Media Rodzina, Poznań 2026.
Wśród zwierząt
Po raz kolejny Jacek Kowalik musi interweniować tam, gdzie inni dawno się poddali. Ale tym razem samotny detektyw ma szansę na powrót do starych – i jakże ważnych dla niego – znajomości. Dawni koledzy proszą go o pomoc w odnalezieniu przyjaciela, któremu sam Kowalik zawdzięcza życie i zdrowie. Artur Orzełowski, zapalony myśliwy, zebrał pieniądze i wysłał swojego dowódcę na operację, dzięki której Kowalik nie skończył z paraliżem. Ale teraz Artur zniknął. Nikt nie może trafić na jego ślad. Żona odchodzi od zmysłów, a ukochany pies Artura odmawia przyjmowania posiłków i coraz bardziej słabnie. Jacek Kowalik jest ostatnią deską ratunku dla dawnej wojskowej ekipy. Musi pomóc – co do tego nie ma wątpliwości, zresztą on sam bardzo od początku angażuje się w poszukiwania. Tyle że trafia na przeciwników, którzy nie cofną się przed niczym. Koło łowieckie to klika dbająca o własne interesy – najwyraźniej Orzełowski nadepnął na odcisk kolegom po strzelbie.
Wprawdzie Dariusz Gizak przekonuje, że cykl z Jackiem Kowalikiem można zacząć czytać w dowolnym momencie, ale wątek osobisty u detektywa wyraźnie zaczyna porządkować rzeczywistość powieściową: w „Po strzelbie” Edyta, właścicielka pensjonatu w Birczy, jest już pełnoprawną partnerką, która w dodatku potrafi zdobyć się na szaleństwo i wybrać do ukochanego na weekend, zapewniając wcześniej opiekę dla dzieci. Tym razem Edyta schodzi na drugi plan, a Jacek Kowalik nie ma czasu na wizyty w Birczy. Wysyła tam za to Wiolettę, żonę Artura – żeby zapewnić jej zajęcie i odskocznię od zmartwień. Sam musi działać jak najszybciej, bo kolejne informacje, jakie zdobywa, nie napawają optymizmem.
Powraca schemat: mała przestrzeń, zamknięty krąg ludzi potencjalnie zaangażowanych w zniknięcie, łatwy dostęp do broni. Jacek Kowalik musi poruszać się niezwykle ostrożnie, żeby nie prowokować niepotrzebnie wrogów – i żeby nie zaszła konieczność wykorzystania rozmaitych technik obrony. Ale jest też druga strona medalu: skoro Artur jest myśliwym, to trzeba tak przedstawić jego pasję, żeby wypadała jako troska o środowisko a nie bezmyślne zabijanie dla przyjemności. I tu Gizak znajduje wroga: to quadziarze należą do tych złych. To oni rozjeżdżają leśne tereny, bezpowrotnie płosząc zwierzęta i niszcząc przyrodę. Być może do innych myśliwych taka narracja trafi, ale większość odbiorców może z trudem przestawić się na opowieść o ratowaniu tego, który poluje dla rozrywki. Zresztą samym myśliwym też niedługo mocno się dostanie – zwłaszcza ze względu na wewnętrzne układy, pozornie nie do ruszenia. Bo przy okazji szukania zaginionego, Jacek Kowalik wpada na trop potężnej afery z wysoko postawionymi politykami. W ten sposób może rozprawić się nie tylko z powieściowymi problemami, ale nie po to będzie się sięgać po jego książkę.
„Po strzelbie” to opowieść, w której proces dedukcji i poszukiwanie zaginionego mężczyzny są ważniejsze niż bezpośrednie starcia. Mnożą się zagadki i pytania, a odbiorców autor zmiękcza jeszcze przez obecność pięknego ogromnego psa, doskonale ułożonego. Jest to zatem propozycja dla czytelników ceniących sobie gęstą prozę rozrywkową – a także łamigłówki. Niezależnie od podejścia autora do tematu polowań da się tu znaleźć całkiem sporo intrygujących motywów.
Recenzje, wywiady, omówienia krytyczne, komentarze.
Codziennie aktualizowana strona Izabeli Mikrut
tu-czytam.blogspot.com to strona z recenzjami: portal literacki tworzony w pełni przez jedną osobę i wykorzystujący szablon bloga dla łatwego wprowadzania kolejnych tekstów.
Nie znajdzie się tu polecajek, konkursów, komciów ani podpiętych social mediów, za to codziennie od 2009 roku pojawiają się pełnowymiarowe (minimum 3000 znaków) omówienia książek.
NIE KORZYSTAM Z AI.
Zapraszam do kontaktu promotorki książek i wydawnictwa.
Zabrania się kopiowania treści strony. Publikowanie fragmentów tekstów możliwe wyłącznie za zgodą autorki i obowiązkowo z podaniem źródła. Kontakt: iza.mikrut@gmail.com
Nie znajdzie się tu polecajek, konkursów, komciów ani podpiętych social mediów, za to codziennie od 2009 roku pojawiają się pełnowymiarowe (minimum 3000 znaków) omówienia książek.
NIE KORZYSTAM Z AI.
Zapraszam do kontaktu promotorki książek i wydawnictwa.
Zabrania się kopiowania treści strony. Publikowanie fragmentów tekstów możliwe wyłącznie za zgodą autorki i obowiązkowo z podaniem źródła. Kontakt: iza.mikrut@gmail.com
niedziela, 15 listopada 2026
Júlia Sardà: Królowa w jaskini
Tako, Toruń 2023.
Podziemia
Jak to jest, kiedy można robić wszystko, czego się zapragnie, nikt nie stawia żadnych ograniczeń, a zabawa zdaje się nie mieć końca? Franka może się o tym przekonać. Może też przekonać się o tym, że co ją cieszy, niekoniecznie spodoba się jej dwóm młodszym siostrom, Karmeli i Tomce. Ale opowieść o dojrzewaniu – metaforyczna opowieść – musi rządzić się swoimi prawami i mieć w sobie cały szereg zaskoczeń dla małych odbiorców. Júlia Sardà tworzy baśniową historię, dość odważną na dzisiejszym rynku wydawniczym: proponuje dzieciom przejście w świat wyobraźni po to, żeby odkrywać własną tożsamość i żeby poznawać konsekwencje życia w zgodzie z pragnieniami. Trzy bohaterki – przyjaźniące się ze sobą dziewczynki – Franka, Karmela i Tomka – pewnego dnia wyruszają w głąb lasu. Idą, idą, idą, aż trafiają pod ziemię, a tam spotykają królową, Nie-Frankę. Nie-Frankę, a jednak bardzo do niej podobną (gdyby ją umyć, uczesać i ubrać tak jak Frankę, mogłyby być nie do odróżnienia. Dziewczynki pod ziemią mogą robić wszystko, co tylko wymyślą – ale ten pozorny chaos ma prowadzić przede wszystkim do samopoznania, przynajmniej w przypadku Franki, która jest najstarsza i najszybciej dojrzeje.
Autorka rezygnuje tu z równoważenia przygód: to Franka jest najważniejsza i nieistotne, że obok znajdują się jej siostry. One raczej mają hamować zabawę i ciągnąć w stronę domu, one nie odnajdą się w świecie „Królowej w jaskini”. Każda z nich musi doczekać się własnej przygody – na razie jednak uwaga wszystkich skupia się na wyczynach Franki i jej alter ego. Dzięki temu książka zaczyna wciągać czytelników w inny wymiar, nie tłumaczy wprost świata, za to sugeruje rozmaite możliwe drogi. Oczywiście wszystko utrzymane zostało w baśniowo-onirycznym klimacie i, co ważne, nie zawsze jest tu miło i przyjemnie. Autorka nie boi się pomysłów nawet rodem z sennych koszmarów – nie będzie straszyć dzieci, ale zachęci je do krytycznego podejścia do rzeczywistości z tego opowiadania. Ale nawet jeśli nie wszystkie dzieci poczują się w tej książce wygodnie, to liczy się tylko i wyłącznie fakt, że Franka odkryła coś dla siebie – ona w tej przestrzeni może rozkwitnąć i sprawdzić, do czego jest zdolna.
Ta opowieść biegnie dwutorowo: jeden tor to klasyczna narracja, opowiadanie, tekst, który dzieci mogą śledzić. Drugi tor jednak wydaje się ważniejszy: to ilustracje. Ilustracje czasem niepokojące, czasem drażniące, czasem dla odbiorców zabawne – pełne szczegółów, na które nie ma miejsca w opowiadaniu. Ilustracje, które pochłaniają dzieci, zabierają na wycieczkę razem z bohaterkami i sprawiają, że dużo mocniej będzie się angażowało w przedstawiony świat. Na ilustracjach można przedstawić to, co absurdalne albo dziwne, to, co nonsensowne i co przyda się w wyjaśnianiu niewyjaśnialnego. Ta książka zdecydowanie wyróżnia się wśród historii, jakie dzisiaj proponuje się najmłodszym – to przejście w krainę baśni bezkompromisowych i nieinfantylizowanych.
Podziemia
Jak to jest, kiedy można robić wszystko, czego się zapragnie, nikt nie stawia żadnych ograniczeń, a zabawa zdaje się nie mieć końca? Franka może się o tym przekonać. Może też przekonać się o tym, że co ją cieszy, niekoniecznie spodoba się jej dwóm młodszym siostrom, Karmeli i Tomce. Ale opowieść o dojrzewaniu – metaforyczna opowieść – musi rządzić się swoimi prawami i mieć w sobie cały szereg zaskoczeń dla małych odbiorców. Júlia Sardà tworzy baśniową historię, dość odważną na dzisiejszym rynku wydawniczym: proponuje dzieciom przejście w świat wyobraźni po to, żeby odkrywać własną tożsamość i żeby poznawać konsekwencje życia w zgodzie z pragnieniami. Trzy bohaterki – przyjaźniące się ze sobą dziewczynki – Franka, Karmela i Tomka – pewnego dnia wyruszają w głąb lasu. Idą, idą, idą, aż trafiają pod ziemię, a tam spotykają królową, Nie-Frankę. Nie-Frankę, a jednak bardzo do niej podobną (gdyby ją umyć, uczesać i ubrać tak jak Frankę, mogłyby być nie do odróżnienia. Dziewczynki pod ziemią mogą robić wszystko, co tylko wymyślą – ale ten pozorny chaos ma prowadzić przede wszystkim do samopoznania, przynajmniej w przypadku Franki, która jest najstarsza i najszybciej dojrzeje.
