach. Autorki rozprawiają się między innymi z mitami pokutującymi jeszcze z dawnych lat (autyzm to choroba małych chłopców, z autyzmu się wyrasta) i tłumaczą, co zrobić, kiedy sytuacja mogłaby się wymknąć spod kontroli. Czujnie sprawdzają, w jaki sposób dzieci mogą regulować emocje i jak przejawia się to w normalnym życiu – ale też, co w ich zachowaniach może przeszkadzać otoczeniu. Koncentrują się na wysokofunkcjonujących dzieciach, tych, które niekoniecznie wymagają natychmiastowej reakcji. Nie pozwalają na uśpienie czujności rodziców: wskazują momenty, w których może dojść do wybuchu i wyczulają na drobne sygnały nadchodzących kryzysów.

„Autyzm poza ramą” to książka, w której próbuje się uchwycić „niepodręcznikowe” – więc też i automatycznie mniej kojarzone – sytuacje związane z reakcjami autystycznych dzieci. Autorki dość często podkreślają rolę udawania: dzieci, które wiedzą, że odstają od rówieśników, zaczynają maskować swoje prawdziwe reakcje i potrzeby, uczą się między innymi, jak oszukiwać przy patrzeniu komuś w oczy albo jak modulować ton głosu – to wszystko wymaga mnóstwa wysiłku (a najpierw w ogóle zrozumienia roli takich zachowań w procesie komunikacji), wiązać się zatem może z przeciążeniem. Wiadomo, że w idealnym świecie znalazłoby się miejsce i na neurotypowych, i na neuroatypowych, ale autorki tej książki doskonale wiedzą, jak daleko nam do idealnego świata – więc będą wyczulać czytelników na niuanse, o których sami być może by nawet nie pomyśleli. Opowiadają o tym, co sprawia dzieciom autystycznym wiele trudności, ale posługują się tu podręcznikowymi kliszami, nie sprawiają wrażenia, jakby znały temat z własnego otoczenia. Wskazuje na to między innymi uporządkowanie treści w oparciu o stereotypy (i przy zaznaczeniu, że to stereotypy) oraz wykorzystywanie „wyznań” rodziców – skrótowych komentarzy pokazujących przykłady zachowań neuroatypowych dzieci. To oczywiście może ułatwić identyfikację problemu zwykłym odbiorcom, ale z kolei nie pozwoli na pogłębienie tematu – przez cały czas będą dorośli pozostawać na powierzchni zagadnienia. Jeśli czytelnicy tej książki chcieliby się przygotować na życie po diagnozie, dowiedzą się najpewniej, że nic nie da się powiedzieć na temat przyszłości ich dziecka – bo nie wiadomo, jaką z licznych ścieżek wybierze. Nie odbiera to jednak nadziei ani zapału do działania, w dalszym ciągu odbiorcy będą śledzić tekst – bo dzięki niemu otrzymają kilka cennych wskazówek, a może i zwrócą uwagę na te aspekty autyzmu, które do tej pory im umykały. Jest to bez wątpienia książka dla bezpośrednio zainteresowanych (zwłaszcza dla rodziców dzieci autystycznych wysokounkcjonujących), jednak części co bardziej dociekliwych rodziców na niektóre pytania nie odpowie.

Michał Wójcik: Tańczący z zamkami, czyli subiektywny przewodnik po zamkach, pałacach i dworach

Rebis, Poznań 2026.

Dawne czasy

Michał Wójcik nagrywa program o zamkach i pałacach – przygląda się tym ruinom, po których zostały tylko wspomnienia i tym budowlom, które – niszczone w kolejnych ustrojach i sytuacjach politycznych – teraz zyskały nowych właścicieli i szansę na kolejne życie. Sprawdza, co takiego jest w zamkach i pałacach, że rozpalają wyobraźnię czytelników – i przedstawia im szereg ciekawych miejsc z Polski. „Tańczący z zamkami, czyli subiektywny przewodnik po zamkach, pałacach i dworach” to książka wypełniona fotografiami (warto uważnie czytać podpisy, bo oprócz przedstawiających stan faktyczny zdjęć, mamy tu czasem i wizualizacje – pomysły, jak miejsce mogło wyglądać w przeszłości, albo jak będzie wyglądać, kiedy już zakończy się jego remont). Autor książki rozmawia z właścicielami ruin i odrestaurowanych zamków, wypytuje o plany i pomysły na miejsce, za to kompletnie nie zamierza rozmawiać o kwotach – więc jeśli kogoś interesuje koszt odnowienia zamku, będzie musiał zasięgnąć wiedzy z innego źródła. Ale tu dowie się, z jakimi wyzwaniami przyjdzie mu się mierzyć i jakie nieoczekiwane pułapki mogą go czekać.

Autor podróżuje do różnych miejsc w Polsce, przedstawia ciekawostki historyczne – tak, żeby odbiorcy mieli przynajmniej nikłe pojęcie o tym, co ukształtowało dane miejsce i jak przeszłość może się odzwierciedlać w zamku. Czasami tropi ślady legend, częściej jednak trzyma się konkretów – i podpowiada, czego można się spodziewać. Zwykle zamki i pałace mają być przez nowych właścicieli zamieniane na hotele i ekskluzywne pensjonaty, ale czasami rzeczywistość modyfikuje te zamierzenia – zwłaszcza wtedy, gdy nieoczekiwanie odkryje się cenny fresk. Nowym właścicielom zwykle zależy na tym, żeby udostępniać turystom odnalezione skarby – wpisują więc w przyszłą działalność także możliwość zwiedzania zamków, przynajmniej tam, gdzie to możliwe. Nie wszyscy chcą restaurować zamki od zewnątrz, niektórzy właśnie w rozpadających się murach czy bluszczach porastających zabudowania widzą wielki atut – i również wykazują się sporą dozą wyobraźni, żeby ocalać to, co dla innych byłoby problemem. Zamki to historie – i tych Michał Wójcik odbiorcom nie szczędzi. Potrafi opowiadać lekko i z humorem, a ponieważ nie zamierza tworzyć monografii zamków, a jedynie rodzaj reklamy swojego programu – wciąga czytelników w relacje wyjątkowe i za każdym razem inne. To wielka siła tej publikacji, można ją potraktować jak przewodnik turystyczny na przyszłość, można sprawdzić, jakie zamki i pałace pojawiają się w pobliżu – albo jak udało się ocalić ruiny i odbudować fortyfikacje. Nie ma tu dwóch identycznych historii, tak samo jak nie ma dwóch wspólnych narracji, ta książka ani przez moment nie będzie odbiorców nudzić. Podróż z Michałem Wójcikiem to mnóstwo anegdot i ciekawostek, spotkania z interesującymi ludźmi i opowieść o tych, którzy nie boją się marzyć, za to pragną ocalać historię dla potomnych. W takim ujęciu można faktycznie zarazić się miłością do przeszłości i szukać przejawów historii w najbliższym otoczeniu – tu pojawiają się bez przerwy ludzie, którzy postanowili zrobić coś dla lokalnej społeczności (i dla siebie samych): pomysły na biznesy, które wcale nie muszą wypalić – to dowód odwagi i pasji.

Justyna Bednarek: Tata w tarapatach. Krecia robota

Nasza Księgarnia, Warszawa 2026.

Tata czyta

Justyna Bednarek nie zwalnia tempa, chociaż czasami ma się wrażenie, że chętnie porzuciłaby już gdzieś tego tatę – Gerarda Filipa Wieczorka – zamiast biegać za nim (za nim w wersji spetityzowanej) i szukać go po obcych światach. Tym razem tata wpada w krecią norę, dokonuje jakiegoś przedziwnego splątania kontynentów, a jego rodzina prawie przetnie planetę na pół, żeby tylko odzyskać ukochanego ojca i męża. Jak zwykle pomocą służą też wierne zwierzęta (chociaż nie niesporczak, bo jest za mały, żeby w ogóle wiedzieć, co się z nim dzieje). Wystarczy wspomnieć, że tym razem tata trafia do nory pewnego uprzejmego kreta, ale ponieważ nie zamierza spożywać posiłków z pędraków, stara się jak najszybciej opuścić to miejsce. Rodzina z kolei szuka go – chociaż powoli traci pomysły na wynalazki. Co w tym wszystkim robią reptilianie – tego odbiorcy dowiedzą się już samodzielnie.

„Krecia robota”, kolejny tom przygód w serii Tata w tarapatach to polska odpowiedź na absurdalne powieści komiksowe. Justyna Bednarek wykorzystuje tu purenonsens i możliwość rezygnowania z pouczeń na rzecz rozrywki, żeby rozbawiać czytelników ciągłym – ciągnącym się już przez kilka tomów – pościgiem za wciąż gubiącym się tatą. Trzeba nieraz wykorzystywać silne uczucia, żeby odnaleźć drogę. Przydatne są też wynalazki – i tych nie brakuje w rodzinie, w której niemal każdy wykazuje się ponadprzeciętnymi cechami umysłowymi i zdolnościami do kreowania tego, co akurat jest potrzebne. Do rodziny Wieczorków dołącza i tym razem aspirant Kisiel, trudno sobie bez niego wyobrazić rzeczywistość – ale jeszcze trudniej jest sobie wyobrazić zwielokrotnionego Kisiela – a będzie trzeba. I tak z tej książki czytelnicy wreszcie dowiedzą się, kto naprawdę rządzi światem. W „Kreciej robocie” jest też miejsce na satyryczną podróż przez literaturę – kilka ciekawie przedstawionych klasyków czeka na rozszyfrowanie. Justyna Bednarek drwi sobie nawet z siebie (i rysownika, czyli autora ilustracji, Bartka Brosza) – powodów do śmiechu nie zabraknie bardzo długo. Liczy się w tej książce błyskawiczne tempo – czemu sprzyja ograniczenie warstwy tekstowej na rzecz tej rysunkowej i jednocześnie opieranie się na wyliczeniach. To podbudowa komizmu. Komizmu, który o nic nie walczy – chyba że o przekonanie dzieci do czytania jako źródła rozrywki. Tu chodzi o prezentowanie jak najbardziej szalonych pomysłów, oderwanie od prozaicznej codzienności i ucieczka w świat fantazji trochę rodem z pomysłów z marginesów książek i zeszytów podczas nudnych lekcji. Justyna Bednarek po raz kolejny udowadnia, że można zaintrygować opowieścią bez sensu – i znaleźć bardzo dużo motywów, które dla czytelników będą wartościowe. W serii o rodzinie Wieczorków mechanizm jest wciąż taki sam: tata (zniekształcony rozmiarowo, a tym razem i gatunkowo) trafia w miejsce, w którym wcale nie chciałby się znaleźć – z dala od możliwości i zasięgu jego bliskich. Bliscy zbierają siły, wynalazki i koncepcje, żeby pospieszyć na ratunek. To razem składa się na burzliwą opowieść pełną niespotykanych rozwiązań i niespodziewanych zwrotów akcji – czego chcieć więcej?

Christian Tielmann: Już umiemy zachować się uprzejmie

Media Rodzina, Poznań 2026.

Grzeczność

Tych dzieci jest czworo – chociaż w przedszkolu jest ich więcej. Ale ta czwórka: Tosia, Sara, Igor i Franek przyjaźnią się i starają się spędzać ze sobą czas jak najczęściej. Wspólnie też muszą dochodzić do prawd, które w zasadzie powinni im wpajać dorośli – rodzice i wychowawcy – ale znacznie przyjemniej jest samodzielnie ustalić zasady postępowania tak, żeby wszystkim wokół było miło. W tomiku „Już umiemy zachować się uprzejmie” w cyklu Mądra Mysz – w nowej podserii – dzieci mają przejąć rolę przewodników po świecie grzeczności (i nie tylko), żeby uświadomić małym czytelnikom, czego oczekuje się od nich w sytuacjach społecznych. Christian Tielmann proponuje odbiorcom książeczkę wypełnioną zwyczajnymi rutynowymi czynnościami i zajęciami. Oto dzieci w przedszkolu czas spędzają przy wspólnych posiłkach, czasami też na zabawie. Zwykłe wydarzenia prowokują je do rozważań na temat higieny (dlaczego przy kichaniu czy kaszlu należy zakryć usta, dlaczego trzeba myć ręce przed posiłkiem), ale znacznie częściej liczą się interakcje, w jakie bohaterowie wchodzą – i konsekwencje tych interakcji. Oto bowiem dzieci uświadamiają sobie, że wcale nie jest fajnie, kiedy rysują, a jedno żąda od drugiego podania kredki w określonym kolorze. Przy posiłkach też nie powinno się porywać całej tacy ulubionego przysmaku tylko dla siebie – a postarać się, żeby wystarczyło dla wszystkich, którzy mają na niego ochotę. Do tego obecność „magicznych słów” – coś, co każdy maluch musi sobie jak najszybciej wpoić, żeby uniknąć konfliktów i nieporozumień.

I zwykle tego typu uwagi przedstawiali dorośli. Panie przedszkolanki albo rodzice dbali o to, żeby w odpowiednim momencie zareagować i przedstawić właściwe podejście. Tym razem nie ma na to miejsca, to same dzieci – mali bohaterowie – są odpowiedzialne za przedstawianie zasad dobrego zachowania się w różnych okolicznościach. Dla czytelników będzie to z pewnością o wiele bardziej strawne i przyjemne od pouczeń ze strony dorosłych. Tu liczy się także fakt, że to dzieci same wychodzą z inicjatywą poprawienia niektórych postaw – zwracają sobie uwagę, wymyślają i wypracowują wspólnie zachowania, które usatysfakcjonują wszystkich w grupie. Przecież o wiele przyjemniej będzie rozmawiać (i łatwiej się porozumieć), kiedy każdy, kto chce zabrać głos, podniesie rękę i poczeka na swoją kolej (to już w ogóle naśladowanie dzieci ze szkoły, więc – element „dorosłości” w ujęciu bohaterów. Przedszkolaki wykazują się chęcią porozumienia i talentem do zażegnywania konfliktów. Szybko przekonują się, co im samym sprawia przykrość – i zapamiętują, żeby z takich zachowań rezygnować. Wprowadzają też to, co w zamian, więc mali odbiorcy sporo się z książeczki dowiedzą, a nie będą przy tym mieć wrażenia, że są stale upominani. Za stronę obrazkową odpowiada tym razem Lena Heger – i to autorka, która radzi sobie świetnie z bajkowym stylem w cyklu, nie będzie odbiorców odciągać od właściwych przesłań, za to pozwoli spędzać czas ze znanymi już bohaterami w nowej podserii. Obrazki pełnią tu ważną rolę – bo przyciągają uwagę maluchów i uprzyjemniają lekturę, są istotne w procesie budowania świadomości społecznej.

Fredrik Backman: Pozdrawiam i przepraszam

Marginesy, Warszawa 2026.

Najdłuższa podróż

To jest książka, która wgniata w fotel. Książka, która funduje emocjonalny rollercoaster. Książka, która nie powinna w ogóle istnieć, bo kiedy istnieje, to pokazuje, jak miałkie mogą być fabuły, kiedy na zwykłe życie patrzy się w zwykły sposób. Fredrik Backman przeszedł samego siebie i stworzył coś, co wymyka się opisom.

Najpierw siedmioletnia Elsa. Dziecko nad wiek rozwinięte i jednocześnie społecznie niedopasowane. Dziecko, które najprawdopodobniej ma zespół Aspergera, ale takich diagnoz nikt nie będzie tu stawiał, nawet nie są potrzebne. Elsa to po prostu dziecko prześladowane przez rówieśników, a w domu – bez przerwy czytające. Elsa zwykle irytuje swoją mamę (tata i tak się wszystkiego boi, więc nawet nie stara się zrozumieć córki), a sąsiedzi traktują ją jak uprzykrzonego bachora, który wtyka nos w cudze sprawy. Elsa wie dużo, dużo rozumie i wielu rzeczy się domyśla, ma przecież prawie osiem lat. Ale – jak każde osamotnione dziecko – potrzebuje ochrony przed światem. I taką ochronę zapewnia jej babcia. Babcia jest szalona. Robi wszystko, na co ma ochotę. Zachowuje się tak, jakby reguły z dorosłego świata jej nie obowiązywały. Wymyśla niezwykłe sposoby na pokonanie wrogów – i bez przerwy wpada w tarapaty, z których potrafi się wykręcić. Ta babcia to z jednej strony stereotyp (bo najbardziej na świecie kocha swoją wnuczkę i zrobi dla niej wszystko; a w łamaniu reguł zachowuje się jak dziecko, czyli najlepszy towarzysz małego bohatera), a z drugiej – ktoś, kto wymyka się schematom. Babcia jest naprawdę niezwykła. Tylko że umiera. Na samym początku książki, umiera na cholernego raka i nie może na to nic poradzić. Może za to pożegnać się w swoim stylu ze wszystkimi bliskimi. Babcia była świetna w opowiadaniu baśni – a w każdej z nich zawierała jakąś podpowiedź na uporanie się z codziennymi problemami. Teraz babcia wysyła Elsę na misję. Trzeba dostarczyć różnym ludziom listy, w których babcia pozdrawia i przeprasza. Elsa to wie, bo wszyscy zbywają ją tą wiadomością. Zanim wprowadzą do własnej historii. Historii bardzo często nieprzeznaczonej w ogóle dla dzieci. Już pierwszego dnia Elsa musi spotkać się z Psiotworem i Potworem. Psiotwór to ogromny pies, którego trzeba ukrywać przed lękliwymi mieszkańcami, Potwór to człowiek, który jest równie ogromny i nosi w sobie traumy, które nie pozwalają mu na zwyczajne funkcjonowanie. Ale to oni będą strzec bezpieczeństwa Elsy i to oni rozumieją najlepiej, o co chodzi ze światami przywoływanymi przez babcię. Podróż będzie długa, a odkrycia kolejnych relacji, które łączą bohaterów – i przy okazji wyjaśnienia, dlaczego niektórzy są tacy, jacy są, mogą zaskakiwać. Fredrik Backman wykazuje się tu przede wszystkim znakomitą umiejętnością prowadzenia obserwacji i głębokim zrozumieniem procesów psychologicznych. Pokazuje prywatne baśnie poszczególnych postaci i unika przy tym naiwności. Nawet perspektywa dziecka nie infantylizuje opowieści – za to bardzo dobrze tłumaczy kolejne mechanizmy. Jest w „Pozdrawiam i przepraszam” błyskotliwość i szczerość, jest ogromny ładunek uczuć i wiadomości, które nie zawsze chce się usłyszeć. W tym świecie nie ma łatwych rozwiązań, wszystko trzeba wywalczyć i wypracować, a do tego – należy wyjść ze swojej strefy komfortu i otworzyć się na innych, którzy też mają własne problemy. Ale u Backmana liczy się efekt, a ten olśniewa.

Michał Potocki: Malta. Święci i diabły

Czarne, Wołowiec 2026.

Życie

Jak przedstawić miejsce? Michał Potocki decyduje się na mało popularne dzisiaj podejście, niemal klasyczne w duchu, ale wymagające ogromnej dyscypliny myślowej i odpowiedniego podejścia – na strukturalistycznych ocenach opiera swoją relację z Malty. W zasadzie nie interesuje go przeganianie czytelników po miejscach wartych odwiedzenia, po atrakcjach turystycznych albo po niezwykłościach, woli za to sprawdzać, co Maltę tworzy i co jest w niej najbardziej zakorzenione. W ten sposób tworzy relację może pozbawioną miejscami skoków adrenaliny, ale za to rzetelną i atrakcyjną dla wszystkich, którzy nie poprzestają na powierzchownych odkryciach. I tak na przykład będzie się autor dość długo rozwodził nad sednem języka – po to tylko, żeby w lingwistycznych zawiłościach przemycić elementy z historii i z kultury miejsca, żeby czytelnicy mogli zrozumieć, jak myśleć Maltę – i do czego prowadzą kolejne tropy pozornie pozbawione związku z wyspiarską codziennością. Autor przygląda się Malcie od podstaw – sprawdza, co tak naprawdę definiuje wyspę i jak przekłada się to na życie miejscowych. Nie interesują go za bardzo turystyczne rozwiązania, za to wszystko, co nie daje się uchwycić zwykłemu globtroterowi jest tu na wagę złota.

Może się przez to wydawać, że książka straci na dynamiczności, ale nic bardziej mylnego – miejsce na sensacyjne wydarzenia autor też znajdzie, tyle tylko, że najpierw musi przygotować grunt i wyedukować czytelników w sprawach, które jemu samemu wydają się na tyle istotne, żeby poświęcić im miejsce w książce. Dzięki temu ta publikacja będzie znakomicie uzupełniać przewodniki turystyczne czy nawet podręczniki. Tu liczy się docieranie do sedna, poszukiwanie wyjaśnień i drążenie poszczególnych tematów. Nie tylko głęboka przeszłość i nie tylko początki konstytuujące całość mają tu znaczenie – równie chętnie będzie się Michał Potocki przyglądał rozmaitym zjawiskom w ramach dzisiejszego życia kulturalno-społecznego na Malcie. Pokaże odbiorcom dzięki temu, jak bardzo zainteresowany jest sprawami wyspy. Co ciekawe, unika przy tym efemeryd – nie przyciągają go puste hasła, ani zagadnienia, które błyskawicznie zyskują popularność, żeby równie błyskawicznie (i niekiedy efektownie) się wypalić: wydaje się, że jego Malta składa się z samych tematów, które przetrwały próbę czasu i nie potrzebują już dodatkowych wyjaśnień. Jest w tym spora dawka spokoju, jest naprawdę mnóstwo wiadomości – niekoniecznie do szybkiego wykorzystania. Michał Potocki pozwala na odkrywanie nieoczywistych uroków Malty – sprawia, że czytelnicy, którzy faktycznie interesują się wyspą, mogą zdobyć nowe wiadomości i przyjrzeć się historii z innej niż zwykle perspektywy. Jest to tom w serii reportażowej, ale bardziej nakierowany na przeszłość i wręcz na kwestie założycielskie. Dzięki takim wyborom nie będzie tu chaosu poznawczego, każdy temat zostaje gruntownie opracowany i przedstawiony czytelnikom tak, żeby przyniósł jak najwięcej danych. Poznawanie turystycznej enklawy z innego kąta to doświadczenie na tyle ciekawe, że warto dać szansę autorowi.

Malcolm Gaskill: Czarownice ze Springfield. Życie i śmierć w Nowym Świecie

bo.wiem, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2026.

Przekonania

Malcolm Gaskill zagląda do zwykłych domów zwykłych ludzi – wchodzi tam, gdzie trzeba żmudnej i detektywistycznej wręcz pracy, żeby dowiedzieć się czegokolwiek o mieszkańcach. Rezygnuje ze zmyślania, raczej mozolnie i ze strzępków wiadomości odtwarza to, co jest mu potrzebne do nasycenia historii apetycznymi dla dzisiejszych czytelników motywami. Sięga po temat, który sam w sobie jest już nośny i zapewni mu zainteresowanie – a realizuje go w sposób, który będzie się odbiorcom podobać. „Czarownice ze Springield. Życie i śmierć w Nowym Świecie” to bowiem publikacja poświęcona czarownicom i ich miejscu w konkretnym momencie przeszłości.

Malcolm Gaskill nie chce, żeby jego książka była przesadnie moralizatorska, dlatego koncentruje się na zwyczajności. Nie zamierza też stawiać siebie wyżej niż bohaterów opowieści – wyklucza ta lektura możliwość wzbudzania w odbiorcach poczucia wyższości nad postaciami. To nic, że dzisiejsze społeczeństwa nie będą już wierzyć w to, co zaprzątało umysły przodków. Emocje wciąż pozostaną tak samo silne. I dla czytelników „Czarownic ze Springfield” bardzo szybko stanie się to oczywiste. Prezentuje tu autor rodzinę (zwłaszcza jedną, niemal modelową, umożliwiającą pokazanie istoty problemu), której członkowie są stopniowo coraz bardziej posądzani o czynienie czarów. Pokazuje, jak ze zwykłych ludzi robi się kozły ofiarne i przyczynę wszelkich nieszczęść w pobliżu. A co najważniejsze – rejestruje wydarzenia, które mogły stać się podstawą rzucania oskarżeń o czary – oskarżeń branych bardzo poważnie. Dla odbiorców będzie to nie tylko podróż przez zabobony, ale i wizyta w świecie, który sam w sobie jest na tyle potworny, że nie potrzebuje dodatkowych komplikacji – i w świecie, który nie zamierza tolerować żadnych odstępstw od przyjętych – co z tego, że absurdalnych – norm.

Zaskakujące z perspektywy dzisiejszych odbiorców może być to, jak wiele wydarzeń mogło być odbieranych jako efekty uroków rzucanych przez czarownice – kontroli podlegały nie tylko elementy codzienności, ale także sny czy samopoczucie – i nie chodzi tu wcale o celowe wpędzanie kogoś w kłopoty czy szukanie sposobu, jak pozbyć się nielubianego sąsiada – to faktycznie przekonanie, że ktoś posłużył się czarami, żeby uprzykrzyć egzystencję. Malcolm Gaskill chce, żeby czytelnicy część wniosków wyciągnęli sobie sami, wprowadza całe scenki i sytuacje, żeby przenieść odbiorców do świata sprzed wieków. Do świata przerażającego w swojej naiwności i do momentu, którego konsekwencje wszyscy znają. Jego pomysł polega na zestawieniu zwyczajnego życia – chęci funkcjonowania w zwykłym otoczeniu, budowania normalnej rodziny i kontaktów z otoczeniem – zestawionej z pomówieniami i oskarżeniami płynącymi nie z faktów, a z kulturowego przekonania. „Czarownice ze Springfield” to zatem publikacja wyrazista i mocna, a przy tym napisana tak, żeby czytało się ją jak powieść – pełna niespodzianek i motywów, na które trudno się zgodzić, jest jednocześnie przestrogą przed nadużywaniem modnych chwytów. To opowieść o tym, jak ludzie nie zdali egzaminu z człowieczeństwa – i o tym, jak strach zaburza perspektywę. Co ciekawe, warstwa naukowa nie przyciemnia obrazu całości, autor przypisy przerzuca na koniec książki, żeby nic nie odciągało uwagi odbiorców od lektury.

Odkrywaj zmysłami

Harperkids, Warszawa 2026.

Dotyk

Nie jest to pierwsza publikacja w Akademii Mądrego Dziecka, w której uruchamia się zmysł dotyku – i na pewno nie ostatnia. Ale tym razem nie bazuje ona tylko i wyłącznie na zróżnicowaniu faktur w wyciętych fragmentach tekturowych stron – a na urozmaicaniu samych płaszczyzn. Nagle odbiorcy dostają zupełnie znienacka strony, które na pierwszy rzut oka wyglądają po prostu jak pomalowane – a przy dotyku okazują się wypełnione wypukłościami i zagłębieniami, w sam raz, żeby ćwiczyć sprawność manualną. Małe palce będą błądzić po niekoniecznie oczywistych kształtach – wszystko w ramach wykonywania zadań, ale też dla zaspokojenia ciekawości. „Odkrywaj zmysłami” to bowiem publikacja wymuszająca interaktywność i nawet dziecko, które samo nie potrafi czytać – i które będzie chciało samodzielnie oglądać książkę – bezwiednie zacznie wypełniać kolejne zadania. Zaczyna się dość prosto, ale już ciekawie: kolorowe plamy farb skrywają różne niespodzianki – jedna z plam ma regularny wzór z wycinanych kółek, ale już nieregularna plama obok to festiwal zagłębień i górek, do tego kleksy farby, które wychodzą poza płaszczyznę strony. Ciekawe do odkrywania są strony z odciskami palców (linie papilarne zostały tu odtworzone bardzo starannie, to detal, ale uroczy. Wypukłe są ślady dłoni, można też zagrać na „ksylofonie”. Czasami zaskakuje zmiana faktury papieru. Na finał coś, co pojawiało się już w książkach z serii – to ucieszy dzieci.