Autorka rezygnuje tu z równoważenia przygód: to Franka jest najważniejsza i nieistotne, że obok znajdują się jej siostry. One raczej mają hamować zabawę i ciągnąć w stronę domu, one nie odnajdą się w świecie „Królowej w jaskini”. Każda z nich musi doczekać się własnej przygody – na razie jednak uwaga wszystkich skupia się na wyczynach Franki i jej alter ego. Dzięki temu książka zaczyna wciągać czytelników w inny wymiar, nie tłumaczy wprost świata, za to sugeruje rozmaite możliwe drogi. Oczywiście wszystko utrzymane zostało w baśniowo-onirycznym klimacie i, co ważne, nie zawsze jest tu miło i przyjemnie. Autorka nie boi się pomysłów nawet rodem z sennych koszmarów – nie będzie straszyć dzieci, ale zachęci je do krytycznego podejścia do rzeczywistości z tego opowiadania. Ale nawet jeśli nie wszystkie dzieci poczują się w tej książce wygodnie, to liczy się tylko i wyłącznie fakt, że Franka odkryła coś dla siebie – ona w tej przestrzeni może rozkwitnąć i sprawdzić, do czego jest zdolna.
Ta opowieść biegnie dwutorowo: jeden tor to klasyczna narracja, opowiadanie, tekst, który dzieci mogą śledzić. Drugi tor jednak wydaje się ważniejszy: to ilustracje. Ilustracje czasem niepokojące, czasem drażniące, czasem dla odbiorców zabawne – pełne szczegółów, na które nie ma miejsca w opowiadaniu. Ilustracje, które pochłaniają dzieci, zabierają na wycieczkę razem z bohaterkami i sprawiają, że dużo mocniej będzie się angażowało w przedstawiony świat. Na ilustracjach można przedstawić to, co absurdalne albo dziwne, to, co nonsensowne i co przyda się w wyjaśnianiu niewyjaśnialnego. Ta książka zdecydowanie wyróżnia się wśród historii, jakie dzisiaj proponuje się najmłodszym – to przejście w krainę baśni bezkompromisowych i nieinfantylizowanych.
sobota, 14 listopada 2026
Karolina Tuchalska-Siermińska: Nie odkładaj siebie na później. Pierwszy krok w stronę życia na własnych zasadach
Media Rodzina, Poznań 2026.
Troskliwość
Troskliwość to pierwsze, co przebija z tej książki – „Nie odkładaj siebie na później” na nowo uczy zabiegane kobiety, żeby przyjrzały się własnym potrzebom i nauczyły się je zaspokajać, zanim pobiegną ratować świat. Karolina Tuchalska-Siermińska chce, żeby odbiorczynie nauczyły się dbać o siebie i żeby zrozumiały, że są ważne – bez względu na to, czego oczekują od nich inni. I tworzy poradnik, a jednocześnie książkę ćwiczeń – zestaw uwag i podpowiedzi mających pomóc w zmianie sposobu myślenia o własnej roli. Liczy się tu zachowanie zdrowia psychicznego i refleksja nad tym, co należy zmienić. Autorka na początku przygląda się przeszłości, żeby ocenić, jak bardzo wychowanie i doświadczenia poprzednich pokoleń mają wpływ na to, co odczuwają odbiorczynie. Kiedy już przeszłość zostanie rozczytana, przychodzi czas na teraźniejszość – i to jest miejsce na wprowadzanie zasad działania. Autorka uczy między innymi, jak odczytywać sygnały płynące z ciała – i jak interpretować emocje, a także – co zrobić, żeby wyregulować stan do pożądanego. Proponuje co pewien czas przerywniki od lektury w postaci ćwiczeń. Zadania do wykonania dla czytelniczek polegają tu na zastanowieniu się nad sobą i wypełnieniu kilku linijek tekstem – to dobra okazja do tego, żeby przećwiczyć podawane wskazówki w praktyce (a tym samym wbić je sobie w pamięć), albo żeby po prostu sprawdzić ich skuteczność. Dalej pojawią się między innymi skupienie się na własnych potrzebach, treningi dotyczące troski o siebie samą – i wreszcie, gdy już grunt zostanie prawidłowo przygotowany – budowanie zdrowych relacji z innymi. Chodzi o to, żeby działania były kompleksowe i żeby obejmowały najczęstsze źródła problemów. Dla czytelniczek będzie to rodzaj drogowskazu, zestaw porad, które można natychmiast wcielić w życie – bez wertowania podręczników do psychologii. Można się zastanawiać, czy taka psychologia pop, zbliżona trochę do coachingu, ma sens – ale jeśli ktoś potrzebuje szybkiego wsparcia, a woli pracować samodzielnie, może tu rzeczywiście odnaleźć szereg przydatnych tematów i podsumowań, które dadzą mu do myślenia. Karolina Tuchalska-Siermińska stawia na prosty język i ciepłą, serdeczną narrację – ma zamieniać się w przewodnika, ale nie w trenera – „Nie odkładaj siebie na później” to po prostu uwagi, z których czytelniczki sporo dla siebie wyciągną. Jeśli, oczywiście, będą chciały i uznają, że przyda im się zmiana – ale w innych okolicznościach raczej nie sięgną po taką publikację. Tu wszystko jest przygotowane tak, żeby zadbać o odbiorczynie, nawet strona graficzna – utrzymanie stron w pastelowych kolorach – i czułość, z jaką zwraca się autorka do odbiorczyń – to wszystko zostało przygotowane tak, żeby nie wywierać presji, ale uświadamiać konieczność zmian w określonych okolicznościach.
Jest to publikacja przygotowana tak, żeby czytelniczki, które rzeczywiście chcą zadbać o siebie nie musiały daleko szukać – a miały poczucie dobrze wykonanej pracy. „Nie odkładaj siebie na później” to przypomnienie, że każdy musi też pomyśleć o sobie, zanim zajmie się pomaganiem innym.
Troskliwość
Troskliwość to pierwsze, co przebija z tej książki – „Nie odkładaj siebie na później” na nowo uczy zabiegane kobiety, żeby przyjrzały się własnym potrzebom i nauczyły się je zaspokajać, zanim pobiegną ratować świat. Karolina Tuchalska-Siermińska chce, żeby odbiorczynie nauczyły się dbać o siebie i żeby zrozumiały, że są ważne – bez względu na to, czego oczekują od nich inni. I tworzy poradnik, a jednocześnie książkę ćwiczeń – zestaw uwag i podpowiedzi mających pomóc w zmianie sposobu myślenia o własnej roli. Liczy się tu zachowanie zdrowia psychicznego i refleksja nad tym, co należy zmienić. Autorka na początku przygląda się przeszłości, żeby ocenić, jak bardzo wychowanie i doświadczenia poprzednich pokoleń mają wpływ na to, co odczuwają odbiorczynie. Kiedy już przeszłość zostanie rozczytana, przychodzi czas na teraźniejszość – i to jest miejsce na wprowadzanie zasad działania. Autorka uczy między innymi, jak odczytywać sygnały płynące z ciała – i jak interpretować emocje, a także – co zrobić, żeby wyregulować stan do pożądanego. Proponuje co pewien czas przerywniki od lektury w postaci ćwiczeń. Zadania do wykonania dla czytelniczek polegają tu na zastanowieniu się nad sobą i wypełnieniu kilku linijek tekstem – to dobra okazja do tego, żeby przećwiczyć podawane wskazówki w praktyce (a tym samym wbić je sobie w pamięć), albo żeby po prostu sprawdzić ich skuteczność. Dalej pojawią się między innymi skupienie się na własnych potrzebach, treningi dotyczące troski o siebie samą – i wreszcie, gdy już grunt zostanie prawidłowo przygotowany – budowanie zdrowych relacji z innymi. Chodzi o to, żeby działania były kompleksowe i żeby obejmowały najczęstsze źródła problemów. Dla czytelniczek będzie to rodzaj drogowskazu, zestaw porad, które można natychmiast wcielić w życie – bez wertowania podręczników do psychologii. Można się zastanawiać, czy taka psychologia pop, zbliżona trochę do coachingu, ma sens – ale jeśli ktoś potrzebuje szybkiego wsparcia, a woli pracować samodzielnie, może tu rzeczywiście odnaleźć szereg przydatnych tematów i podsumowań, które dadzą mu do myślenia. Karolina Tuchalska-Siermińska stawia na prosty język i ciepłą, serdeczną narrację – ma zamieniać się w przewodnika, ale nie w trenera – „Nie odkładaj siebie na później” to po prostu uwagi, z których czytelniczki sporo dla siebie wyciągną. Jeśli, oczywiście, będą chciały i uznają, że przyda im się zmiana – ale w innych okolicznościach raczej nie sięgną po taką publikację. Tu wszystko jest przygotowane tak, żeby zadbać o odbiorczynie, nawet strona graficzna – utrzymanie stron w pastelowych kolorach – i czułość, z jaką zwraca się autorka do odbiorczyń – to wszystko zostało przygotowane tak, żeby nie wywierać presji, ale uświadamiać konieczność zmian w określonych okolicznościach.