Za każdym razem z jednej strony rozkładówki mamy do czynienia z fotografią lub kolażem – pojawiają się tu maluchy w trakcie ciekawych dla nich zabaw odkrywających świat (i pozwalających płynnie wprowadzić zadanie), znajduje się tu też hasło-zachęta do działania. Druga strona (przeważnie) to miejsce na zabawy formą – kolorowe kształty i plamy, które należy dopiero odkrywać, po których trzeba wodzić palcem albo całą ręką – dzieci nie trzeba będzie zachęcać do sprawdzania, co tym razem twórcy przygotowali, ta książka aż się o to prosi (między innymi za sprawą bardzo grubych tekturowych stron). „Odkrywaj zmysłami” to szereg zaskoczeń, specjalnie tak skumulowanych, żeby przekonać najmłodszych, że książki to świetne zabawki. Nie da się tego tomiku łatwo zniszczyć – a tomik łatwo będzie utrzymać w czystości ze względu na rodzaj zastosowanego papieru (da się go umyć). To publikacja, w której nie chodzi o rozpoznawanie liter a o zabawę i przyjemność płynącą z odkrywania dotykiem kolejnych pomysłów. Liczą się tu też bodźce wzrokowe – nasycone i mocne kolory dobrze się sprawdzają. W całości ta książeczka pomyślana jest tak, żeby maluchom zapewnić sporo wyzwań i żeby uruchomić niekojarzone zwykle z tomikami zadania – to sposób na wprowadzenie interaktywnych, sensorycznych zabaw. To publikacja, po którą dzieci będą chciały sięgać, także samodzielnie – niepotrzebna jest przecież pomoc dorosłych (chociaż niewykluczona). Taka pozycja dostarczy dużo radości i zdecydowanie wyróżnia się na rynku dobrym pomysłem.

Sylwia Zientek: Mela Muter. Wierna sobie. Biografia

Znak, Kraków 2026.

Świat malarzy

Z artystami jest tak, że kiedy przychodzi moda na ich dzieła, są kojarzeni i rozpoznawalni, ale społeczeństwa potrafią na długo zapomnieć o dokonaniach kogoś, kto wcześniej był ceniony i kupowany. Sylwia Zientek, która pochyla się nad życiem i twórczością Meli Muter w biografii „Wierna sobie” doskonale te mechanizmy zna i stara się przybliżyć odbiorcom dylematy malarki, która – pewna swoich umiejętności i znaczenia – konsekwentnie budowała pozycję na artystycznym rynku. Mela Muter to postać wyjątkowa i czytelnicy monumentalnej biografii nie będą mieli co do tego żadnych wątpliwości. Świadomość artystyczną podbijała jeszcze przez celowe dystansowanie się od kobiecego środowiska sztuki – kwestia płci nie może mieć znaczenia przy ocenianiu obrazów. I już samo to podejście może czytelników zaskoczyć. A Mela Muter jest pełna niespodzianek. Sylwia Zientek przedstawia jej dążenia, małe nadzieje i plany – nie tylko te twórcze. Nie pomija obowiązkowych w biografiach punktów: przygląda się kwestii pochodzenia i samym bliskim, którzy ukształtowali bohaterkę tomu, sprawdza, jak wiodło się jej w małżeństwie i czego oczekiwała od rodzinnego życia. Ale Mela Muter to przede wszystkim obrazy i tych w książce będzie mnóstwo, zarówno w warstwie opisów, jak i w stronie graficznej – to książka wypełniona reprodukcjami i zdjęciami (reprodukcje dotyczą prac Meli Muter, przynajmniej tych, które ocalały do dzisiejszych czasów i da się je w dobrej rozdzielczości pokazać: zdarza się, że zachowały się tylko słabe zdjęcia dokumentacyjne i takich odbiorcy nie poznają; zdjęcia z kolei to praca autorki tomu – żeby pokazać dzisiejsze okolice, w których żyła i tworzyła Mela Muter, a także źródła inspiracji (tak na przykład obok obrazu z platanami pojawia się zdjęcie kory platanów, żeby czytelnicy mogli zrozumieć, że nie mają do czynienia z artystyczną wyobraźnią, a raczej z postrzeganiem rzeczywistości w pełnym wymiarze). Sylwia Zientek chce, żeby czytelnicy jej tomu poznali nie tylko samą sztukę, ale też codzienność bohaterki książki. Liczy na to, że dzięki odwołaniom do marzeń, lęków i nadziei Mela Muter będzie osobą lepiej zrozumianą i że zapadnie w pamięć na dłużej. Dba też o dokładne opisywanie kolejnych obrazów – chociaż często przytacza reprodukcje, zależy jej na dokładnym omawianiu szczegółów dzieł. I to rozwiązanie w zestawieniu ze stroną graficzną umożliwi czytelnikom przetestowanie wrażliwości autorki i sprawdzenie, na co w obrazach zwraca ona największą uwagę. Tylko tak można jej będzie zaufać jako przewodniczce po świecie sztuki.

Sylwia Zientek nie przedstawia Meli Muter w próżni. Bardzo dba o to, żeby naświetlać odbiorcom cały kontekst – artystyczne środowisko i zawirowania społeczno-polityczne. Sięga po zestawy wydarzeń, które wpływały na bohaterkę tomu i – po relacje towarzyskie pozwalające na budowanie kolejnego portretu. Przedstawia Melę Muter w kontaktach z innymi artystami i z nurtami w sztuce – to dzięki takiemu ujęciu biografia nabiera cech publikacji z dziedziny historii sztuki. Jest znakomitym wprowadzeniem do świata Meli Muter – ale przechodzi dużo dalej. Sylwia Zientek ze swoją dbałością o detale i z szukaniem ciekawostek, a także z tendencją do odtwarzania tego, co nieuchwytne, może odbiorców bardzo zainteresować swoją publikacją.

Aneta Korycińska: Baba od polskiego przedstawia: gramatyka w komiksie

Nasza Księgarnia, Warszawa 2026.

Wiedza w kadrach

Zwykło się przedstawiać wiadomości dla młodszych czytelników tak, żeby zasugerować im jak najwięcej zabawy przy minimalnym wysiłku umysłowym. Kolejne pokolenia dzieci nie potrafiłyby się już skupić na klasycznych podręcznikach, dlatego wiedzę coraz bardziej się porcjuje i zamienia na pozorną rozrywkę – co może prowadzić do utraty wiary w prawdziwą rozrywkę (ale wcale nie musi). Bardzo często wykorzystywana jest teraz forma komiksu do prezentowania informacji, które dawniej pojawiały się w podręcznikach – i tym razem mamy z takim rozwiązaniem do czynienia. Na szczęście – bo suche dane mogłyby zanudzić niejednego. Tymczasem Aneta Korycińska proponuje ferie z gramatyką – chociaż brzmi to jak koszmar dla każdego (a co z prawem dzieci i dorosłych do wypoczynku? – całkiem sensownie pyta bohaterka tomu), okazuje się być ciekawą zabawą. Do Baby od polskiego przychodzą dzieci, odcinając tym szansę na beztroskie leniuchowanie. Wszystko przez zapowiedziany na po feriach sprawdzian z gramatyki w klasie Zosi. Zosia nienawidzi gramatyki, nie wie, o co w tym wszystkim chodzi, nie rozróżnia części mowy i ogólnie nie radzi sobie z tematem. Trafia jednak na osobę, która potrafi wytłumaczyć te zagadnienia na bardzo różnych przykładach z życia i zainteresowań – choćby na piłce nożnej i szalikach. Brzmi niewiarygodnie? A jednak Aneta Korycińska takie rozwiązania stosuje. W efekcie całe tło – kontekst komiksowych wydarzeń – schodzi na daleki plan, wręcz zapomina się o tym, że są ferie i można robić coś poza spacerowaniem. Po prostu dzieci spędzają czas z ciotką i psem, a na każdym kroku chłoną wiedzę.

Gdzieś tam Aneta Korycińska puszcza też oko do dorosłych odbiorców, ale dorośli taką lekturę odłożą dość szybko (chyba że potrzebowaliby akurat powtórki z gramatyki, albo uczą kogoś jej tajników – to może wtedy przydać im się takie rzeczowe podsumowanie i przypomnienie). Dzieci powinny dać się ponieść tym komentarzom, zwłaszcza że faktycznie dzięki stosowaniu mnemotechnicznych sztuczek i humoru łatwiej będzie im rozeznać się w zawiłościach gramatyki w języku polskim. To prosta droga do polepszenia ocen i zmniejszenia szkolnego stresu, więc prawdopodobnie warto. Aneta Korycińska uczy: im dalej w opowieści, tym więcej ramek z wypunktowanymi informacjami, bo nie wszystko zmieści się w kadrach – ale też zakres wiadomości z pierwszego tomu planowanej serii jest imponujący. Autorka rozwiewa rozmaite wątpliwości dzięki dialogom między bohaterami – a obecność psa łagodzi edukacyjną wymowę (pies służy zresztą też jako przykład od czasu do czasu). Komiks ma za zadanie dostarczać wiadomości – i tę rolę spełnia idealnie, w dodatku są to wiadomości uporządkowane (liczy się przedstawianie wiedzy, a nie dostarczanie rozrywki czytelnikom). Przemyślane przykłady sprawiają, że odbiorcom łatwiej będzie zanurzyć się w opowieść o gramatyce. Anna Krztoń jednak także zachęca do lektury swoimi obrazkami – młodzieżowymi w duchu. Nie odwraca uwagi od tekstu, ale uprzyjemnia go, sprawiając, że bohaterowie ożywają – i bez względu na ogrom materiału do przyswojenia, wydają się być prawdziwi i sympatyczni jednocześnie. Ta książka to rozwiązanie problemów z językiem polskim. Cieszy, że ma się doczekać kontynuacji. Warto jednak pamiętać, że chociaż to komiks – nie da się uniknąć pracy przy nim.

Charles Bukowski: Kolejne zapiski starego świntucha. Felietony niezebrane

Noir sur Blanc, Warszawa 2026.

Bez kompromisów

Charles Bukowski dał się poznać czytelnikom jako ten twórca, który nie zamierza się podporządkowywać żadnym zasadom, lubi prowokować, jątrzyć i irytować, a do tego jest w swojej brutalnej szczerości bardzo niepoprawny politycznie – i to się sprawdzało zarówno w poezji, jak i w twórczości publicystycznej. Teraz na rynku pojawiają się „Kolejne zapiski starego świntucha” – z podtytułem „Felietony niezebrane” i będzie to książka, która z zaskoczeń przyniesie tylko jedno: słabnące ostrze ironii. Do tej pory, kiedy Bukowski tworzył wbrew światu, dbał o przesłania i o brzmienie tekstów, w tym wypadku mamy do czynienia ze zbieranymi utworami niedokończonymi albo z jakichś powodów przez autora odrzuconymi, przeważnie mniej wyrazistymi niż do tej pory – więc, co za tym idzie, też inaczej wybrzmiewającymi. Nie ma obaw: kto do tej pory nie przekonał się do Charlesa Bukowskiego, ten i teraz nie znajdzie powodu, żeby go polubić. Kto się nim zachwycał, nie zostanie przesadnie rozczarowany – chociaż czegoś tu brakuje, to jednak wciąż to szukanie prawdy poza tym, co wolno. Bukowski jako „stary świntuch” podkreśla przede wszystkim rolę pończoch u kobiet – obserwowane przez niego panie zachwycają wyłącznie wtedy, kiedy zrezygnują z nowoczesnych rajstop odbierających seksualność – ale w tych bezpruderyjnych wizjach coraz mniej jest ognia. Lawiruje bohater tych utworów między byciem poetą – i specyficznym w związku z tym spojrzeniem na świat – a funkcjonowaniem na granicy prawa. Korzysta z życia, jeśli tylko nadarzy się okazja do robienia dziwnych i zakazanych rzeczy. Czerpie radość z łamania reguł, bez względu na to, jakiego obszaru one dotyczą. Tu ma się liczyć wolność i porzucanie schematów – tylko tak bohater tych tekstów może zamanifestować swoją obecność i zdolność do samostanowienia. A jednocześnie to nastawienie na łamanie reguł zaczyna zamieniać się w specyficzne więzienie – nie da się jednoznacznie polubić postaci, która buntuje się już tylko dla samego buntu – a często jest tak, że bohater Bukowskiego chce jeszcze raz zaszokować, chociaż już nie bardzo ma czym. I w tym kontekście „Kolejne zapiski starego świntucha” zaczynają wybrzmiewać dużo mroczniej niż poprzednie publikacje tego autora.

Co ciekawe, chociaż podtytuł książki wskazuje na przynależność gatunkową tekstów, nie można powiedzieć, żeby w książce znalazły się felietony. Owszem, czasami są tu odniesienia do rzeczywistości pozaliterackiej, drobne scenki z życia i doświadczeń autora, albo przeniesione na literaturę jego przeżycia i przemyślenia – ale raczej to pojedyncze obrazki do wstawienia w większe teksty, fragmenty większej całości, niezrealizowanej, niewykorzystanej i niezbyt spójnej. Można dzięki temu zajrzeć do wyobraźni poety, można sprawdzić, ile z jego pomysłów znalazło swoje miejsce w literaturze, a ile nie miało możliwości przekonać czytelników. Jest tu Bukowski idący pod prąd, jest Bukowski kreujący się na złego i na aspołecznego – i jest Bukowski, który widzi więcej niż zwykły odbiorca, który funkcjonuje po to, żeby przedstawiać światu brutalne prawdy o nim samym.

Tony Dodgins: Formuła 1. Rywale. Legendarne pojedynki najlepszych kierowców

Familium, 2026.

Szybkość

Po raz kolejny miłośnicy motoryzacji i wyścigów mogą czuć się docenieni. Pojawia się bowiem na rynku wydawnictwo prezentowe, wielki i ciężki album wypełniony wielkoformatowymi zdjęciami, ale i treściami, które przyciągną. „Formuła 1. Rywale. Legendarne pojedynki najlepszych kierowców” to książka przygotowana pomysłowo. I chociaż bardziej przyciągnie tych, którzy chcą oglądać zdjęcia, to i poszukiwacze ciekawostek będą tu mieli sporo przyjemności.