Jest to publikacja przygotowana tak, żeby czytelniczki, które rzeczywiście chcą zadbać o siebie nie musiały daleko szukać – a miały poczucie dobrze wykonanej pracy. „Nie odkładaj siebie na później” to przypomnienie, że każdy musi też pomyśleć o sobie, zanim zajmie się pomaganiem innym.
piątek, 13 listopada 2026
Anna Golonka-Fraś, Karolina Głaziewicz: Autyzm poza ramą. O dzieciach, które sobie radzą do momentu, kiedy przestają
Sensus, Gliwice 2026.
Wachlarz
Dzisiaj nie ma już podziałów w obrębie autyzmu (nie diagnozuje się na przykład zespołu Aspergera), neuroatypowość zostaje uznana za spektrum, a to oznacza, że jeszcze trudniej jest zwłaszcza rodzicom zdiagnozowanego dziecka przyjąć, co ich czeka, albo z jakimi zachowaniami będą się mierzyć. Autorki książki „Autyzm poza ramą” starają się więc przygotować dorosłych na różne przejawy funkcjonowania w spektrum. Anna Golonka-Fraś i Karolina Głaziewicz chcą zapewnić rodzicom nie tyle narzędzia co szansę na zrozumienie początku – na oswojenie się z diagnozą i nastawienie na przyszłość. W tym celu tworzą publikację, w której mnóstwo jest różnorodnych komentarzy dotyczących zwłaszcza dzieci, które nie mieszczą się w żadnych charakterystycznych ramach. Autorki rozprawiają się między innymi z mitami pokutującymi jeszcze z dawnych lat (autyzm to choroba małych chłopców, z autyzmu się wyrasta) i tłumaczą, co zrobić, kiedy sytuacja mogłaby się wymknąć spod kontroli. Czujnie sprawdzają, w jaki sposób dzieci mogą regulować emocje i jak przejawia się to w normalnym życiu – ale też, co w ich zachowaniach może przeszkadzać otoczeniu. Koncentrują się na wysokofunkcjonujących dzieciach, tych, które niekoniecznie wymagają natychmiastowej reakcji. Nie pozwalają na uśpienie czujności rodziców: wskazują momenty, w których może dojść do wybuchu i wyczulają na drobne sygnały nadchodzących kryzysów.
„Autyzm poza ramą” to książka, w której próbuje się uchwycić „niepodręcznikowe” – więc też i automatycznie mniej kojarzone – sytuacje związane z reakcjami autystycznych dzieci. Autorki dość często podkreślają rolę udawania: dzieci, które wiedzą, że odstają od rówieśników, zaczynają maskować swoje prawdziwe reakcje i potrzeby, uczą się między innymi, jak oszukiwać przy patrzeniu komuś w oczy albo jak modulować ton głosu – to wszystko wymaga mnóstwa wysiłku (a najpierw w ogóle zrozumienia roli takich zachowań w procesie komunikacji), wiązać się zatem może z przeciążeniem. Wiadomo, że w idealnym świecie znalazłoby się miejsce i na neurotypowych, i na neuroatypowych, ale autorki tej książki doskonale wiedzą, jak daleko nam do idealnego świata – więc będą wyczulać czytelników na niuanse, o których sami być może by nawet nie pomyśleli. Opowiadają o tym, co sprawia dzieciom autystycznym wiele trudności, ale posługują się tu podręcznikowymi kliszami, nie sprawiają wrażenia, jakby znały temat z własnego otoczenia. Wskazuje na to między innymi uporządkowanie treści w oparciu o stereotypy (i przy zaznaczeniu, że to stereotypy) oraz wykorzystywanie „wyznań” rodziców – skrótowych komentarzy pokazujących przykłady zachowań neuroatypowych dzieci. To oczywiście może ułatwić identyfikację problemu zwykłym odbiorcom, ale z kolei nie pozwoli na pogłębienie tematu – przez cały czas będą dorośli pozostawać na powierzchni zagadnienia. Jeśli czytelnicy tej książki chcieliby się przygotować na życie po diagnozie, dowiedzą się najpewniej, że nic nie da się powiedzieć na temat przyszłości ich dziecka – bo nie wiadomo, jaką z licznych ścieżek wybierze. Nie odbiera to jednak nadziei ani zapału do działania, w dalszym ciągu odbiorcy będą śledzić tekst – bo dzięki niemu otrzymają kilka cennych wskazówek, a może i zwrócą uwagę na te aspekty autyzmu, które do tej pory im umykały. Jest to bez wątpienia książka dla bezpośrednio zainteresowanych (zwłaszcza dla rodziców dzieci autystycznych wysokounkcjonujących), jednak części co bardziej dociekliwych rodziców na niektóre pytania nie odpowie.
Wachlarz
Dzisiaj nie ma już podziałów w obrębie autyzmu (nie diagnozuje się na przykład zespołu Aspergera), neuroatypowość zostaje uznana za spektrum, a to oznacza, że jeszcze trudniej jest zwłaszcza rodzicom zdiagnozowanego dziecka przyjąć, co ich czeka, albo z jakimi zachowaniami będą się mierzyć. Autorki książki „Autyzm poza ramą” starają się więc przygotować dorosłych na różne przejawy funkcjonowania w spektrum. Anna Golonka-Fraś i Karolina Głaziewicz chcą zapewnić rodzicom nie tyle narzędzia co szansę na zrozumienie początku – na oswojenie się z diagnozą i nastawienie na przyszłość. W tym celu tworzą publikację, w której mnóstwo jest różnorodnych komentarzy dotyczących zwłaszcza dzieci, które nie mieszczą się w żadnych charakterystycznych ramach. Autorki rozprawiają się między innymi z mitami pokutującymi jeszcze z dawnych lat (autyzm to choroba małych chłopców, z autyzmu się wyrasta) i tłumaczą, co zrobić, kiedy sytuacja mogłaby się wymknąć spod kontroli. Czujnie sprawdzają, w jaki sposób dzieci mogą regulować emocje i jak przejawia się to w normalnym życiu – ale też, co w ich zachowaniach może przeszkadzać otoczeniu. Koncentrują się na wysokofunkcjonujących dzieciach, tych, które niekoniecznie wymagają natychmiastowej reakcji. Nie pozwalają na uśpienie czujności rodziców: wskazują momenty, w których może dojść do wybuchu i wyczulają na drobne sygnały nadchodzących kryzysów.
„Autyzm poza ramą” to książka, w której próbuje się uchwycić „niepodręcznikowe” – więc też i automatycznie mniej kojarzone – sytuacje związane z reakcjami autystycznych dzieci. Autorki dość często podkreślają rolę udawania: dzieci, które wiedzą, że odstają od rówieśników, zaczynają maskować swoje prawdziwe reakcje i potrzeby, uczą się między innymi, jak oszukiwać przy patrzeniu komuś w oczy albo jak modulować ton głosu – to wszystko wymaga mnóstwa wysiłku (a najpierw w ogóle zrozumienia roli takich zachowań w procesie komunikacji), wiązać się zatem może z przeciążeniem. Wiadomo, że w idealnym świecie znalazłoby się miejsce i na neurotypowych, i na neuroatypowych, ale autorki tej książki doskonale wiedzą, jak daleko nam do idealnego świata – więc będą wyczulać czytelników na niuanse, o których sami być może by nawet nie pomyśleli. Opowiadają o tym, co sprawia dzieciom autystycznym wiele trudności, ale posługują się tu podręcznikowymi kliszami, nie sprawiają wrażenia, jakby znały temat z własnego otoczenia. Wskazuje na to między innymi uporządkowanie treści w oparciu o stereotypy (i przy zaznaczeniu, że to stereotypy) oraz wykorzystywanie „wyznań” rodziców – skrótowych komentarzy pokazujących przykłady zachowań neuroatypowych dzieci. To oczywiście może ułatwić identyfikację problemu zwykłym odbiorcom, ale z kolei nie pozwoli na pogłębienie tematu – przez cały czas będą dorośli pozostawać na powierzchni zagadnienia. Jeśli czytelnicy tej książki chcieliby się przygotować na życie po diagnozie, dowiedzą się najpewniej, że nic nie da się powiedzieć na temat przyszłości ich dziecka – bo nie wiadomo, jaką z licznych ścieżek wybierze. Nie odbiera to jednak nadziei ani zapału do działania, w dalszym ciągu odbiorcy będą śledzić tekst – bo dzięki niemu otrzymają kilka cennych wskazówek, a może i zwrócą uwagę na te aspekty autyzmu, które do tej pory im umykały. Jest to bez wątpienia książka dla bezpośrednio zainteresowanych (zwłaszcza dla rodziców dzieci autystycznych wysokounkcjonujących), jednak części co bardziej dociekliwych rodziców na niektóre pytania nie odpowie.
czwartek, 12 listopada 2026
Michał Wójcik: Tańczący z zamkami, czyli subiektywny przewodnik po zamkach, pałacach i dworach
Rebis, Poznań 2026.
Dawne czasy
Michał Wójcik nagrywa program o zamkach i pałacach – przygląda się tym ruinom, po których zostały tylko wspomnienia i tym budowlom, które – niszczone w kolejnych ustrojach i sytuacjach politycznych – teraz zyskały nowych właścicieli i szansę na kolejne życie. Sprawdza, co takiego jest w zamkach i pałacach, że rozpalają wyobraźnię czytelników – i przedstawia im szereg ciekawych miejsc z Polski. „Tańczący z zamkami, czyli subiektywny przewodnik po zamkach, pałacach i dworach” to książka wypełniona fotografiami (warto uważnie czytać podpisy, bo oprócz przedstawiających stan faktyczny zdjęć, mamy tu czasem i wizualizacje – pomysły, jak miejsce mogło wyglądać w przeszłości, albo jak będzie wyglądać, kiedy już zakończy się jego remont). Autor książki rozmawia z właścicielami ruin i odrestaurowanych zamków, wypytuje o plany i pomysły na miejsce, za to kompletnie nie zamierza rozmawiać o kwotach – więc jeśli kogoś interesuje koszt odnowienia zamku, będzie musiał zasięgnąć wiedzy z innego źródła. Ale tu dowie się, z jakimi wyzwaniami przyjdzie mu się mierzyć i jakie nieoczekiwane pułapki mogą go czekać.