Tony Dodgins wychodzi z założenia, że warto ocalać nie tylko wyniki i opowieści o zwycięzcach, ale też relacje – i na tym będzie się najbardziej w książce skupiać. Przygląda się całej historii Formuły 1, żeby wyłuskiwać z niej rywalizację nie na torze, a w samych zespołach. Tu już nie chodzi tylko i wyłącznie o wyścig – tu chodzi o próbę sił, w której typowany na zwycięzcę niekoniecznie zdobędzie sympatię drugiego po nim w ekipie – a ów drugi będzie wykorzystywał bardzo różne chwyty, żeby udowodnić swoją wartość. Rywalizacja rozpoczynać się może poza ludźmi, jeszcze na etapie przydzielania wozów (czy konstruowania ich: lepsze silniki idą zawsze do samochodu lidera, ale koledzy z drużyny powinni robić wszystko, żeby ułatwić mu zwycięstwo – a niekoniecznie się z tym zgadzają). To dopiero początek konfliktów: później każdy drobiazg może stać się punktem zapalnym i doprowadzić nawet – w wersji ekstremalnej – do wypadku na torze. Tony Dodgins rozczytuje te kolejne pary skonfliktowanych kierowców, sprawdzając nie tylko ich wypowiedzi medialne, ale też zachowania. Jest w stanie przywoływać groźne sytuacje i te momenty, które wyszły poza podejście kierowców – kiedy wzajemna niechęć zamienia się w czyny, Dodgins to odnotowuje. Do tego relacjonuje przebieg wyścigów – zwłaszcza wtedy, kiedy wiąże się z nimi seria nieszczęśliwych wydarzeń (niekoniecznie wypadków: wystarczą pomyłki zespołu w pit-stopach). I to wszystko zamienia autor na opowieści. Bazuje na dwunazwiskowych relacjach. Sięga do przeszłości – nawet do początków wyścigów. Przytacza doświadczenia największych gwiazd Formuły 1, ale zawsze w zestawieniu z konkurentem z ekipy. Opowiada o tym, co dzisiejszym kibicom mogło umknąć (choćby z racji dystansu czasowego). Przybliża ludzką stronę wyścigów: tym razem nie chodzi o konstrukcje samochodów (przynajmniej – nie zawsze) ani o organizację pracy, liczą się te najbardziej ulotne kwestie związane z silnymi emocjami i z indywidualnymi uprzedzeniami. I, co ciekawe, obecność tak rozbudowanych analiz nie przekreśla możliwości imponowania odbiorcom zestawem fotografii. „Rywale. Legendarne pojedynki najlepszych kierowców” to nie tylko książka do czytania, to przede wszystkim imponujący album. Zdjęcia są ogromne i pozwalają na podziwianie kolejnych kadrów z różnymi szczegółami. Zdarzają się także fotografie bardzo archiwalne – Tony Dodgins dobiera tu takie fotosy, które jeszcze bardziej przyciągną do sportu kibiców. Fani Formuły 1 będą mieli tu naprawdę potężną dawkę ciekawostek i zdjęć – co zresztą doskonale wpisuje się w założenie wydawnicze. To nie jest książka, która trafi do przypadkowych ludzi – a ci, którzy interesują się Formułą 1, docenią jej wartość bez wątpienia.

Wiktoria Korzeniewska: Słowiańskie opowieści zimowe w komiksie

Nasza Księgarnia, Warszawa 2026.

Zwyczaje

Mitologia słowiańska wkracza coraz odważniej do świadomości nie tylko młodych czytelników – a ponieważ wielu informacji zwyczajnie nie da się odtworzyć, pozostaje zlepkiem zwyczajów, wierzeń i przekonań – niekoniecznie powiązanych z pełnowymiarowymi opowieściami. Wiele z tych wierzeń przetrwało w obrzędach dotyczących obchodzenia świąt – i można to pokazywać małym czytelnikom, żeby przekonać ich, że pielęgnowanie tradycji ma głębszy sens. „Słowiańskie opowieści zimowe w komiksie” to okazja do dokonywania rozmaitych odkryć. Marzena i Leszek spędzają czas z dziadkiem, przygotowując się do Bożego Narodzenia. To znakomity moment, żeby sprawdzić, gdzie tkwią źródła rozmaitych, niekoniecznie oczywistych dla dzisiejszych dzieci zwyczajów i zachowań. Na szczęście dziadek jest wtajemniczony i może prezentować swoim wnukom ciekawostki – żeby umilić czas i przekonać do odkrywania dorobku kulturowego dalekich przodków. Młodzi bohaterowie mogą zadawać pytania przy okazji typowych przedświątecznych działań: kiedy piszą listy do Świętego Mikołaja, kiedy zastanawiają się nad ubieraniem choinki, a nawet przy przygotowywaniu smakołyków. Mogą przy tym przetestować dawne rozrywki i przepisy, a nawet przygotować coś samodzielnie: zamiast choinki będzie to podłaźniczka, dzieci zrobią też ludowego pająka czy gwiazdę kolędników. Za każdym razem dziadek komentuje odpowiednio zwyczaje, z których wywodzą się takie pomysły – i wprowadza też całkiem dużo wierzeń przodków na temat duchów bliskich. To sposób na zaintrygowanie odbiorców, zwłaszcza że owe duchy materializują się w kolejnych kadrach.

Dziecięcy bohaterowie zadają pytania i mogą wyciągać wnioski na temat wagi konkretnych czynności – od tej pory bożonarodzeniowe przygotowania nie będą już tylko powtarzaniem pewnych zabiegów, a nabiorą głębszego sensu i zaczną się składać na całą tradycję. Dla bohaterów książki – jak i dla małych czytelników – ważne będzie uzasadnienie, dlaczego tak dba się o zwyczaje. Przydadzą się też same wiadomości – skąd wzięły się niektóre wierzenia, do czego prowadziły i jak przetrwały do naszych czasów. Akcja jest przez to dość statyczna, ale skoro opiera się na rozmowie i wyjaśnieniach, nie może być inna. Tu liczy się przeżywanie przedświątecznego rozgardiaszu (i szukanie tłumaczeń, których być może do tej pory odbiorcy nie uzyskiwali). Co ważne: nie chodzi o wydobywanie religijnych aspektów świąt, Boże Narodzenie zastąpione zostało Szczodrymi Godami, liczy się wersja z mitologii. Wiktoria Korzeniewska zbiera dla dzieci ciekawostki i sprawia, że dzięki powiązaniom z dzisiejszymi czasami lektura wydaje się pasjonująca (sporą rolę odgrywają tu również podpowiedzi i wskazówki, żeby odbiorcy mogli zająć się wytwarzaniem tego samego, co bohaterowie tomu). Agnieszka Futa z kolei w warstwie graficznej opiera się na komputerowych obrazkach i to nie do końca przekonuje – przede wszystkim przez rezygnowanie z mimiki bohaterów, twarze są do siebie bardzo podobne, nie ujawniają silnych emocji, owszem, zostały skonstruowane szczegółowo, ale w dość monotonny sposób – i obecność nasyconych kolorów nie ożywia kadrów. Jest tu świątecznie i odświętnie, ale poszczególne obrazki pozostawiają jednak niedosyt – zwłaszcza przy obfitości publikacji świątecznych w grudniu. Na pierwszy rzut oka da się zaakceptować, drugi uruchamia szereg wątpliwości. Ale i tak najbardziej liczyć się tu będzie przesłanie.

Aleksandra Sylwar: Gdybym miała miotacz płomieni

Czytelnik, Warszawa 2026.

Relacje

Aleksandra Sylwar pisze spokojnie. Na tyle spokojnie, że trudno domyślić się, że to debiut. Z drugiej strony wyciszenie emocji w ramach samej fabuły trochę nie koresponduje z doświadczeniami bohaterki, która ma za sobą burzliwą przeszłość i silnie uczuciową teraźniejszość, a jednak sprawia wrażenie mocno zdystansowanej od tego, co właśnie ją definiuje. I tak „Gdybym miała miotacz płomieni” zabiera odbiorców na lekturową wyprawę, w której coś nie musi się zgadzać z rozkładami napięcia. Ale Aleksandra Sylwar trzyma się swojego pomysłu i nie zamierza upodabniać prozy do istniejących na rynku opowieści – chce stworzyć historię po swojemu, nawet za cenę prawdopodobieństwa. Opowiada w końcu o wolności, która nie pozwala na żadne ustępstwa. Anastazja jest zdystansowana – przeżyła już tyle, że nie potrzebuje żadnych więcej wstrząsów ani bodźców. A jednak musi mieć jakiś cel funkcjonowania, coś, co zapewni jej sens egzystencji. „Gdybym miała miotacz płomieni” to bezkompromisowa opowieść o tym, jak walczy się o uczucie. Anastazja wychodzi z więzienia – odbywała wyrok za morderstwo, ale tą kartą Aleksandra Sylwar nie będzie zbyt często grać – jest tylko jedna konsekwencja pobytu w więzieniu: dzięki temu poznała Monikę. Monika to uosobienie wolności i fantazji, ale też uosobienie marzeń – zawładnęła wyobraźnią Anastazji i wyzwala nadzieję na lepszą przyszłość. Tylko najpierw trzeba ją znaleźć, a później przekonać do siebie. I w tych dziedzinach Anastazja musi wykazać się kreatywnością i odwagą – bo tylko dzięki temu uda jej się wejść w świat, którego teraz potrzebuje. Chociaż jest to studium psychologiczne damsko-damskiej relacji, autorka koncentruje się na budowaniu atmosfery i scenek, ale niekoniecznie na wypełnianiu obrazu psychologicznego samych postaci – widać ich zachowania, ale nie wiążą się one przesadnie z dotychczasowymi doświadczeniami, zupełnie jakby bohaterki odgrywały tylko przypisane im role, nie przejmując się zbytnio tym, co przyniesie najbliższa przyszłość. Liczy się powieściowe tu i teraz, skazanie na nastroje partnerki i jednocześnie zachowanie nonszalancji w każdym aspekcie istnienia. „Gdybym miała miotacz płomieni” to powieść, w której uczucia raczej będą implodować i największym wyzwaniem stanie się ich ujawnianie tak, żeby stały się wiarygodne dla obserwatorów. I jednocześnie dzieje się coś ciekawego: chociaż brakuje tu grania na emocjach odbiorców, to śledzi się kolejne krótkie rozdziały – i jednocześnie kolejne etapy związku – z zainteresowaniem, co przyniesie relacja tak nietypowo rozpoczęta. Aleksandra Sylwar chce uciekać od szablonów i to jej się udaje – ma też warsztat w prowadzeniu narracji. Za to będzie zadziwiać wyborem kolorytu emocjonalnego i uzasadnianiem (albo brakiem uzasadnień) niektórych decyzji podejmowanych przez bohaterkę. Bardzo udany debiut i Aleksandra Sylwar będzie mogła już tą książką zacząć wypracowywać sobie swoje grono czytelników – takich, którzy uwierzą jej i będą czekać na kolejne propozycje. Bo oto pojawia się autorka interesująca, która ma coś do powiedzenia i unika stereotypów.

Marta Galewska-Kustra, Joanna Kłos: Pucio. Opowieści filmowe

Nasza Księgarnia, Warszawa 2026.

Codzienność

Przygody Pucia świetne są do tego, żeby ćwiczyć z maluchami sztuczki logopedyczne pod pozorem towarzyszenia bohaterowi w codziennych zadaniach. „Pucio. Opowieści filmowe” to książka, która pokazuje to w pełni – zbiorek zawierający siedem opowiadań o lubianym przez maluchy bohaterze, pięknie w dodatku wydany. W tej książce znajdują się historyjki dotyczące doświadczeń Pucia i uruchamiania wyobraźni w zwyczajnej z pozoru codzienności. Pucio przeżywa to, co kilkulatki znają z własnych domów – ale czasami bardziej. Na przykład kiedy pogoda jest brzydka i nie można wybrać się na wymarzony spływ kajakowy, tata organizuje biwak w domu: jest nawet szansa na kajak w suchych warunkach, z ręcznikami jako brzegiem strumienia i z bazą z krzeseł i koców – to szansa na spędzanie czasu razem i jednocześnie możliwość poznawania dawnych rozrywek sprzed komputerów i smartfonów. Pucio zostaje trenerem zęba mlecznego swojej starszej siostry, Misi, żeby przygotować odbiorców na kwestię wypadania mleczaków (i wcale nie Wróżka Zębuszka jest tu najważniejszym elementem historyjki, chociaż szansa na prezenty także robi swoje). Jeśli ktoś nie lubi się kąpać, może warto skorzystać z wyobraźni i zapewnić mu towarzystwo prawdziwych krokodyli – w ten sposób rutyna zamienia się w bajkę bez większych problemów. Do tego Pucio uczy się, co zrobić, kiedy znalazło się czyjąś zabawkę (albo zgubiło swoją), że warto asystować babci w smażeniu konfitur i – jak dzielić się zabawkami z rodzeństwem. To wszystko scenki czy tematy kojarzone przez najmłodszych odbiorców, przyjazne i sympatyczne, nawet kiedy wymuszają na nich trochę pracy – jak w wypadku pożegnania z pieluchami (tu Pucio ma dodatkową motywację: marzy bowiem o majtkach, które zobaczył w sklepie – mama wykorzystuje sytuację, wyjaśniając, że najpierw trzeba zacząć korzystać z nocnika).

I te wszystkie historie są przedstawione prostym językiem i bez większych wyzwań. Wiadomo, że najczęściej będą to opowiadania czytane dzieciom przez rodziców i pokazywane na obrazkach Joanny Kłos – wielkoformatowe ilustracje sprzyjają zagłębianiu się w rzeczywistość Pucia. Ale co pewien czas (raz na opowiadanie) pojawia się pod koniec rozkładówka poświęcona na ćwiczenia buzi i języka. Tu trzeba będzie trochę ponaśladować bohatera (albo poprzedrzeźniać go), wykonać proste zadanie, które przygotowuje do poprawnego mówienia, ale wcale nie jest męczące czy irytujące dla dziecka – wiąże się z zabawą i poznawaniem własnych możliwości. Dzięki takim zakamuflowanym ćwiczeniom bez trudu rodzice przekonają swoje dzieci do logopedycznych wyzwań, a szyld książki – Uczę się mówić – spełni swoją funkcję.

„Pucio. Opowieści filmowe” to propozycja dla najmłodszych. O ile do tej pory Pucio przedstawiany był w kartonowych picture bookach (z jedną historyjką na tomik), o tyle tu można zgromadzić w jednym miejscu i w bardziej ekonomicznej (poważniejszej jednak, a przez to też inspirującej dla maluchów) wersji kilka opowiadań z bohaterem, który pokazuje maluchom, co robić na co dzień, żeby uniknąć nudy.

Zofia Stanecka: Basia i prezenty

Harperkids, Warszawa 2026.

Niespodzianki

Trwa sezon imieninowy, przynajmniej w grupie rówieśników Basi. Dżesika ma imieninowe przyjęcie z tortem naleśnikowym i świetnymi prezentami. Basia zastanawia się nad tym, co podarować koleżance, która dostanie od rodziców wspaniałe rolki – przecież Dżesika już ma wszystko. Mała bohaterka stworzona przez Zofię Stanecką przekonuje się, że nie każdy lubi dostawać prezenty – i nie każdy lubi być obdarowywany przedmiotami. I że istnieje całkiem sporo alternatyw dla tych, którzy mają odmienne zdanie. Dowiaduje się też, że nie powinno się dawać w prezencie żywych zwierząt – to prowadzi tylko i wyłącznie do problemów, a przecież nikt nie chce krzywdy małych stworzeń. „Basia i prezenty” to tomik, po którym dzieci dostaną trochę materiału do zastanowienia się.

To Basia ma wybrać prezent dla Dżesiki – i to Basia musi się na coś zdecydować. Bardzo pomaga jej w tym opiekunka Ola: wystarczy przecież zastanowić się, co Dżesika lubi najbardziej, a to stanie się wskazówką do wybierania podarunku. Który wcale nie musi być bardzo drogi i bardzo widowiskowy (jak świetne rolki). Jeśli włoży się wysiłek w to, żeby wymyślić, co faktycznie ucieszy drugą stronę, nie będzie problemu ze zdecydowaniem się na zakup nawet w najlepiej wyposażonym sklepie.

Przy okazji Basia dowiaduje się, że niektórzy wolą prezenty niematerialne: ci kolekcjonują przeżycia, zwłaszcza takie, w których mogą brać udział razem ze swoimi bliskimi. Być może dla części odbiorców to będzie nietypowe odkrycie. Ale nie zawsze chce się dostawać kolejną pluszową maskotkę. Zofia Stanecka jak zwykle mądrze przemyca informacje, które dzieci mogą sobie przyswoić i z których mogą później korzystać – zwłaszcza wskazówki dotyczące dzieci neuroatypowych mogą być dzisiaj w cenie: Anielka przecież nie lubi być zaskakiwana i nie chce dostawać czegoś, skoro twierdzi, że wszystko ma. I w takim wypadku da się coś wymyślić. A co z rodzicami? Oni przecież mają pieniądze i wszystko mogą sobie kupić. Czy dzieci dadzą radę wymyślić prezenty dla swoich rodziców? „Basia i prezenty” to kompleksowe podejście do tematu obdarowywania bliskich z różnych okazji (oprócz imienin są tu na przykład mikołajki) – i autorka zahacza też między innymi o zagadnienie radości dla samych darczyńców. Basia przekonuje się, że przyjemnie jest ofiarować komuś coś, co go ucieszy – bez zbędnego moralizowania. Odkryje w sobie radość z trafionych prezentów, przez co przekona dzieci, że trzeba po prostu zastanowić się nad tym, co lubi druga osoba. Nie będzie problemu, skoro obdarowuje się rodzinę i przyjaciół. Ładnie Zofia Stanecka poprowadziła tu narrację. Marianna Oklejak – jak zwykle – zapewniła dzieciom obrazki do oglądania, lekturę z Basią w roli głównej można przecież potraktować jako książkę dla całej rodziny, a dorośli mogą znaleźć tu i wskazówki dla siebie. Jest to publikacja cenna właśnie dlatego, że zahacza o temat, który pojawia się cyklicznie w każdym domu – i od którego nie da się uciec.

Catherine Lacey: Odpowiedzi

Czarne, Wołowiec 2026.

Życie

Mary jest bohaterką łatwo ulegającą wpływom. Dystansuje się od ludzi, ma tylko jedną przyjaciółkę, Chandrę – ale Chandra akurat gdzieś zniknęła (szuka własnej drogi i o tym, co się z nią dzieje, czytelnicy dowiedzą się w odpowiednim momencie). Z rodzicami nie utrzymuje kontaktu. W ogóle izoluje się od otoczenia – i to coraz bardziej, przede wszystkim za sprawą problemów zdrowotnych. Mary cierpi na wszystko, a jednocześnie nie może odkryć, co naprawdę jej dolega. Kolejni lekarze rozkładają ręce, kolejne badania nie wykazują niczego – tymczasem kobieta uczy się żyć z bólem i dziwnymi wysypkami czy innymi reakcjami organizmu. Nagle jednak codzienność Mary schodzi na dalszy plan. Oto kobieta, która nie miała żadnego celu przed sobą, właściwie wegetowała, starając się po prostu przetrwać, nagle otrzymuje niezwykle atrakcyjną ofertę działania. Stanie się Emocjonalną Dziewczyną – oczywiście jeśli podpisze odpowiednią umowę. Sprawdziła się na rozmowach kwalifikacyjnych i wkrótce będzie mogła dołączyć do świetnie płatnego – ale też niezwykle trudnego – eksperymentu. Mary ma dotrzymywać towarzystwa Kurtowi: być osobą, która odpowiada za pozytywne emocje wokół mężczyzny. Ma spędzać z nim czas i reagować według ściśle przygotowanego scenariusza. Nie zna właściwego celu wyzwania, wie tylko, że poza nią zostaną zaangażowane inne kobiety – w tym jedna odpowiadająca tylko za agresję. W tym wszystkim nie wolno będzie pozwalać sobie na prywatne relacje i reakcje spoza schematu – w końcu pracodawca ma prawo stawiać takie wymagania, skoro są one jawne przed podpisaniem kontraktu.

„Odpowiedzi” Catherine Lacey to powieść o zabawie w życie. Autorka pokazuje, co wydarzyłoby się, gdyby próbować uchwycić nieuchwytne – gdyby zabudować to szeregiem obostrzeń i wytycznych i gdyby zmusić ludzi do odgrywania scenek jak z normalnego życia. Cała akcja jest rozłożona w czasie, nie ma miejsca na skróty i przyspieszenia ani na ucieczkę od wymyślonego planu dnia – Mary nawet nie chce się buntować, chociaż obecność drugiego człowieka zmusza ją do weryfikowania możliwości pseudoaktorskich. Kurt też ma swoje zadania. Wie i akceptuje obecność różnych kobiet wokół niego – w końcu to on jest ich chlebodawcą – ale sam ma też do odegrania swoją rolę. Lacey stara się stworzyć psychologiczne studium obecności drugiego człowieka, zastanawia się nad granicami panowania nad własnymi reakcjami i pyta o to, czy sytuacja może warunkować reakcje. Proponuje czytelnikom niemal laboratoryjną obserwację tego, co zwykle nie podlega uważnym analizom, co jest efemeryczne i wręcz odruchowe. Próbuje zamknąć w strukturach to, co strukturalizacji nie podlegało – i sprawdza, co z tego wszystkiego wyniknie. Dzięki temu „Odpowiedzi” to powieść pozbawiona rutyny, napięcie między bohaterami stopniowo się uaktywnia i pozwala odbiorcom na śledzenie wyborów czy rozwiązań niekoniecznie odgórnie sterowanych. Jest to powieść zaskakująca i ciekawa dzięki odrzuceniu schematów, albo dzięki potraktowaniu tych schematów jak doświadczenia wypranego z emocji. Tu liczy się obserwacja – i niepewność celów drugiej strony. Robi się przez to dość nieludzko, ale i bardziej atrakcyjnie.

Guillermo del Toro, Cornelia Funke: Labirynt Fauna

Kropka, Warszawa 2026.

Zło

Guillermo del Toro i Cornelia Funke stworzyli książkę, która jest analizą zła i może zaszokować konkretyzowaniem go w wojennej wersji. Przeniesienie akcji do Hiszpanii z 1944 roku pozwala na uzasadnienie rozmaitych tragedii, jakie rozegrają się w fabule - „Labirynt Fauna” to tom odbierający nadzieję i pocieszający jedynie tych, którzy przeżyli podobne do bohaterów straty. Jednocześnie ta książka bazuje na wyjątkowo silnych emocjach, z których strach wychodzi na pierwszy plan. I teraz: kto ma w pamięci scenariusz filmowy, nie powinien być zaskoczony, ale optyka Cornelii Funke sprawia, że to książka zupełnie inna niż to, co oczywiste.

Zwykle było tak, że książki stanowiły ratunek i szansę na ucieczkę od ponurej rzeczywistości – także wojennej. Ofelia świetnie o tym wie i kocha czytać. Ale w jej życiu nie ma zbyt dużo miejsca na opowieści – dziewczynka doświadcza rzeczy, których nie powinny znać dzieci. Śmierć ukochanego ojca sprawia, że matka bohaterki związuje się z jednym z oprawców. Zachodzi w ciążę i przeprowadza się razem z Ofelią do domu Vidala. Vidal jest bezwzględnym okrutnikiem, pozbawionym skrupułów i czerpiącym satysfakcję z dręczenia innych. O tym na razie jeszcze Ofelia nie wie, chociaż na przykład służąca Vidala świetnie zdaje sobie z tego sprawę. Uderza spostrzeżenie, że matka Ofelii należy do kobiet, które nie czerpią siły z siebie samych, tylko uwieszają się na dominujących mężczyznach – ku własnej zgubie. „Labirynt Fauna” zdecydowanie nie jest opowieścią dla dzieci i młodzieży, chociaż tworzy ją (współtworzy) Cornelia Funke, autorka, która sprawdziła się niejednokrotnie w literaturze czwartej i przeszła już do historii swoimi pomysłami. Teraz epatowanie złem sprawia, że odchodzi od tendencji w książkach dla młodych czytelników – na rzecz thrillera, tym bardziej okrutnego, że prawdziwego. Jedynym odejściem w stronę świata baśni jest postać Fauna, który w Ofelii upatruje księżniczki – i który szykuje dziewczynie miejsce na tronie. Tyle że żeby przejść granicę między światami, trzeba będzie największego poświęcenia. Faun powraca sporadycznie i chyba tylko po to, żeby przypomnieć, że poza ponurą codziennością istnieje jakakolwiek szansa ucieczki – tyle tylko, że rodzaj tej ucieczki niekoniecznie doda otuchy odbiorcom.

Uwaga ogniskuje się na Vidalu – to człowiek, dla którego nie ma usprawiedliwień. Bez względu na to, co stało się w jego życiu, Vidal teraz czerpie przyjemność z katowania innych. Nie zawaha się, jeśli będzie mógł wymierzyć najsurowszą karę każdemu, nawet oddanym podwładnym. Cieszy go możliwość torturowania rannych partyzantów. Znęcać się może nawet nad swoją żoną, w zasadzie jedyne, co go w niej interesuje, to nienarodzony jeszcze syn. Ofelia wie o tym wszystkim i jako niewidzialne zwykle dziecko stara się zadbać o rodzicielkę na swój sposób – szuka ratunku u życzliwych i stara się nie wchodzić w drogę Vidalowi. Ale jeśli mieszka w domu oprawcy, nie da rady od niego uciec. Jeszcze lepiej w okrucieństwie Vidala orientuje się Mercedes, służąca pomagająca partyzantom (w tym własnemu bratu). Ta historia nie jest baśnią z happy endem i może to jest w niej najbardziej szokujące.

„Labirynt Fauna” to stopniowe zanurzanie się w tym, co złe, przerażające, okrutne i bezwzględne. Nawet przejście w świat baśni nie zapewnia potrzebnego wytchnienia – cała ta książka jest przestrogą przed wojną i przed charakterami pokroju Vidala. Pytanie tylko, czy takie wołanie przyniesie efekt...

Matilde Serao: Trzewia Neapolu

Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2026.

Ubóstwo

Ta książka powstała ponad wiek temu, Matilde Serao stworzyła cykl esejów poświęconych Neapolowi w odpowiedzi na zachowanie ówczesnego premiera Włoch. Odpowiedź społeczna okazała się jednocześnie idealnie literacka – do tego stopnia, że książkę można dzisiaj przedstawić odbiorcom i mieć pewność, że spotka się z wyjątkowo ciepłym przyjęciem. „Trzewia Neapolu” to bowiem studium brzydoty i biedy – ale jednocześnie pewnego rodzaju nieuchwytny sentyment, z którym nie można polemizować. Ponieważ polskim czytelnikom Matilde Serao nie jest raczej znana – a już na pewno nie jest kojarzona przez dzisiejszych odbiorców – pojawia się tu rozbudowany wstęp, dzięki któremu można zyskać rozeznanie w twórczości tej autorki i w działaniach podejmowanych przez nią. Wszystko po to, żeby przygotować czytelników na prozę pozornie surową, a w rzeczywistości mocno upiększającą obskurne miejsca.

Matilde Serao tworzy cykl utworów – powiązanych ze sobą bardzo luźno, przede wszystkim samym miejscem – Neapol to punkt odniesienia, ale autorkę interesują rozmaite jego aspekty. Czasami bierze pod uwagę ludzi, innym razem zapachy, wygląd kamienic albo problemy pogłębiające ubóstwo (na przykład – wszechobecną lichwę). Zdarza się jej obserwować i wynikami tej obserwacji dzielić się z czytelnikami, ale równie często będzie po prostu odtwarzać scenki rodzajowe, które znacznie więcej powiedzą obiorcom o mentalności miejscowych niż wszelkiego rodzaju omówienia. Tu nie ma tematów tabu, nie ma też ukrywania problemów – Matilde Serao tworzy prozę zaangażowaną, zależy jej na tym, żeby czytelnicy nie tylko dostrzegli problemy naszkicowane przez nią, ale też zrozumieli, w jaką stronę powinno się iść, żeby te problemy rozwiązać. Sugeruje najlepsze możliwe działania – a to przydatne nie tylko dla rzeczywistego adresata – premiera – ale również dla samych czytelników, także po dekadach. „Trzewia Neapolu” to próba zrozumienia miejsca, ale próba wyjątkowa: bez wybielania i upiększania. Tu zresztą nie chodzi o zachwyty estetyczne, przynajmniej nie w pierwotnym ujęciu. Bo teraz, po ponad stu latach od powstania tekstów, zmienia się ich brzmienie – przenosi się akcent z tematów społecznych i prób interweniowania tam, gdzie potrzebna jest pilna pomoc, na literackość. Najbardziej przyciągają uwagę nie same obrazy biedy i prób funkcjonowania w świecie pozbawionym wygód, a sposób prezentowania ich – i tu Matilde Serao zamienia się z publicystki w autorkę literatury pięknej, być może nieoczekiwanie. Dzisiaj po „Trzewia Neapolu” sięgać się będzie dla przeciwwagi wobec upraszczanych do granic możliwości relacji z podróży, internetowych wyznań i szybkich komentarzy. Matilde Serao nie tylko obserwuje – dba też o to, żeby wyciągać wnioski i podsuwać czytelnikom oceny. To podejście pozwala lepiej zrozumieć miejsce i jego specyfikę, a do tego nakreślić sfery wymagające naprawy czy interwencji. Neapol z tego ujęcia nie może urzekać – ale może urzekać sposób jego prezentowania, uchwycenie wad i problemów w literackiej, melodyjnej opowieści. Nie jest to rozbudowana książka, ale wypełniona celnymi uwagami i przemyśleniami, które pokazują, jak bardzo autorce zależało nie na rozgłosie, a na realnej pomocy dla miejscowych.