Autor podróżuje do różnych miejsc w Polsce, przedstawia ciekawostki historyczne – tak, żeby odbiorcy mieli przynajmniej nikłe pojęcie o tym, co ukształtowało dane miejsce i jak przeszłość może się odzwierciedlać w zamku. Czasami tropi ślady legend, częściej jednak trzyma się konkretów – i podpowiada, czego można się spodziewać. Zwykle zamki i pałace mają być przez nowych właścicieli zamieniane na hotele i ekskluzywne pensjonaty, ale czasami rzeczywistość modyfikuje te zamierzenia – zwłaszcza wtedy, gdy nieoczekiwanie odkryje się cenny fresk. Nowym właścicielom zwykle zależy na tym, żeby udostępniać turystom odnalezione skarby – wpisują więc w przyszłą działalność także możliwość zwiedzania zamków, przynajmniej tam, gdzie to możliwe. Nie wszyscy chcą restaurować zamki od zewnątrz, niektórzy właśnie w rozpadających się murach czy bluszczach porastających zabudowania widzą wielki atut – i również wykazują się sporą dozą wyobraźni, żeby ocalać to, co dla innych byłoby problemem. Zamki to historie – i tych Michał Wójcik odbiorcom nie szczędzi. Potrafi opowiadać lekko i z humorem, a ponieważ nie zamierza tworzyć monografii zamków, a jedynie rodzaj reklamy swojego programu – wciąga czytelników w relacje wyjątkowe i za każdym razem inne. To wielka siła tej publikacji, można ją potraktować jak przewodnik turystyczny na przyszłość, można sprawdzić, jakie zamki i pałace pojawiają się w pobliżu – albo jak udało się ocalić ruiny i odbudować fortyfikacje. Nie ma tu dwóch identycznych historii, tak samo jak nie ma dwóch wspólnych narracji, ta książka ani przez moment nie będzie odbiorców nudzić. Podróż z Michałem Wójcikiem to mnóstwo anegdot i ciekawostek, spotkania z interesującymi ludźmi i opowieść o tych, którzy nie boją się marzyć, za to pragną ocalać historię dla potomnych. W takim ujęciu można faktycznie zarazić się miłością do przeszłości i szukać przejawów historii w najbliższym otoczeniu – tu pojawiają się bez przerwy ludzie, którzy postanowili zrobić coś dla lokalnej społeczności (i dla siebie samych): pomysły na biznesy, które wcale nie muszą wypalić – to dowód odwagi i pasji.
Dawne czasy
Michał Wójcik nagrywa program o zamkach i pałacach – przygląda się tym ruinom, po których zostały tylko wspomnienia i tym budowlom, które – niszczone w kolejnych ustrojach i sytuacjach politycznych – teraz zyskały nowych właścicieli i szansę na kolejne życie. Sprawdza, co takiego jest w zamkach i pałacach, że rozpalają wyobraźnię czytelników – i przedstawia im szereg ciekawych miejsc z Polski. „Tańczący z zamkami, czyli subiektywny przewodnik po zamkach, pałacach i dworach” to książka wypełniona fotografiami (warto uważnie czytać podpisy, bo oprócz przedstawiających stan faktyczny zdjęć, mamy tu czasem i wizualizacje – pomysły, jak miejsce mogło wyglądać w przeszłości, albo jak będzie wyglądać, kiedy już zakończy się jego remont). Autor książki rozmawia z właścicielami ruin i odrestaurowanych zamków, wypytuje o plany i pomysły na miejsce, za to kompletnie nie zamierza rozmawiać o kwotach – więc jeśli kogoś interesuje koszt odnowienia zamku, będzie musiał zasięgnąć wiedzy z innego źródła. Ale tu dowie się, z jakimi wyzwaniami przyjdzie mu się mierzyć i jakie nieoczekiwane pułapki mogą go czekać.
Autor podróżuje do różnych miejsc w Polsce, przedstawia ciekawostki historyczne – tak, żeby odbiorcy mieli przynajmniej nikłe pojęcie o tym, co ukształtowało dane miejsce i jak przeszłość może się odzwierciedlać w zamku. Czasami tropi ślady legend, częściej jednak trzyma się konkretów – i podpowiada, czego można się spodziewać. Zwykle zamki i pałace mają być przez nowych właścicieli zamieniane na hotele i ekskluzywne pensjonaty, ale czasami rzeczywistość modyfikuje te zamierzenia – zwłaszcza wtedy, gdy nieoczekiwanie odkryje się cenny fresk. Nowym właścicielom zwykle zależy na tym, żeby udostępniać turystom odnalezione skarby – wpisują więc w przyszłą działalność także możliwość zwiedzania zamków, przynajmniej tam, gdzie to możliwe. Nie wszyscy chcą restaurować zamki od zewnątrz, niektórzy właśnie w rozpadających się murach czy bluszczach porastających zabudowania widzą wielki atut – i również wykazują się sporą dozą wyobraźni, żeby ocalać to, co dla innych byłoby problemem. Zamki to historie – i tych Michał Wójcik odbiorcom nie szczędzi. Potrafi opowiadać lekko i z humorem, a ponieważ nie zamierza tworzyć monografii zamków, a jedynie rodzaj reklamy swojego programu – wciąga czytelników w relacje wyjątkowe i za każdym razem inne. To wielka siła tej publikacji, można ją potraktować jak przewodnik turystyczny na przyszłość, można sprawdzić, jakie zamki i pałace pojawiają się w pobliżu – albo jak udało się ocalić ruiny i odbudować fortyfikacje. Nie ma tu dwóch identycznych historii, tak samo jak nie ma dwóch wspólnych narracji, ta książka ani przez moment nie będzie odbiorców nudzić. Podróż z Michałem Wójcikiem to mnóstwo anegdot i ciekawostek, spotkania z interesującymi ludźmi i opowieść o tych, którzy nie boją się marzyć, za to pragną ocalać historię dla potomnych. W takim ujęciu można faktycznie zarazić się miłością do przeszłości i szukać przejawów historii w najbliższym otoczeniu – tu pojawiają się bez przerwy ludzie, którzy postanowili zrobić coś dla lokalnej społeczności (i dla siebie samych): pomysły na biznesy, które wcale nie muszą wypalić – to dowód odwagi i pasji.
środa, 11 listopada 2026
Justyna Bednarek: Tata w tarapatach. Krecia robota
Nasza Księgarnia, Warszawa 2026.
Tata czyta
Justyna Bednarek nie zwalnia tempa, chociaż czasami ma się wrażenie, że chętnie porzuciłaby już gdzieś tego tatę – Gerarda Filipa Wieczorka – zamiast biegać za nim (za nim w wersji spetityzowanej) i szukać go po obcych światach. Tym razem tata wpada w krecią norę, dokonuje jakiegoś przedziwnego splątania kontynentów, a jego rodzina prawie przetnie planetę na pół, żeby tylko odzyskać ukochanego ojca i męża. Jak zwykle pomocą służą też wierne zwierzęta (chociaż nie niesporczak, bo jest za mały, żeby w ogóle wiedzieć, co się z nim dzieje). Wystarczy wspomnieć, że tym razem tata trafia do nory pewnego uprzejmego kreta, ale ponieważ nie zamierza spożywać posiłków z pędraków, stara się jak najszybciej opuścić to miejsce. Rodzina z kolei szuka go – chociaż powoli traci pomysły na wynalazki. Co w tym wszystkim robią reptilianie – tego odbiorcy dowiedzą się już samodzielnie.
„Krecia robota”, kolejny tom przygód w serii Tata w tarapatach to polska odpowiedź na absurdalne powieści komiksowe. Justyna Bednarek wykorzystuje tu purenonsens i możliwość rezygnowania z pouczeń na rzecz rozrywki, żeby rozbawiać czytelników ciągłym – ciągnącym się już przez kilka tomów – pościgiem za wciąż gubiącym się tatą. Trzeba nieraz wykorzystywać silne uczucia, żeby odnaleźć drogę. Przydatne są też wynalazki – i tych nie brakuje w rodzinie, w której niemal każdy wykazuje się ponadprzeciętnymi cechami umysłowymi i zdolnościami do kreowania tego, co akurat jest potrzebne. Do rodziny Wieczorków dołącza i tym razem aspirant Kisiel, trudno sobie bez niego wyobrazić rzeczywistość – ale jeszcze trudniej jest sobie wyobrazić zwielokrotnionego Kisiela – a będzie trzeba. I tak z tej książki czytelnicy wreszcie dowiedzą się, kto naprawdę rządzi światem. W „Kreciej robocie” jest też miejsce na satyryczną podróż przez literaturę – kilka ciekawie przedstawionych klasyków czeka na rozszyfrowanie. Justyna Bednarek drwi sobie nawet z siebie (i rysownika, czyli autora ilustracji, Bartka Brosza) – powodów do śmiechu nie zabraknie bardzo długo. Liczy się w tej książce błyskawiczne tempo – czemu sprzyja ograniczenie warstwy tekstowej na rzecz tej rysunkowej i jednocześnie opieranie się na wyliczeniach. To podbudowa komizmu. Komizmu, który o nic nie walczy – chyba że o przekonanie dzieci do czytania jako źródła rozrywki. Tu chodzi o prezentowanie jak najbardziej szalonych pomysłów, oderwanie od prozaicznej codzienności i ucieczka w świat fantazji trochę rodem z pomysłów z marginesów książek i zeszytów podczas nudnych lekcji. Justyna Bednarek po raz kolejny udowadnia, że można zaintrygować opowieścią bez sensu – i znaleźć bardzo dużo motywów, które dla czytelników będą wartościowe. W serii o rodzinie Wieczorków mechanizm jest wciąż taki sam: tata (zniekształcony rozmiarowo, a tym razem i gatunkowo) trafia w miejsce, w którym wcale nie chciałby się znaleźć – z dala od możliwości i zasięgu jego bliskich. Bliscy zbierają siły, wynalazki i koncepcje, żeby pospieszyć na ratunek. To razem składa się na burzliwą opowieść pełną niespotykanych rozwiązań i niespodziewanych zwrotów akcji – czego chcieć więcej?
Tata czyta
Justyna Bednarek nie zwalnia tempa, chociaż czasami ma się wrażenie, że chętnie porzuciłaby już gdzieś tego tatę – Gerarda Filipa Wieczorka – zamiast biegać za nim (za nim w wersji spetityzowanej) i szukać go po obcych światach. Tym razem tata wpada w krecią norę, dokonuje jakiegoś przedziwnego splątania kontynentów, a jego rodzina prawie przetnie planetę na pół, żeby tylko odzyskać ukochanego ojca i męża. Jak zwykle pomocą służą też wierne zwierzęta (chociaż nie niesporczak, bo jest za mały, żeby w ogóle wiedzieć, co się z nim dzieje). Wystarczy wspomnieć, że tym razem tata trafia do nory pewnego uprzejmego kreta, ale ponieważ nie zamierza spożywać posiłków z pędraków, stara się jak najszybciej opuścić to miejsce. Rodzina z kolei szuka go – chociaż powoli traci pomysły na wynalazki. Co w tym wszystkim robią reptilianie – tego odbiorcy dowiedzą się już samodzielnie.
„Krecia robota”, kolejny tom przygód w serii Tata w tarapatach to polska odpowiedź na absurdalne powieści komiksowe. Justyna Bednarek wykorzystuje tu purenonsens i możliwość rezygnowania z pouczeń na rzecz rozrywki, żeby rozbawiać czytelników ciągłym – ciągnącym się już przez kilka tomów – pościgiem za wciąż gubiącym się tatą. Trzeba nieraz wykorzystywać silne uczucia, żeby odnaleźć drogę. Przydatne są też wynalazki – i tych nie brakuje w rodzinie, w której niemal każdy wykazuje się ponadprzeciętnymi cechami umysłowymi i zdolnościami do kreowania tego, co akurat jest potrzebne. Do rodziny Wieczorków dołącza i tym razem aspirant Kisiel, trudno sobie bez niego wyobrazić rzeczywistość – ale jeszcze trudniej jest sobie wyobrazić zwielokrotnionego Kisiela – a będzie trzeba. I tak z tej książki czytelnicy wreszcie dowiedzą się, kto naprawdę rządzi światem. W „Kreciej robocie” jest też miejsce na satyryczną podróż przez literaturę – kilka ciekawie przedstawionych klasyków czeka na rozszyfrowanie. Justyna Bednarek drwi sobie nawet z siebie (i rysownika, czyli autora ilustracji, Bartka Brosza) – powodów do śmiechu nie zabraknie bardzo długo. Liczy się w tej książce błyskawiczne tempo – czemu sprzyja ograniczenie warstwy tekstowej na rzecz tej rysunkowej i jednocześnie opieranie się na wyliczeniach. To podbudowa komizmu. Komizmu, który o nic nie walczy – chyba że o przekonanie dzieci do czytania jako źródła rozrywki. Tu chodzi o prezentowanie jak najbardziej szalonych pomysłów, oderwanie od prozaicznej codzienności i ucieczka w świat fantazji trochę rodem z pomysłów z marginesów książek i zeszytów podczas nudnych lekcji. Justyna Bednarek po raz kolejny udowadnia, że można zaintrygować opowieścią bez sensu – i znaleźć bardzo dużo motywów, które dla czytelników będą wartościowe. W serii o rodzinie Wieczorków mechanizm jest wciąż taki sam: tata (zniekształcony rozmiarowo, a tym razem i gatunkowo) trafia w miejsce, w którym wcale nie chciałby się znaleźć – z dala od możliwości i zasięgu jego bliskich. Bliscy zbierają siły, wynalazki i koncepcje, żeby pospieszyć na ratunek. To razem składa się na burzliwą opowieść pełną niespotykanych rozwiązań i niespodziewanych zwrotów akcji – czego chcieć więcej?
Christian Tielmann: Już umiemy zachować się uprzejmie
Media Rodzina, Poznań 2026.
Grzeczność
Tych dzieci jest czworo – chociaż w przedszkolu jest ich więcej. Ale ta czwórka: Tosia, Sara, Igor i Franek przyjaźnią się i starają się spędzać ze sobą czas jak najczęściej. Wspólnie też muszą dochodzić do prawd, które w zasadzie powinni im wpajać dorośli – rodzice i wychowawcy – ale znacznie przyjemniej jest samodzielnie ustalić zasady postępowania tak, żeby wszystkim wokół było miło. W tomiku „Już umiemy zachować się uprzejmie” w cyklu Mądra Mysz – w nowej podserii – dzieci mają przejąć rolę przewodników po świecie grzeczności (i nie tylko), żeby uświadomić małym czytelnikom, czego oczekuje się od nich w sytuacjach społecznych. Christian Tielmann proponuje odbiorcom książeczkę wypełnioną zwyczajnymi rutynowymi czynnościami i zajęciami. Oto dzieci w przedszkolu czas spędzają przy wspólnych posiłkach, czasami też na zabawie. Zwykłe wydarzenia prowokują je do rozważań na temat higieny (dlaczego przy kichaniu czy kaszlu należy zakryć usta, dlaczego trzeba myć ręce przed posiłkiem), ale znacznie częściej liczą się interakcje, w jakie bohaterowie wchodzą – i konsekwencje tych interakcji. Oto bowiem dzieci uświadamiają sobie, że wcale nie jest fajnie, kiedy rysują, a jedno żąda od drugiego podania kredki w określonym kolorze. Przy posiłkach też nie powinno się porywać całej tacy ulubionego przysmaku tylko dla siebie – a postarać się, żeby wystarczyło dla wszystkich, którzy mają na niego ochotę. Do tego obecność „magicznych słów” – coś, co każdy maluch musi sobie jak najszybciej wpoić, żeby uniknąć konfliktów i nieporozumień.
I zwykle tego typu uwagi przedstawiali dorośli. Panie przedszkolanki albo rodzice dbali o to, żeby w odpowiednim momencie zareagować i przedstawić właściwe podejście. Tym razem nie ma na to miejsca, to same dzieci – mali bohaterowie – są odpowiedzialne za przedstawianie zasad dobrego zachowania się w różnych okolicznościach. Dla czytelników będzie to z pewnością o wiele bardziej strawne i przyjemne od pouczeń ze strony dorosłych. Tu liczy się także fakt, że to dzieci same wychodzą z inicjatywą poprawienia niektórych postaw – zwracają sobie uwagę, wymyślają i wypracowują wspólnie zachowania, które usatysfakcjonują wszystkich w grupie. Przecież o wiele przyjemniej będzie rozmawiać (i łatwiej się porozumieć), kiedy każdy, kto chce zabrać głos, podniesie rękę i poczeka na swoją kolej (to już w ogóle naśladowanie dzieci ze szkoły, więc – element „dorosłości” w ujęciu bohaterów. Przedszkolaki wykazują się chęcią porozumienia i talentem do zażegnywania konfliktów. Szybko przekonują się, co im samym sprawia przykrość – i zapamiętują, żeby z takich zachowań rezygnować. Wprowadzają też to, co w zamian, więc mali odbiorcy sporo się z książeczki dowiedzą, a nie będą przy tym mieć wrażenia, że są stale upominani. Za stronę obrazkową odpowiada tym razem Lena Heger – i to autorka, która radzi sobie świetnie z bajkowym stylem w cyklu, nie będzie odbiorców odciągać od właściwych przesłań, za to pozwoli spędzać czas ze znanymi już bohaterami w nowej podserii. Obrazki pełnią tu ważną rolę – bo przyciągają uwagę maluchów i uprzyjemniają lekturę, są istotne w procesie budowania świadomości społecznej.
Grzeczność
Tych dzieci jest czworo – chociaż w przedszkolu jest ich więcej. Ale ta czwórka: Tosia, Sara, Igor i Franek przyjaźnią się i starają się spędzać ze sobą czas jak najczęściej. Wspólnie też muszą dochodzić do prawd, które w zasadzie powinni im wpajać dorośli – rodzice i wychowawcy – ale znacznie przyjemniej jest samodzielnie ustalić zasady postępowania tak, żeby wszystkim wokół było miło. W tomiku „Już umiemy zachować się uprzejmie” w cyklu Mądra Mysz – w nowej podserii – dzieci mają przejąć rolę przewodników po świecie grzeczności (i nie tylko), żeby uświadomić małym czytelnikom, czego oczekuje się od nich w sytuacjach społecznych. Christian Tielmann proponuje odbiorcom książeczkę wypełnioną zwyczajnymi rutynowymi czynnościami i zajęciami. Oto dzieci w przedszkolu czas spędzają przy wspólnych posiłkach, czasami też na zabawie. Zwykłe wydarzenia prowokują je do rozważań na temat higieny (dlaczego przy kichaniu czy kaszlu należy zakryć usta, dlaczego trzeba myć ręce przed posiłkiem), ale znacznie częściej liczą się interakcje, w jakie bohaterowie wchodzą – i konsekwencje tych interakcji. Oto bowiem dzieci uświadamiają sobie, że wcale nie jest fajnie, kiedy rysują, a jedno żąda od drugiego podania kredki w określonym kolorze. Przy posiłkach też nie powinno się porywać całej tacy ulubionego przysmaku tylko dla siebie – a postarać się, żeby wystarczyło dla wszystkich, którzy mają na niego ochotę. Do tego obecność „magicznych słów” – coś, co każdy maluch musi sobie jak najszybciej wpoić, żeby uniknąć konfliktów i nieporozumień.