Iwona Dudzik: Dzieci w Chmurze. Edukacja domowa w Polsce

Czarne, Wołowiec 2026.

Lekcja

Szkoła w Chmurze kilka lat temu przebojem wdarła się do świadomości społeczeństwa i dała nadzieję wszystkim tym, którzy mieli dosyć problemów tradycyjnej edukacji. Co ciekawe, nie istniała wówczas negatywna narracja na ten temat: rzeczywistość uczniów w edukacji domowej przedstawiano w samych superlatywach. Nic dziwnego, że coraz więcej osób chciało skorzystać z takiej formy wolności. Iwona Dudzik była jednym z rodziców, którym nastoletnie dziecko oznajmiło, że zamierza przejść do Szkoły w Chmurze – i zrealizowało to marzenie błyskawicznie, przy wsparciu dorosłych.

Na szczęście trafiło na dociekliwą dziennikarkę, która nie poprzestała na ocenie gry pozorów. Iwona Dudzik zaniepokoiła się tym, że jej córka wstaje coraz później, wychodzi na długie spacery z psem, ale na lekcje nie poświęca zbyt dużo czasu. Zaczęła szukać informacji na temat Szkoły w Chmurze (i w ogóle edukacji domowej w Polsce) i odkrywać rzeczy, które niepokoiły coraz bardziej. Korzystała z konta, które pozwalało jej sprawdzić jakość nauki – wychwalanej przez wyznawców Szkoły w Chmurze. I w miarę zdobywania kolejnych danych dochodziła do coraz bardziej niepokojących wniosków.

Jest w tej książce motyw problemów w polskiej edukacji – i podwalin pod edukację domową: autorka tłumaczy, skąd wzięły się ruchy prowadzące do „uwolnienia” uczniów od szkolnych obowiązków. Iwona Dudzik sprawdza też, jak to możliwe, że w Szkole w Chmurze wszyscy bez problemu zdają trudne egzaminy – dlaczego ktoś, kto uczył się całe dwa dni, jest w stanie na celująco zdać egzamin z rozszerzonej matematyki – i co to oznacza dla dzieci. Może nie idealizuje tradycyjnych form kształcenia, ale podważa medialne hasła – pokazuje, co za nimi stoi i z czym wiąże się dla samych nastolatków, uwiedzionych obietnicą redukcji stresu. Przypomina, że obok jednostek, które odniosły sukces, pojawia się mnóstwo dzieci, które nie mają szans rozwinąć skrzydeł, za to potrzebowałyby dyscypliny i uporządkowania wiedzy – oraz nauczycielskiej kontroli. Zadaje też pytania o rolę rodziców, o pieniądze i o rodzaje zadań, jakie stawiane są przed uczniami Szkoły w Chmurze. Wreszcie dochodzi do tematu obaw rodzica maturzystki – i tu sytuacja zaczyna nabierać tempa.

Jest to opowieść pozwalająca z różnych perspektyw oceniać Szkołę w Chmurze. Jest rzetelnie przygotowana i cenna. Pokazuje bez upiększania problemy tego pomysłu i pułapki, o jakich nie mają pojęcia rodzice ani uczniowie skuszeni wizją bezstresowego uczenia się. Bije na alarm – i doskonale, że ta książka ukazuje się na rynku, bo nie każdy z rodziców miałby siły i ochotę wykonać tak wielką pracę i prześledzić wyzwania wiążące się z edukacją domową. Iwona Dudzik pozwala odbiorcom na przyjrzenie się wszelkim niepokojącym aspektom tego rozwiązania – ostrzega i nie tylko przedstawia szereg faktów, ale też własną perspektywę, wizję rodzica pozbawionego pomocy. Szkoła w Chmurze ma wiele wad, które do tej pory udawało się skutecznie maskować czy wręcz ukrywać przed potencjalnymi zainteresowanymi – teraz jednak zostały one zgromadzone w jednym miejscu i pozostaje mieć nadzieję, że książka trafi do rodziców bezpośrednio zainteresowanych zanim będzie za późno na ratunek. Owszem, przydałoby się zreformować szkolne programy – ale na pewno nie przez odrzucenie wszystkich obowiązków i lekcji. Bardzo cieszy fakt, że ta książka pojawiła się na rynku – powinna stać się lekturą obowiązkową dla rodziców.

Najat El Hachmi: W poniedziałek nas pokochają

bo.wiem, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2026.

Więzy

Opowieść o wyzwalaniu się ze schematów i o własnej wizji życia snuje Najat El Hachmi w książce „W poniedziałek nas pokochają”. To relacja muzułmańskiej dziewczyny, Marokanki, która i tak nie pasuje do żadnego ze środowisk. Paradoksalnie właśnie dzięki temu może spróbować funkcjonować zgodnie ze swoimi zasadami – trochę obserwując starsze koleżanki, a trochę śledząc postulaty feministek. Ta bohaterka na początku stara się nie sprawiać problemów bliskim i nie wychodzić poza normy narzucane przez religię i kulturę. Wie doskonale, jakie oczekiwania wobec niej ma rodzina – i jaka przyszłość ją czeka. Ale pewnego dnia spotyka na swojej drodze starszą od siebie kobietę i obserwuje jej wyzwolenie. To impuls do wprowadzania zmian – stopniowo i przez drobne gesty. Jednocześnie to pretekst do obserwowania siebie wobec innych. Bohaterka tego tomu szczególną uwagę zwraca na ciało – na kanony urody, w które niekoniecznie się wpasowuje. Zwłaszcza kwestia tuszy spędza sen z powiek i nakłania do podejmowania drakońskich diet. Najgorsze, że w temacie wyboru mężczyzny, z którym chciałaby spędzić życie, kobieta nie ma zbyt wiele do powiedzenia. Ale pod wpływem nowej znajomej zmieniają się poglądy bohaterki. Do tej pory zahukana i posłuszna, grzeczna i skromna, wkracza w etap dojrzewania z większą nadzieją na rozpoznawanie siebie. Teraz już wie, że może odkrywać własną seksualność i kształtować swoje życie samodzielnie.

Przechodzenie przez kolejne etapy wtajemniczenia postaci relacjonuje tu autorka w formie monologu do bardziej doświadczonej znajomej. Cała książka jest zwierzeniem polegającym na uporządkowaniu doświadczeń i przedstawianiu metamorfozy, która przebiega nie w formie rewolucji a ewolucji. Pojawiają się motywy charakterystyczne dla procesu dojrzewania, a niepotrzebnie przez rygory społeczne hamowane – między innymi pierwsza miłość czy fizyczne kontakty damsko-męskie. Bohaterka zastanawia się nad zachowaniem ukochanego, który przed ślubem chce przychylić nieba, a po ślubie nieoczekiwanie się zmienia. Obserwuje nie tylko swojego wybranka, ale też absztyfikanta przyjaciółki. Do tego dodaje zestaw refleksji na temat wolności seksualnej – rozpatruje choćby temat sypiania z różnymi mężczyznami i zachowywania dziewictwa dla tego jedynego. Stopniowo przekonuje się, że mimo opresyjnego systemu ma wokół siebie kobiety, które porzuciły tradycyjne role. W nich dostrzega największą feministyczną siłę i z nich chce brać przykład – nawet kosztem oderwania się od tradycji.

Ale nie feminizm i nie walka muzułmańskich kobiet o możliwość samostanowienia wysuwają się na pierwszy plan tej powieści, a język, jakim posługuje się bohaterka. Kiedy prowadzi narrację, wykorzystuje rozłożyste opisy, działające na wyobraźnię. Stara się uwieść czytelników klimatem, samą melodią słów, które wyjątkowo precyzyjnie oddają istotę problemu. Zwraca autorka uwagę na zagadnienia drażliwe i zestawia je z uniwersalnymi emocjami. Proponuje czytelnikom podróż w głąb postaci zmuszanej początkowo do działań porządkowanych przez tradycje, żeby spokojnie przejść do najgłębszych pragnień i dążeń niemal pierwotnych, bazujących nie na więziach społecznych, a na osobistych potrzebach. I, owszem, padają tu ważne pytania, ale dla czytelników najbardziej istotna będzie przyjęta forma – pokazująca to, co już często dobrze uświadomione, w wersji pięknej literacko.

Czesław Janczarski: Miś Uszatek. Opowiadania wszystkie

Nasza Księgarnia, Warszawa 2026.

Miś

Teraz skaczą z radości wszyscy, którzy wychowywali się na tomikach Czesława Janczarskiego i Misia Uszatka kojarzą nie tylko z telewizyjnej dobranocki, ale i z czytanych przed snem opowieści. Na rynku ukazuje się bowiem monumentalny (i bardzo ciężki, jeśli chodzi o wagę) tom „Miś Uszatek. Opowiadania wszystkie”: pięć książeczek wydanych w twardej oprawie i na kredowym papierze. Nieprzypadkowo: to przecież skarb dla starszych czytelników. Skarb, który teraz mogą oni przedstawić swoim pociechom. O losach Misia Uszatka (a także skradzionej z muzeum zabawki) poczytają sobie odbiorcy we wstępie – i ci, którzy tej postaci ze swojego dzieciństwa nie mają szans pamiętać, dowiedzą się trochę o jej fenomenie. Starsi natomiast z przyjemnością przypomną sobie o historii Uszatka – i przekonają się, dlaczego i dzisiaj warto sięgać po tę lekturę jako rozrywkę dla najmłodszych.

Czesław Janczarski proponuje bardzo krótkie historyjki, każde opowiadanie zajmuje przeważnie stronę tekstu – to naprawdę niewiele, dopiero w ostatniej książeczce pojawiają się trochę dłuższe narracje. Liczy się tu jednak przede wszystkim przygoda, humorystyczny finał i przesłanie. Co ważne, ten autor nie zamierza dzieci pouczać ani napominać – stara się przemycać treści wychowawcze w opowiastkach, tak, żeby odbiorcy samodzielnie wyciągali wnioski i żeby nie poczuli się gorsi od autora. To ważne, bo dzięki temu Janczarski nie zniechęci do lektury. Co ważne, Miś Uszatek nie będzie pozostawał w jednym miejscu: kiedy przestaje być potrzebny jakimś dzieciom (i młodszemu rodzeństwu), wyrusza do kolejnej rodziny, żeby tam dzielić się doświadczeniem i pomysłami. Zawsze pozostaje blisko dzieci, ale jest też misiem samodzielnym – na tyle, żeby przeżywać własne przygody. Nie boi się ani wyjścia do przedszkola, ani założenia własnego cyrku. Ma sporo pomysłów, a do tego potrafi opowiadać bajki: jest tu jeden tomik stworzony właśnie z bajek Misia Uszatka, to odrobinę wytchnienie od powtarzalności i od jednego charakterystycznego bohatera, przejście w świat zwierząt, tak lubianych w opowiastkach dla najmłodszych. Czesław Janczarski dba o to, żeby Miś Uszatek przebywał stale w otoczeniu, które jest dla dzieci naturalne i przekonujące – ale nie unika czasami odważnych fabuł, zdarza się na przykład, że nieostrożne lalki nie potrafią posługiwać się żelazkiem i doprowadzają do pożaru. To emocje, które dzisiaj nie mają szans trafić do czytanek dla najmłodszych – tymczasem przydają się do tłumaczenia świata i do wypracowywania prawidłowych odruchów.

Pozostały tu oczywiście oryginalne ilustracje Zbigniewa Rychlickiego. Miś Uszatek w tej wersji wyruszył w świat – znany w różnych krajach, jest bardzo charakterystyczny i jednocześnie prosty i malowniczy. Na obrazkach Rychlickiego jest wiele cennych pomysłów, ujęć, które sprawdzą się i dzisiaj: tu liczy się nie tylko wyczulenie na sprawy dzieci, ale również odpowiednie podejście do ilustracji jako formy sztuki. Nie ulega wątpliwości, że odbiorcy mają tu do czynienia z dziełem wybitnym. Znowu starsi chętnie przypomną sobie oglądane niegdyś książeczki – i najłatwiej będzie uruchomić skojarzenia przez stronę graficzną. Dzisiejsze maluchy znajdą w przygodach Misia Uszatka całkiem sporo dla siebie.

Bernadeta Prandzioch: Zewsząd. Opowieść o mojej (nie)śląskiej rodzinie

Czarne, Wołowiec 2026.

Jeszcze raz

To jest tak: autorka wie doskonale, że chodzi po ulicach, po których chodzili jej przodkowie. Czasami – oddaleni o wiele pokoleń (udaje jej się przenieść czytelników na moment aż do siedemnastego wieku, a to nie lada wyczyn w czasach, w których wiedza o rodzinach rzadko wykracza poza pokolenie dziadków lub pradziadków). I teraz zbiera swoje odkrycia, wpisując je w wielką historię – nie po to, żeby się chwalić, a po to, żeby uporządkować dane i przyzwyczaić się do myśli, że dawne zachowania, czyny, przyzwyczajenia lub charaktery mogą odzwierciedlać się u potomnych. Bernadeta Prandzioch to kolejna autorka, która próbuje czytać miejsce przez pryzmat osobistych przemyśleń i domowych opowieści – i wychodzi jej to całkiem nieźle. Tom „Zewsząd. Opowieść o mojej (nie)śląskiej rodzinie” to mierzenie się z faktami i mitami, a jednocześnie próba znalezienia odpowiedzi na pytanie, które w zależności od stopnia zradykalizowania rozmówcy przybierać będzie różne wersje.