I zwykle tego typu uwagi przedstawiali dorośli. Panie przedszkolanki albo rodzice dbali o to, żeby w odpowiednim momencie zareagować i przedstawić właściwe podejście. Tym razem nie ma na to miejsca, to same dzieci – mali bohaterowie – są odpowiedzialne za przedstawianie zasad dobrego zachowania się w różnych okolicznościach. Dla czytelników będzie to z pewnością o wiele bardziej strawne i przyjemne od pouczeń ze strony dorosłych. Tu liczy się także fakt, że to dzieci same wychodzą z inicjatywą poprawienia niektórych postaw – zwracają sobie uwagę, wymyślają i wypracowują wspólnie zachowania, które usatysfakcjonują wszystkich w grupie. Przecież o wiele przyjemniej będzie rozmawiać (i łatwiej się porozumieć), kiedy każdy, kto chce zabrać głos, podniesie rękę i poczeka na swoją kolej (to już w ogóle naśladowanie dzieci ze szkoły, więc – element „dorosłości” w ujęciu bohaterów. Przedszkolaki wykazują się chęcią porozumienia i talentem do zażegnywania konfliktów. Szybko przekonują się, co im samym sprawia przykrość – i zapamiętują, żeby z takich zachowań rezygnować. Wprowadzają też to, co w zamian, więc mali odbiorcy sporo się z książeczki dowiedzą, a nie będą przy tym mieć wrażenia, że są stale upominani. Za stronę obrazkową odpowiada tym razem Lena Heger – i to autorka, która radzi sobie świetnie z bajkowym stylem w cyklu, nie będzie odbiorców odciągać od właściwych przesłań, za to pozwoli spędzać czas ze znanymi już bohaterami w nowej podserii. Obrazki pełnią tu ważną rolę – bo przyciągają uwagę maluchów i uprzyjemniają lekturę, są istotne w procesie budowania świadomości społecznej.
wtorek, 10 listopada 2026
Fredrik Backman: Pozdrawiam i przepraszam
Marginesy, Warszawa 2026.
Najdłuższa podróż
To jest książka, która wgniata w fotel. Książka, która funduje emocjonalny rollercoaster. Książka, która nie powinna w ogóle istnieć, bo kiedy istnieje, to pokazuje, jak miałkie mogą być fabuły, kiedy na zwykłe życie patrzy się w zwykły sposób. Fredrik Backman przeszedł samego siebie i stworzył coś, co wymyka się opisom.
Najpierw siedmioletnia Elsa. Dziecko nad wiek rozwinięte i jednocześnie społecznie niedopasowane. Dziecko, które najprawdopodobniej ma zespół Aspergera, ale takich diagnoz nikt nie będzie tu stawiał, nawet nie są potrzebne. Elsa to po prostu dziecko prześladowane przez rówieśników, a w domu – bez przerwy czytające. Elsa zwykle irytuje swoją mamę (tata i tak się wszystkiego boi, więc nawet nie stara się zrozumieć córki), a sąsiedzi traktują ją jak uprzykrzonego bachora, który wtyka nos w cudze sprawy. Elsa wie dużo, dużo rozumie i wielu rzeczy się domyśla, ma przecież prawie osiem lat. Ale – jak każde osamotnione dziecko – potrzebuje ochrony przed światem. I taką ochronę zapewnia jej babcia. Babcia jest szalona. Robi wszystko, na co ma ochotę. Zachowuje się tak, jakby reguły z dorosłego świata jej nie obowiązywały. Wymyśla niezwykłe sposoby na pokonanie wrogów – i bez przerwy wpada w tarapaty, z których potrafi się wykręcić. Ta babcia to z jednej strony stereotyp (bo najbardziej na świecie kocha swoją wnuczkę i zrobi dla niej wszystko; a w łamaniu reguł zachowuje się jak dziecko, czyli najlepszy towarzysz małego bohatera), a z drugiej – ktoś, kto wymyka się schematom. Babcia jest naprawdę niezwykła. Tylko że umiera. Na samym początku książki, umiera na cholernego raka i nie może na to nic poradzić. Może za to pożegnać się w swoim stylu ze wszystkimi bliskimi. Babcia była świetna w opowiadaniu baśni – a w każdej z nich zawierała jakąś podpowiedź na uporanie się z codziennymi problemami. Teraz babcia wysyła Elsę na misję. Trzeba dostarczyć różnym ludziom listy, w których babcia pozdrawia i przeprasza. Elsa to wie, bo wszyscy zbywają ją tą wiadomością. Zanim wprowadzą do własnej historii. Historii bardzo często nieprzeznaczonej w ogóle dla dzieci. Już pierwszego dnia Elsa musi spotkać się z Psiotworem i Potworem. Psiotwór to ogromny pies, którego trzeba ukrywać przed lękliwymi mieszkańcami, Potwór to człowiek, który jest równie ogromny i nosi w sobie traumy, które nie pozwalają mu na zwyczajne funkcjonowanie. Ale to oni będą strzec bezpieczeństwa Elsy i to oni rozumieją najlepiej, o co chodzi ze światami przywoływanymi przez babcię. Podróż będzie długa, a odkrycia kolejnych relacji, które łączą bohaterów – i przy okazji wyjaśnienia, dlaczego niektórzy są tacy, jacy są, mogą zaskakiwać. Fredrik Backman wykazuje się tu przede wszystkim znakomitą umiejętnością prowadzenia obserwacji i głębokim zrozumieniem procesów psychologicznych. Pokazuje prywatne baśnie poszczególnych postaci i unika przy tym naiwności. Nawet perspektywa dziecka nie infantylizuje opowieści – za to bardzo dobrze tłumaczy kolejne mechanizmy. Jest w „Pozdrawiam i przepraszam” błyskotliwość i szczerość, jest ogromny ładunek uczuć i wiadomości, które nie zawsze chce się usłyszeć. W tym świecie nie ma łatwych rozwiązań, wszystko trzeba wywalczyć i wypracować, a do tego – należy wyjść ze swojej strefy komfortu i otworzyć się na innych, którzy też mają własne problemy. Ale u Backmana liczy się efekt, a ten olśniewa.
Najdłuższa podróż
To jest książka, która wgniata w fotel. Książka, która funduje emocjonalny rollercoaster. Książka, która nie powinna w ogóle istnieć, bo kiedy istnieje, to pokazuje, jak miałkie mogą być fabuły, kiedy na zwykłe życie patrzy się w zwykły sposób. Fredrik Backman przeszedł samego siebie i stworzył coś, co wymyka się opisom.
Najpierw siedmioletnia Elsa. Dziecko nad wiek rozwinięte i jednocześnie społecznie niedopasowane. Dziecko, które najprawdopodobniej ma zespół Aspergera, ale takich diagnoz nikt nie będzie tu stawiał, nawet nie są potrzebne. Elsa to po prostu dziecko prześladowane przez rówieśników, a w domu – bez przerwy czytające. Elsa zwykle irytuje swoją mamę (tata i tak się wszystkiego boi, więc nawet nie stara się zrozumieć córki), a sąsiedzi traktują ją jak uprzykrzonego bachora, który wtyka nos w cudze sprawy. Elsa wie dużo, dużo rozumie i wielu rzeczy się domyśla, ma przecież prawie osiem lat. Ale – jak każde osamotnione dziecko – potrzebuje ochrony przed światem. I taką ochronę zapewnia jej babcia. Babcia jest szalona. Robi wszystko, na co ma ochotę. Zachowuje się tak, jakby reguły z dorosłego świata jej nie obowiązywały. Wymyśla niezwykłe sposoby na pokonanie wrogów – i bez przerwy wpada w tarapaty, z których potrafi się wykręcić. Ta babcia to z jednej strony stereotyp (bo najbardziej na świecie kocha swoją wnuczkę i zrobi dla niej wszystko; a w łamaniu reguł zachowuje się jak dziecko, czyli najlepszy towarzysz małego bohatera), a z drugiej – ktoś, kto wymyka się schematom. Babcia jest naprawdę niezwykła. Tylko że umiera. Na samym początku książki, umiera na cholernego raka i nie może na to nic poradzić. Może za to pożegnać się w swoim stylu ze wszystkimi bliskimi. Babcia była świetna w opowiadaniu baśni – a w każdej z nich zawierała jakąś podpowiedź na uporanie się z codziennymi problemami. Teraz babcia wysyła Elsę na misję. Trzeba dostarczyć różnym ludziom listy, w których babcia pozdrawia i przeprasza. Elsa to wie, bo wszyscy zbywają ją tą wiadomością. Zanim wprowadzą do własnej historii. Historii bardzo często nieprzeznaczonej w ogóle dla dzieci. Już pierwszego dnia Elsa musi spotkać się z Psiotworem i Potworem. Psiotwór to ogromny pies, którego trzeba ukrywać przed lękliwymi mieszkańcami, Potwór to człowiek, który jest równie ogromny i nosi w sobie traumy, które nie pozwalają mu na zwyczajne funkcjonowanie. Ale to oni będą strzec bezpieczeństwa Elsy i to oni rozumieją najlepiej, o co chodzi ze światami przywoływanymi przez babcię. Podróż będzie długa, a odkrycia kolejnych relacji, które łączą bohaterów – i przy okazji wyjaśnienia, dlaczego niektórzy są tacy, jacy są, mogą zaskakiwać. Fredrik Backman wykazuje się tu przede wszystkim znakomitą umiejętnością prowadzenia obserwacji i głębokim zrozumieniem procesów psychologicznych. Pokazuje prywatne baśnie poszczególnych postaci i unika przy tym naiwności. Nawet perspektywa dziecka nie infantylizuje opowieści – za to bardzo dobrze tłumaczy kolejne mechanizmy. Jest w „Pozdrawiam i przepraszam” błyskotliwość i szczerość, jest ogromny ładunek uczuć i wiadomości, które nie zawsze chce się usłyszeć. W tym świecie nie ma łatwych rozwiązań, wszystko trzeba wywalczyć i wypracować, a do tego – należy wyjść ze swojej strefy komfortu i otworzyć się na innych, którzy też mają własne problemy. Ale u Backmana liczy się efekt, a ten olśniewa.
poniedziałek, 9 listopada 2026
Michał Potocki: Malta. Święci i diabły
Czarne, Wołowiec 2026.
Życie
Jak przedstawić miejsce? Michał Potocki decyduje się na mało popularne dzisiaj podejście, niemal klasyczne w duchu, ale wymagające ogromnej dyscypliny myślowej i odpowiedniego podejścia – na strukturalistycznych ocenach opiera swoją relację z Malty. W zasadzie nie interesuje go przeganianie czytelników po miejscach wartych odwiedzenia, po atrakcjach turystycznych albo po niezwykłościach, woli za to sprawdzać, co Maltę tworzy i co jest w niej najbardziej zakorzenione. W ten sposób tworzy relację może pozbawioną miejscami skoków adrenaliny, ale za to rzetelną i atrakcyjną dla wszystkich, którzy nie poprzestają na powierzchownych odkryciach. I tak na przykład będzie się autor dość długo rozwodził nad sednem języka – po to tylko, żeby w lingwistycznych zawiłościach przemycić elementy z historii i z kultury miejsca, żeby czytelnicy mogli zrozumieć, jak myśleć Maltę – i do czego prowadzą kolejne tropy pozornie pozbawione związku z wyspiarską codziennością. Autor przygląda się Malcie od podstaw – sprawdza, co tak naprawdę definiuje wyspę i jak przekłada się to na życie miejscowych. Nie interesują go za bardzo turystyczne rozwiązania, za to wszystko, co nie daje się uchwycić zwykłemu globtroterowi jest tu na wagę złota.
Może się przez to wydawać, że książka straci na dynamiczności, ale nic bardziej mylnego – miejsce na sensacyjne wydarzenia autor też znajdzie, tyle tylko, że najpierw musi przygotować grunt i wyedukować czytelników w sprawach, które jemu samemu wydają się na tyle istotne, żeby poświęcić im miejsce w książce. Dzięki temu ta publikacja będzie znakomicie uzupełniać przewodniki turystyczne czy nawet podręczniki. Tu liczy się docieranie do sedna, poszukiwanie wyjaśnień i drążenie poszczególnych tematów. Nie tylko głęboka przeszłość i nie tylko początki konstytuujące całość mają tu znaczenie – równie chętnie będzie się Michał Potocki przyglądał rozmaitym zjawiskom w ramach dzisiejszego życia kulturalno-społecznego na Malcie. Pokaże odbiorcom dzięki temu, jak bardzo zainteresowany jest sprawami wyspy. Co ciekawe, unika przy tym efemeryd – nie przyciągają go puste hasła, ani zagadnienia, które błyskawicznie zyskują popularność, żeby równie błyskawicznie (i niekiedy efektownie) się wypalić: wydaje się, że jego Malta składa się z samych tematów, które przetrwały próbę czasu i nie potrzebują już dodatkowych wyjaśnień. Jest w tym spora dawka spokoju, jest naprawdę mnóstwo wiadomości – niekoniecznie do szybkiego wykorzystania. Michał Potocki pozwala na odkrywanie nieoczywistych uroków Malty – sprawia, że czytelnicy, którzy faktycznie interesują się wyspą, mogą zdobyć nowe wiadomości i przyjrzeć się historii z innej niż zwykle perspektywy. Jest to tom w serii reportażowej, ale bardziej nakierowany na przeszłość i wręcz na kwestie założycielskie. Dzięki takim wyborom nie będzie tu chaosu poznawczego, każdy temat zostaje gruntownie opracowany i przedstawiony czytelnikom tak, żeby przyniósł jak najwięcej danych. Poznawanie turystycznej enklawy z innego kąta to doświadczenie na tyle ciekawe, że warto dać szansę autorowi.
Życie
Jak przedstawić miejsce? Michał Potocki decyduje się na mało popularne dzisiaj podejście, niemal klasyczne w duchu, ale wymagające ogromnej dyscypliny myślowej i odpowiedniego podejścia – na strukturalistycznych ocenach opiera swoją relację z Malty. W zasadzie nie interesuje go przeganianie czytelników po miejscach wartych odwiedzenia, po atrakcjach turystycznych albo po niezwykłościach, woli za to sprawdzać, co Maltę tworzy i co jest w niej najbardziej zakorzenione. W ten sposób tworzy relację może pozbawioną miejscami skoków adrenaliny, ale za to rzetelną i atrakcyjną dla wszystkich, którzy nie poprzestają na powierzchownych odkryciach. I tak na przykład będzie się autor dość długo rozwodził nad sednem języka – po to tylko, żeby w lingwistycznych zawiłościach przemycić elementy z historii i z kultury miejsca, żeby czytelnicy mogli zrozumieć, jak myśleć Maltę – i do czego prowadzą kolejne tropy pozornie pozbawione związku z wyspiarską codziennością. Autor przygląda się Malcie od podstaw – sprawdza, co tak naprawdę definiuje wyspę i jak przekłada się to na życie miejscowych. Nie interesują go za bardzo turystyczne rozwiązania, za to wszystko, co nie daje się uchwycić zwykłemu globtroterowi jest tu na wagę złota.
Może się przez to wydawać, że książka straci na dynamiczności, ale nic bardziej mylnego – miejsce na sensacyjne wydarzenia autor też znajdzie, tyle tylko, że najpierw musi przygotować grunt i wyedukować czytelników w sprawach, które jemu samemu wydają się na tyle istotne, żeby poświęcić im miejsce w książce. Dzięki temu ta publikacja będzie znakomicie uzupełniać przewodniki turystyczne czy nawet podręczniki. Tu liczy się docieranie do sedna, poszukiwanie wyjaśnień i drążenie poszczególnych tematów. Nie tylko głęboka przeszłość i nie tylko początki konstytuujące całość mają tu znaczenie – równie chętnie będzie się Michał Potocki przyglądał rozmaitym zjawiskom w ramach dzisiejszego życia kulturalno-społecznego na Malcie. Pokaże odbiorcom dzięki temu, jak bardzo zainteresowany jest sprawami wyspy. Co ciekawe, unika przy tym efemeryd – nie przyciągają go puste hasła, ani zagadnienia, które błyskawicznie zyskują popularność, żeby równie błyskawicznie (i niekiedy efektownie) się wypalić: wydaje się, że jego Malta składa się z samych tematów, które przetrwały próbę czasu i nie potrzebują już dodatkowych wyjaśnień. Jest w tym spora dawka spokoju, jest naprawdę mnóstwo wiadomości – niekoniecznie do szybkiego wykorzystania. Michał Potocki pozwala na odkrywanie nieoczywistych uroków Malty – sprawia, że czytelnicy, którzy faktycznie interesują się wyspą, mogą zdobyć nowe wiadomości i przyjrzeć się historii z innej niż zwykle perspektywy. Jest to tom w serii reportażowej, ale bardziej nakierowany na przeszłość i wręcz na kwestie założycielskie. Dzięki takim wyborom nie będzie tu chaosu poznawczego, każdy temat zostaje gruntownie opracowany i przedstawiony czytelnikom tak, żeby przyniósł jak najwięcej danych. Poznawanie turystycznej enklawy z innego kąta to doświadczenie na tyle ciekawe, że warto dać szansę autorowi.
niedziela, 8 listopada 2026
Malcolm Gaskill: Czarownice ze Springfield. Życie i śmierć w Nowym Świecie
bo.wiem, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2026.
Przekonania
Malcolm Gaskill zagląda do zwykłych domów zwykłych ludzi – wchodzi tam, gdzie trzeba żmudnej i detektywistycznej wręcz pracy, żeby dowiedzieć się czegokolwiek o mieszkańcach. Rezygnuje ze zmyślania, raczej mozolnie i ze strzępków wiadomości odtwarza to, co jest mu potrzebne do nasycenia historii apetycznymi dla dzisiejszych czytelników motywami. Sięga po temat, który sam w sobie jest już nośny i zapewni mu zainteresowanie – a realizuje go w sposób, który będzie się odbiorcom podobać. „Czarownice ze Springield. Życie i śmierć w Nowym Świecie” to bowiem publikacja poświęcona czarownicom i ich miejscu w konkretnym momencie przeszłości.
Malcolm Gaskill nie chce, żeby jego książka była przesadnie moralizatorska, dlatego koncentruje się na zwyczajności. Nie zamierza też stawiać siebie wyżej niż bohaterów opowieści – wyklucza ta lektura możliwość wzbudzania w odbiorcach poczucia wyższości nad postaciami. To nic, że dzisiejsze społeczeństwa nie będą już wierzyć w to, co zaprzątało umysły przodków. Emocje wciąż pozostaną tak samo silne. I dla czytelników „Czarownic ze Springfield” bardzo szybko stanie się to oczywiste. Prezentuje tu autor rodzinę (zwłaszcza jedną, niemal modelową, umożliwiającą pokazanie istoty problemu), której członkowie są stopniowo coraz bardziej posądzani o czynienie czarów. Pokazuje, jak ze zwykłych ludzi robi się kozły ofiarne i przyczynę wszelkich nieszczęść w pobliżu. A co najważniejsze – rejestruje wydarzenia, które mogły stać się podstawą rzucania oskarżeń o czary – oskarżeń branych bardzo poważnie. Dla odbiorców będzie to nie tylko podróż przez zabobony, ale i wizyta w świecie, który sam w sobie jest na tyle potworny, że nie potrzebuje dodatkowych komplikacji – i w świecie, który nie zamierza tolerować żadnych odstępstw od przyjętych – co z tego, że absurdalnych – norm.