Historia Śląska została już wiele razy przedstawiona – także w serii Sulina – ale Bernadeta Prandzioch ma na nią własny pomysł. Przygląda się wydarzeniom, które kształtowały miejsce i mentalność ludzi – ale sprawdzając, co w danych czasach robili kolejni przodkowie. Samymi biografiami bliskich, niezależnie od tego, jak bardzo zaangażowana w relację, nie przyciągnęłaby autorka szerokiego grona odbiorców. Z kolei opowiadaniem jeszcze raz tego samego – w kontekście wielkiej historii – mogłaby wyzwolić co najwyżej znużenie czytelników. Połączenie tych dwóch podejść okazuje się piorunujące: czytelnicy zaczynają kibicować bohaterom książki, którzy funkcjonowali nie zawsze obok wielkiej przeszłości – czasem bezpośrednio ją kształtowali.

Wpisuje się Bernadeta Prandzioch w nurt literatury małych ojczyzn, ale sama unika wielkich słów i wielkich deklaracji. Co więcej: woli podkreślać swoją niepewność, niedookreśloność. Nie wie, czy zasłużyła na to, żeby reprezentować Śląsk – bo być może wybory przodków sprawiły, że dzisiaj nie ma do tego prawa. Z drugiej strony jest tu element dumy – pytanie tylko, czy dumy ze śląskiej tożsamości, czy też raczej ze świadomości, jak kształtowały się losy rodziny. Bernadeta Prandzioch tropi kolejne małżeństwa, przeprowadzki i zawody – sprawdza, czym wsławili się jej przodkowie, a kiedy lepiej byłoby zostawić ich w spokoju. Dzięki temu może uporządkować wiadomości, przedstawić czytelnikom to wszystko, co udało jej się ustalić – a zasób danych ma imponujący. Przyznaje się do bezradności, kiedy nie jest w stanie odtworzyć losów albo charakterów kogoś z przeszłości – wie, że nie da się na podstawie kilku dokumentów wywnioskować wiele więcej niż suche daty – czasami więc przyjdzie jej żałować, że nie udało się naciągnąć na zwierzenia przedstawicieli starszych pokoleń. Przypomina autorka, jak ważne jest rozmawianie z bliskimi i wysłuchiwanie ich historii – historii, które znikną, jeśli się ich w porę nie zbierze i nie ocali. „Zewsząd” to taka właśnie próba ocalania przeszłości dla potomnych – opowieść, której ukrytym nurtem jest duma z korzeni i z możliwości ich poznania. Nie ma znaczenia, do jakiego wniosku autorka dochodzi w kwestii swojej śląskości – bo najbardziej uniwersalne jest tu właśnie dążenie do uratowania wspomnień i losów zwyczajnych ludzi.

Kraina Lodu 10/2026, Kraina Zwierząt 6/2026

Harperkids, Warszawa 2026.

Zabawki i lektura

Na początek „Kraina Zwierząt”, numer 6/2026. To oczywiście pisemko dla najmłodszych zafascynowanych światem zwierząt – i wciąż głodnych ciekawostek o czworonogach z różnych stron świata. Tematem wiodącym numeru są słonie – kolejne rozkładówki będą więc pełne zdjęć słoni, podpisów z jednozdaniowymi komentarzami – informacjami dla najmłodszych i... pełne zadań. Od czasu do czasu odchodzi się od słoni na rzecz mamutów, flamingów, pand, sów itd. – przede wszystkim po to, żeby przypomnieć odbiorcom, że na słoniach świat się nie kończy. Ale i tak to one wiodą prym w numerze. Do tego dochodzą plakaty (środkowa rozkładówka, tradycyjnie, nadaje się do wyrwania i powieszenia nad łóżkiem, ostatnia strona okładki to plakat w wersji mini – dla tych, którzy wolą mniejsze formy, żeby zachwycać się słodkimi pieskami. Zdjęcia w całym piśmie zostały przygotowane tak, żeby przyciągać wzrok i żeby udało się między nimi pomieścić ciekawostki. Do sprawdzania, czy dziecku udało się przyswoić wiadomości, służy bardzo prosty quiz. Jeśli porówna się to pismo ze „Zwierzakami” z lat 90., widać wyraźnie przejście w stronę uproszczeń i nastawienie na zabawę. Komentarze nie należą do rozbudowanych, bo dzieci nie utrzymałyby koncentracji na skomplikowanych opisach: tu chodzi wyłącznie o zatrzymanie na moment, zapewnienie jednej porcji wiadomości w jednym momencie. Inaczej prawdopodobnie dzieci zniechęciłyby się do lektury. Co ważne, komentarze wpisywane są dużym drukiem, więc maluchy, które samodzielnie czytają, dadzą radę prześledzić teksty samodzielnie – i może to być najlepszym kluczem do budowania grona wiernych czytelników. W „Krainie Zwierząt” liczy się bardzo interaktywność. Mnóstwo tu zabaw i zadań, pojawia się też prosty komiks z dalmatyńczykami, które pozbawione możliwości oglądania telewizji wymyślają własną zabawę – z kartonowego pudełka przygotowują telewizor i występują w programach rozrywkowych. To historyjka prosta, sprowadzona do kilku zaledwie kadrów, ale jej przesłanie przyda się najmłodszym, bo przypomina, że są rozrywki znacznie ciekawsze niż oglądanie telewizji. Do tego wyzwania w postaci klasycznych łamigłówek, ale przystosowanych do tematu wiodącego. W numerze znalazł się też zestaw dla małego weterynarza – i być może to będzie czynnik, który najbardziej przykuje uwagę maluchów. W zestawie jest stetoskop i termometr z możliwością regulowania temperatury, legowisko dla zwierząt i waga z ruchomą strzałką, karta pacjenta do zawieszenia przy łóżku i trzy malutkie psiaki (pasują do wagi, ale do termometru już niekoniecznie). To zapewni dzieciom możliwość wypracowywania rozmaitych zabaw i – być może – jeszcze bardziej przekona je, że o czworonożnych przyjaciół należy dbać.

Magazyn „Kraina Lodu” numer 10/2026 to spotkanie z Elą i jej przyjaciółmi. Najważniejszy – i największy pod względem objętościowym – jest tu komiks o przygodach znanych z bajki bohaterów. Dzieci będą mogły samodzielnie odkrywać kolejne kadry i historię podzieloną sprytnie na części (tak, żeby nie znudziły się lekturą, a otrzymywały ciągle nowe bodźce). Co ciekawe, komiks został przygotowany w starym disneyowskim stylu, więc powinien zdobyć uznanie małych czytelników i przekonać ich do lektury. Żeby jednak nie tylko na historyjce komiksowej polegać, twórcy tego zeszytu proponują odbiorcom cały zestaw gier logicznych i łamigłówek powiązanych z bohaterami bajki. Będą tu obrazki do porównywania i wyłapywania różnic (naprawdę o dużym stopniu szczegółowości, zadania do liczenia postaci na obrazku, porównania cienia (trzeba się wykazać nie tylko spostrzegawczością, ale i umiejętnością logicznego myślenia). Są wyszukiwanki, które zachęcają do śledzenia i tak już wystarczająco ciekawych obrazków – i ćwiczenia manualne z rysowaniem czy zakreślaniem konkretnych elementów rysunku. Łączenie kropek i labirynt to zadania tradycyjne, ale, co ważne i wartościowe, pojawiają się tu także ćwiczenia na kreatywność – na przykład kiedy trzeba wymyślić okładki książek czytanych przez bohaterów (dzięki temu sprytnemu zagraniu podprogowo promuje się też czytelnictwo). Dużo tu zadań związanych z rysowaniem, a młodzieżowego charakteru całości mają dodawać odpowiednie sformułowania (na przykład „plażing” czy „heheszki”). Oczywiście i w tym numerze mamy potężny prezent dla małych odbiorców: kompletną kuchnię do zabawy. Na kuchnię składają się dwa piekarniki (i dwa stanowiska do gotowania, lodówka, garnek i patelnia (trochę większe niż reszta zestawu, kilka mufinek i foremki oraz „składniki” do gotowania. Wystarczy więc tylko szczypta wyobraźni, żeby wyczarować coś pysznego. W obu przypadkach to zabawki sprawią, że dzieci będą chciały sięgnąć po lekturę – ale może przy okazji zarażą się upodobaniem do czytania.

Sarah Pekkanen: Jak we mgle

Gorzka Czekolada, Media Rodzina, Poznań 2026.

Cień

Dwie opowieści funkcjonują w tej historii, chociaż bohaterki przez cały czas zatrzymują odbiorców w swoim własnym świecie. „Jak we mgle” to thriller psychologiczny Sarah Pekkanen i książka, w której nic nie jest pewne przez długi czas. Wydarzenia relacjonują na przemian Ruth i Catherine: matka i córka. Ale narracje będą trzy, bo Ruth zaczyna w pewnym momencie spisywać wspomnienia dla Catherine, niezależnie od tego, co dzieje się w powieściowym tu i teraz. Ale granica między historiami biegnie gdzie indziej. Początkowo wydaje się, że zamiast thrillera zafunduje autorka czytelnikom książkę bazującą na społecznych lękach, po prostu powieść psychologiczną. Oto u Ruth zaczynają występować pierwsze symptomy choroby Alzheimera, niemal podręcznikowo. Kobieta udaje się do lekarzy – zresztą razem z córką, która skrupulatnie notuje kolejne pozornie niewinne pomyłki. Odmawia jednak bardziej szczegółowych badań – nie chce wydawać pieniędzy na coś, co naznaczy ją piętnem choroby. Catherine z kolei miała właśnie wyjechać do pracy, ale będzie musiała zmienić plany – to nie pora na rozstanie, do tej pory matka i córka były tylko we dwie i mogły liczyć wyłącznie na siebie – teraz też tak zostanie. Zresztą nie było kiedy budować przyjaźni, skoro kobiety często się przeprowadzały i nie nawiązywały głębszych relacji z sąsiadami.

Tak Sarah Pekkanen zaczyna swoją powieść „Jak we mgle”. A potem sugeruje czytelnikom, że nie wszystko jest takie, jakie mogłoby się wydawać: wystarczy zasiać podejrzenie, że Ruth symuluje. A do tego zasugerować, że ma ona w przeszłości jakąś tajemnicę, której nie chce zdradzić nawet córce. Niebezpieczeństwo przyjdzie samo błyskawicznie. Autorka pokazuje odbiorcom przeszłość starszej z bohaterek – i bez ogródek prezentuje wydarzenia, które sprawiły, że Ruth musiała porzucić swoje dotychczasowe życie i uciekać. Uciekać zresztą będzie już zawsze, ale nie z powodu dawnych wydarzeń a – nowego zagrożenia. Jedna historia w tej książce to odsłanianie dramatycznej przeszłości – zestaw wydarzeń kryminalnych, straszna przeszłość, która kładzie się cieniem na szczęściu bohaterek (a właściwie – uniemożliwia normalność, chociaż tak naprawdę o normalności mowy być nie może już choćby za sprawą traumy, to jedynie namiastka normalności w wyjątkowo pokrzywionym świecie). Ale kryminał jako taki nie ma z kolei większego znaczenia dla drugiej sfery historii – dla motywu relacji między bohaterkami. Kiedy na jaw wyjdzie fakt posiadania tajemnic, wszystko staje się trudniejsze do wyjaśnienia – zwłaszcza zachowania wpływające na całe życie. Czyli: Sarah Pekkanen nie zajmuje się ściganiem za zbrodnie – za to przygląda się temu, jak owe zbrodnie działać mogą na umysły osób niebezpośrednio w nie zaangażowanych. I to kolejny doskonały pomysł fabularny. Ta autorka przekonuje do siebie ogromem szczegółowości w narracji, proponuje odbiorcom wyjątkowo gęste powieści, w których cała uwaga skupia się na uczuciach bohaterów. Tym razem sytuacja, z której wychodzi, jest wyjątkowo trudna – ale też dzięki temu wyzwala rozmaite nieoczekiwane reakcje bezpośrednich uczestniczek. Sarah Pekkanen wie, jak budzić strach czytelników – bardzo dobrze jej to wychodzi. A tym razem przecież jeszcze może odwoływać się do społecznego lęku przed schorzeniami starzejących się bliskich.

Colleen AF Venable: Kati, kocia opiekunka. Nie taki złol straszny

Nasza Księgarnia, Warszawa 2026.

Być sobą

Magda stara się wygrać wybory w mieście, a Kati – sąsiadka, która rozumie mowę jej kotów i angażuje się w rzeczywistość superbohaterów – dzielnie jej w tym pomaga. Zbiera podpisy od głosujących na listach poparcia i zastanawia się, jak przekonać wszystkich do głosowania właśnie na Magdę. Bo przecież jeśli ktoś ma poradzić sobie z zaprowadzeniem porządku w mieście – to właśnie Magda, Kati nie ma co do tego żadnych wątpliwości. Zwłaszcza że za sąsiadką stoi cały sztab kotów – a każdy czworonóg ma inne umiejętności. Tak naprawdę nie trzeba się niczym zajmować, bo koty potrafią wszystko: kiedy działają razem, nie ma na nie mocnych.

Tylko że tym razem w cyklu Kati, kocia opiekunka koty pełnią rolę drugoplanową, co może dziwić wszystkich miłośników tych zwierząt. Przez całą historię liczyło się bardziej życie superbohatera niż obecność kotów – i tym razem również tak się dzieje. Wszystko przez decyzję burmistrza. Włodarz Nowego Jorku postanawia wypowiedzieć otwartą wojnę wszystkim superbohaterom – których sporo się namnożyło, po sukcesie Serowej Sprawiedliwości. Ci, którzy na początku przywdziewali specjalne kostiumy, teraz wiodą zwyczajne życie przykładnych obywateli. Jednak cała reszta ludzi – zafascynowanych superbohaterami – próbuje znaleźć swoje miejsce w palecie niemal komiksowych herosów. Każdy czeka na swoje pięć minut i każdy liczy na sławę choćby tylko chwilową. Jednak przez decyzję burmistrza Nowy Jork opanowują złole. Teraz po prostu opłaca się być czarnym charakterem. W tomie „Nie taki złol straszny” następuje weryfikacja poglądów i zmiana rozkładu sił. Co ważne, pojawia się też na marginesie kwestia przynależności do grupy rówieśników – Kati dowiaduje się, o jakich szkołach marzą jej koleżanki – i chociaż dziewczyny planowały wspólną przyszłość, wydaje się to niemożliwe. Chyba że bohaterka nagle odkryje w sobie talent do występowania publicznego albo znajdzie zajęcie pozwalające na naukę w szkole, do której startują najbliższe jej osoby. To najbardziej zwyczajny motyw – przerywnik w walce dobra ze złem. Colleen AF Venable woli jednak starcia samozwańczych superbohaterów (tworzonych przez ludzi po dawnym sukcesie) z samozwańczymi złolami (których wcale od superbohaterów tak wiele nie dzieli). Liczy się dynamika, zestaw zaskoczeń – i, oczywiście, zadania kotów, jedynych rozsądnych w całym towarzystwie. Colleen AF Venable chce stworzyć „żeńską” wersję światów Marvella, albo satyrę na typowe komiksowe motywy – bawi się formą i stara się przemycić dla swoich czytelniczek wskazówki dotyczące spełniania własnych marzeń. Stawia na komiks – więc liczy się tu również zagospodarowanie kadrów. I, co ciekawe, Stephanie Yue nie zajmuje się wypełnianiem tła, chce za to wyeksponować to, co najważniejsze w fabule i w relacjach między bohaterami zamiast odciągać uwagę odbiorczyń przez przeładowane detalami kadry. Proponuje historię uproszczoną – i tak w ramach samej fabuły dzieje się na tyle dużo, żeby kusić czytelniczki i odpowiednio sterować ich emocjami. A przecież na poważnie jest tu wyłącznie dylemat Kati, która w najbliższą przyszłość będzie się musiała udać bez wsparcia oswojonej już grupy.

Aubrey Hartman: Lew, który się odważył

Kropka, Warszawa 2026.

Cena marzenia

Poppy to jedna z tych odklejonych od zwykłego życia bohaterek, które najchętniej nie wychodziłyby ze świata swoich ukochanych książek. Dziewczynka szczególnie kocha Narnię i lwa Aslana – dziwi ją, że nie wszyscy znają te historie i że nie dyskutują nad tym, która część jest najlepsza (oczywiście że pierwsza!). Czytanie to jej sposób na zabicie czasu i na poradzenie sobie z wyzwaniami, jakie stawiają przed nią rodzice. Bo mama i tata Poppy zajmują się kupowaniem i remontowaniem starych domów – jako duet osiągnęli już sporą sławę i mogą dostawać zlecenia, jakich inni nie mieliby szans otrzymać. Ale to oznacza też ciągłe przeprowadzki i zmiany środowiska. W związku z tym Poppy jest trochę samotna, nawet jeśli tego nie przyznaje. Zapadanie się w świat książek to nie jest najlepszy sposób na funkcjonowanie małej dziewczynki. Ale to właśnie Poppy, z wyćwiczoną na książkach wyobraźnią – i bez towarzystwa rówieśników – ma największą szansę na odkrycie tajemnicy nowej posiadłości, jaką zajmują się rodzice. Przebywa tu baśniowa istota, wyjątkowo złośliwa nimfa wodna, która może spełnić marzenie bohaterki, ale za pewną cenę. Tą ceną jest porwanie przez nimfę książek ważnych dla Poppy – a może i dla całej ludzkości. Bo nimfa nie poprzestaje na zabraniu przedmiotów (a przecież książki dla Poppy to prawdziwe skarby i bohaterka zrobi dużo, żeby je ocalić), wymazuje historie ze zbiorowej świadomości. I doskonale wie, gdzie uderzyć, żeby strata była jak najbardziej bolesna. Celowo sięga po te publikacje, które Poppy darzy największym uczuciem – albo które pozwalają scementować jej rodzinę.

A marzenie Poppy dotyczy posiadania własnego magicznego latającego lwa. Samson to na początku lwie szczenię, maleństwo, którym trzeba się opiekować. Z czasem dorasta i dojrzewa, nieświadomy, że za każdy dzień z jego życia nimfa pobiera wielki haracz. Samson ma problemy – nie potrafi ryczeć ani latać i lekcjami w tej dziedzinie musi się zająć Poppy, chociaż sama w sobie też nie ma zbyt wiele pewności siebie. I tak Poppy dojrzewa razem ze swoim wymarzonym zwierzęciem, które – oczywiście – musi trzymać w tajemnicy przed wszystkimi. „Lew, który się odważył” to baśń w starym stylu. Audrey Hartman pisze ją tak, żeby czytelników zachwycić i żeby przypomnieć im magię funkcjonującą w powieściach, zwłaszcza tych powieściach fantasy, które przeszły do klasyki. Jest tu sporo tematów współczesnych, związanych z dylematami samotnego dziecka – ale dzięki emocjom książka staje się uniwersalna. Co ważne, autorka bardzo mocno podkreśla rolę książek – nie ma tu mowy o wyobcowaniu z powodu literatury pięknej czy rozrywkowej, czytanie jest dla Poppy czynnością naturalną i bardzo potrzebną – a problemy w gronie rówieśników mają zupełnie inne źródło. Książki to przygoda i o tym Hartman ciągle będzie przypominać. To jest powieść dla pożeraczy historii – wymyślona i napisana z rozmachem, trochę z tęsknoty za dawnymi wielkimi produkcjami. Ma potencjał filmowy i jest wzruszająca – z pewnością przypadnie do gustu czytelnikom i zostanie z nimi na długo. Aubrey Hartman niejako mimochodem reklamuje tu też inne książki – te, na które warto zwrócić uwagę. Przypomina, że czytanie to najlepszy sposób na spędzanie wolnego czasu.

Anna Kiedrzynek: Nie uszlachetnia. O leczeniu bólu w Polsce

Czarne, Wołowiec 2026.

Cierpienie

To zdecydowanie książka o różnych rodzajach schorzeń – bardziej i mniej znanych – ale powiązanych jednym tematem, indywidualnym cierpieniem, w które nie wszyscy chcą wierzyć. W efekcie ludzie borykają się nie tylko z problemem utrudniającym codzienne funkcjonowanie, ale i z podejrzliwością z zewnątrz – nie tylko ze strony rodzin czy przyjaciół, ale i lekarzy. Ból ma różne oblicza: czasami to ból podczas porodu, a czasami taki, który towarzyszy bohaterom reportaży Anny Kiedrzynek codziennie – bez szans na uśmierzenie. Ból "kobiecy" i ból "męski" - zjawiska, które rodzą szereg pytań pojawiają się tu na kolejnych stronach.

„Nie uszlachetnia. O leczeniu bólu w Polsce” to książka, która składa się z drobnych opowieści. Żeby przyciągnąć uwagę czytelników i uświadomić im, że to nie tylko sprawa dorosłych, rozpoczyna autorka od obrazów cierpiących dzieci: bolesne pęcherze na skórze powstające w wyniku najlżejszego nawet dotyku to bez wątpienia choroba ekstremalna (i trudna do wyobrażenia dla wielu) – ale też najłatwiej wyobrazić sobie ból na jej przykładzie. Bo jeśli nie widać ran, trudniej jest ocenić skalę czyjegoś cierpienia. Łatwo za to posądzić o nadwrażliwość, kombinowanie czy przesadę. I teraz: Anna Kiedrzynek rozmawia z kolejnymi ludźmi, żeby poznać ich historie i żeby sprawdzić, czy dostają odpowiednią pomoc medyczną. Ale – często (zbyt często) okazuje się, że lekarze są bezradni. Jest tu kilka problemów, które nakładają się na siebie i z których zwykli czytelnicy nie zdają sobie przeważnie sprawy, dopóki nie staną – sami, albo ktoś z ich bliskiego otoczenia – przed podobnym wyzwaniem. Jedno to kwestia różnych rodzajów bólu uprzykrzającego albo utrudniającego codzienność. Drugie – reakcje otoczenia. Trzecie – społeczny strach przed stosowaniem opioidów. Tu – pod koniec książki – autorka trochę walczy o to, żeby część ludzi dała sobie prawo do łagodzenia bólu. Przypomina, że zażywanie opioidów nie jest równoznaczne z braniem narkotyków, a jeśli robi się to pod kontrolą lekarza, nie stanowi niebezpieczeństwa. Z perspektywy czytelników przerażający może być nie sam fakt strachu, zwłaszcza ludzi starszych, przed rzekomymi narkotykami – co podejście ich bliskich, wyzywających od ćpunów. Dlatego dobrze, że książka „Nie uszlachetnia” powstała . Co ważne, Anna Kiedrzynek nie do końca chce się zajmować objaśnianiem tego, co nawet samym lekarzom sprawia czasami trudności – rezygnuje z wyjaśnień medycznych, chyba że są już absolutnie niezbędne do zrozumienia kontekstu. Częściej po prostu oddaje głos bohaterom, którzy przeszli już własną drogę do poznania tego, co najbardziej męczące – i w ich historiach zawiera niezbędne wyjaśnienia. Storytelling ma się tu doskonale: o wiele lepiej będzie przyjrzeć się tematowi bólu przy konkretach, z dala od abstrakcyjnych analiz. Zwłaszcza że widać dzięki temu dodatkowe, mniej kojarzone przez ogół, zmartwienia: problemy w pracy czy w związkach, konieczność rezygnowania z lubianych wcześniej rozrywek i daleko idące przewartościowania. Ból, którego z zewnątrz nie widać, potrafi kompletnie rozregulować życie. I Anna Kiedrzynek opowiada właśnie o tym: jak z bólem żyje się kolejnym bohaterom i co przysparza najwięcej kłopotów, kiedy lekarze rozkładają ręce. Anna Kiedrzynek chce się dowiedzieć – za sprawą swoich rozmówców – jak sami lekarze podchodzą do cierpienia pacjentów, czy łatwo jest rozwiązać problem bólu, czy też pozostawia się ludzi samym sobie. I to wszystko w erze nadużywania ogólnodostępnych leków przeciwbólowych, które jednak w tych wypadkach kompletnie nie mają sensu. Jest to publikacja atrakcyjna dla czytelników – i ważna dla społeczeństwa.

Ewa Wodzicka-Dondziłło: Angielski od dziecka. Zestaw 16 książek dwujęzycznych

Nasza Księgarnia, Warszawa 2026.

Scenki

Kiedyś uczyło się dzieci języków obcych przez stopniowe oswajanie ich ze słówkami. Dzisiaj to raczej stawianie na komunikatywność – podsuwanie całych zwrotów, które można wykorzystać choćby w zabawie – słówka są tylko dodatkiem w procesie edukacji. I oto na rynek wkracza zestaw szesnastu książeczek – dwujęzycznych czytanek dla najmłodszych: nie tylko dla dzieci, które już zaczęły samodzielnie czytać, ale też dla tych, które będą się przysłuchiwać narracji. Wprawdzie mamy tu podział na dwa poziomy trudności, ale nie jest on zbyt rygorystyczny i nie odzwierciedla się przesadnie w kształcie tekstu. Ewa Wodzicka-Dondziłło proponuje podręczny zbiorek scenek, które wydarzyć się mogą w każdej rodzinie i które pozwolą małym odbiorcom na podglądanie rówieśników w codziennych czynnościach. Każdy tomik to osobny temat – a wśród tematów pojawiają się między innymi kwestie gotowania, układania się do snu, szukania ulubionej zabawki, obserwowania pór roku czy opieki nad młodszym rodzeństwem. Szesnaście historii to szesnaście sytuacji znanych dzieciom – więc mali czytelnicy będą mogli od razu zasłyszane zwroty skojarzyć ze swoimi zajęciami. Każdy tomik to osobna rodzina, do której zagląda jeden wspólny bohater, Pan Skarpeta. Tu pojawia się zresztą propozycja wspólnej zabawy z dziećmi: można samodzielnie stworzyć narratora z własnych materiałów – autorka podpowiada, jak to zrobić – i wykorzystywać do opowiadania. Dzięki temu całość nabierze bajkowego charakteru i zdejmie z tomików aspekt edukacyjny – przynajmniej pozornie – bo dzieci dostrzegą tu przede wszystkim zabawę. Pan Skarpeta nie bierze specjalnego udziału w akcji – poza wprowadzaniem, przedstawianiem kolejnych rodzin – ale może przydać się jako ogólny wszechwiedzący narrator. Do tego prosi o pomoc w wyszukiwaniu pewnych elementów obrazków lub kolorowaniu ich. Pan Skarpeta spaja całość. Każdy tomik to inny zestaw domowników: czasami mamy do czynienia z kilkorgiem dzieci i dwojgiem rodziców, ale czasami będą to dzieci z dziadkami, dzieci z ciotką i wujkiem, dziecko z mamą lub dziecko z tatą – całe mnóstwo możliwości, tak, żeby nikogo nie wykluczać i żeby pokazać odbiorcom, że różne są definicje rodzin i możliwości wspólnego egzystowania.

Każda książeczka kończy się całostronicowymi zadaniami dla maluchów, na marginesach poszczególnych stron w trakcie opowieści też pojawiają się drobne wyzwania – i to elementy, których się nie dubluje. Rozkładówkę zajmuje wielkoformatowa ilustracja (i tu ciekawostka – w komplecie szesnastu książeczek mamy kilku różnych ilustratorów, którzy nie unifikują stylu, a posługują się własną kreską i pomysłami do zilustrowania postaci). Ilustracja jest jedna, ale sąsiadujące ze sobą strony charakteryzują się obecnością dwóch narracji – po angielsku i po polsku. Podkreślane są tu emocje postaci (między innymi przez kolory) – można zatem najpierw prześledzić tekst po angielsku, a później po polsku, albo od razu korzystać z podpowiedzi przy ewentualnym przekładaniu lub poznawaniu nowych słówek. Spora część czytanek bazuje na wyliczankach – to sprawia, że zmieści się w niewielkiej objętości tekstu dużo więcej słówek – co kieruje odbiorców z powrotem do dawnych lekcji angielskiego. Ale tu od razu widać kontekst, a powtarzanie niektórych zachowań pozwoli na oswojenie się z pewnymi zwrotami. To oznacza, że dzieci nabiorą pewności siebie i będą chętniej poznawać lektury angielskie.