Zaskakujące z perspektywy dzisiejszych odbiorców może być to, jak wiele wydarzeń mogło być odbieranych jako efekty uroków rzucanych przez czarownice – kontroli podlegały nie tylko elementy codzienności, ale także sny czy samopoczucie – i nie chodzi tu wcale o celowe wpędzanie kogoś w kłopoty czy szukanie sposobu, jak pozbyć się nielubianego sąsiada – to faktycznie przekonanie, że ktoś posłużył się czarami, żeby uprzykrzyć egzystencję. Malcolm Gaskill chce, żeby czytelnicy część wniosków wyciągnęli sobie sami, wprowadza całe scenki i sytuacje, żeby przenieść odbiorców do świata sprzed wieków. Do świata przerażającego w swojej naiwności i do momentu, którego konsekwencje wszyscy znają. Jego pomysł polega na zestawieniu zwyczajnego życia – chęci funkcjonowania w zwykłym otoczeniu, budowania normalnej rodziny i kontaktów z otoczeniem – zestawionej z pomówieniami i oskarżeniami płynącymi nie z faktów, a z kulturowego przekonania. „Czarownice ze Springfield” to zatem publikacja wyrazista i mocna, a przy tym napisana tak, żeby czytało się ją jak powieść – pełna niespodzianek i motywów, na które trudno się zgodzić, jest jednocześnie przestrogą przed nadużywaniem modnych chwytów. To opowieść o tym, jak ludzie nie zdali egzaminu z człowieczeństwa – i o tym, jak strach zaburza perspektywę. Co ciekawe, warstwa naukowa nie przyciemnia obrazu całości, autor przypisy przerzuca na koniec książki, żeby nic nie odciągało uwagi odbiorców od lektury.
Przekonania
Malcolm Gaskill zagląda do zwykłych domów zwykłych ludzi – wchodzi tam, gdzie trzeba żmudnej i detektywistycznej wręcz pracy, żeby dowiedzieć się czegokolwiek o mieszkańcach. Rezygnuje ze zmyślania, raczej mozolnie i ze strzępków wiadomości odtwarza to, co jest mu potrzebne do nasycenia historii apetycznymi dla dzisiejszych czytelników motywami. Sięga po temat, który sam w sobie jest już nośny i zapewni mu zainteresowanie – a realizuje go w sposób, który będzie się odbiorcom podobać. „Czarownice ze Springield. Życie i śmierć w Nowym Świecie” to bowiem publikacja poświęcona czarownicom i ich miejscu w konkretnym momencie przeszłości.
Malcolm Gaskill nie chce, żeby jego książka była przesadnie moralizatorska, dlatego koncentruje się na zwyczajności. Nie zamierza też stawiać siebie wyżej niż bohaterów opowieści – wyklucza ta lektura możliwość wzbudzania w odbiorcach poczucia wyższości nad postaciami. To nic, że dzisiejsze społeczeństwa nie będą już wierzyć w to, co zaprzątało umysły przodków. Emocje wciąż pozostaną tak samo silne. I dla czytelników „Czarownic ze Springfield” bardzo szybko stanie się to oczywiste. Prezentuje tu autor rodzinę (zwłaszcza jedną, niemal modelową, umożliwiającą pokazanie istoty problemu), której członkowie są stopniowo coraz bardziej posądzani o czynienie czarów. Pokazuje, jak ze zwykłych ludzi robi się kozły ofiarne i przyczynę wszelkich nieszczęść w pobliżu. A co najważniejsze – rejestruje wydarzenia, które mogły stać się podstawą rzucania oskarżeń o czary – oskarżeń branych bardzo poważnie. Dla odbiorców będzie to nie tylko podróż przez zabobony, ale i wizyta w świecie, który sam w sobie jest na tyle potworny, że nie potrzebuje dodatkowych komplikacji – i w świecie, który nie zamierza tolerować żadnych odstępstw od przyjętych – co z tego, że absurdalnych – norm.
Zaskakujące z perspektywy dzisiejszych odbiorców może być to, jak wiele wydarzeń mogło być odbieranych jako efekty uroków rzucanych przez czarownice – kontroli podlegały nie tylko elementy codzienności, ale także sny czy samopoczucie – i nie chodzi tu wcale o celowe wpędzanie kogoś w kłopoty czy szukanie sposobu, jak pozbyć się nielubianego sąsiada – to faktycznie przekonanie, że ktoś posłużył się czarami, żeby uprzykrzyć egzystencję. Malcolm Gaskill chce, żeby czytelnicy część wniosków wyciągnęli sobie sami, wprowadza całe scenki i sytuacje, żeby przenieść odbiorców do świata sprzed wieków. Do świata przerażającego w swojej naiwności i do momentu, którego konsekwencje wszyscy znają. Jego pomysł polega na zestawieniu zwyczajnego życia – chęci funkcjonowania w zwykłym otoczeniu, budowania normalnej rodziny i kontaktów z otoczeniem – zestawionej z pomówieniami i oskarżeniami płynącymi nie z faktów, a z kulturowego przekonania. „Czarownice ze Springfield” to zatem publikacja wyrazista i mocna, a przy tym napisana tak, żeby czytało się ją jak powieść – pełna niespodzianek i motywów, na które trudno się zgodzić, jest jednocześnie przestrogą przed nadużywaniem modnych chwytów. To opowieść o tym, jak ludzie nie zdali egzaminu z człowieczeństwa – i o tym, jak strach zaburza perspektywę. Co ciekawe, warstwa naukowa nie przyciemnia obrazu całości, autor przypisy przerzuca na koniec książki, żeby nic nie odciągało uwagi odbiorców od lektury.
Odkrywaj zmysłami
Harperkids, Warszawa 2026.
Dotyk
Nie jest to pierwsza publikacja w Akademii Mądrego Dziecka, w której uruchamia się zmysł dotyku – i na pewno nie ostatnia. Ale tym razem nie bazuje ona tylko i wyłącznie na zróżnicowaniu faktur w wyciętych fragmentach tekturowych stron – a na urozmaicaniu samych płaszczyzn. Nagle odbiorcy dostają zupełnie znienacka strony, które na pierwszy rzut oka wyglądają po prostu jak pomalowane – a przy dotyku okazują się wypełnione wypukłościami i zagłębieniami, w sam raz, żeby ćwiczyć sprawność manualną. Małe palce będą błądzić po niekoniecznie oczywistych kształtach – wszystko w ramach wykonywania zadań, ale też dla zaspokojenia ciekawości. „Odkrywaj zmysłami” to bowiem publikacja wymuszająca interaktywność i nawet dziecko, które samo nie potrafi czytać – i które będzie chciało samodzielnie oglądać książkę – bezwiednie zacznie wypełniać kolejne zadania. Zaczyna się dość prosto, ale już ciekawie: kolorowe plamy farb skrywają różne niespodzianki – jedna z plam ma regularny wzór z wycinanych kółek, ale już nieregularna plama obok to festiwal zagłębień i górek, do tego kleksy farby, które wychodzą poza płaszczyznę strony. Ciekawe do odkrywania są strony z odciskami palców (linie papilarne zostały tu odtworzone bardzo starannie, to detal, ale uroczy. Wypukłe są ślady dłoni, można też zagrać na „ksylofonie”. Czasami zaskakuje zmiana faktury papieru. Na finał coś, co pojawiało się już w książkach z serii – to ucieszy dzieci.
Za każdym razem z jednej strony rozkładówki mamy do czynienia z fotografią lub kolażem – pojawiają się tu maluchy w trakcie ciekawych dla nich zabaw odkrywających świat (i pozwalających płynnie wprowadzić zadanie), znajduje się tu też hasło-zachęta do działania. Druga strona (przeważnie) to miejsce na zabawy formą – kolorowe kształty i plamy, które należy dopiero odkrywać, po których trzeba wodzić palcem albo całą ręką – dzieci nie trzeba będzie zachęcać do sprawdzania, co tym razem twórcy przygotowali, ta książka aż się o to prosi (między innymi za sprawą bardzo grubych tekturowych stron). „Odkrywaj zmysłami” to szereg zaskoczeń, specjalnie tak skumulowanych, żeby przekonać najmłodszych, że książki to świetne zabawki. Nie da się tego tomiku łatwo zniszczyć – a tomik łatwo będzie utrzymać w czystości ze względu na rodzaj zastosowanego papieru (da się go umyć). To publikacja, w której nie chodzi o rozpoznawanie liter a o zabawę i przyjemność płynącą z odkrywania dotykiem kolejnych pomysłów. Liczą się tu też bodźce wzrokowe – nasycone i mocne kolory dobrze się sprawdzają. W całości ta książeczka pomyślana jest tak, żeby maluchom zapewnić sporo wyzwań i żeby uruchomić niekojarzone zwykle z tomikami zadania – to sposób na wprowadzenie interaktywnych, sensorycznych zabaw. To publikacja, po którą dzieci będą chciały sięgać, także samodzielnie – niepotrzebna jest przecież pomoc dorosłych (chociaż niewykluczona). Taka pozycja dostarczy dużo radości i zdecydowanie wyróżnia się na rynku dobrym pomysłem.
Dotyk
Nie jest to pierwsza publikacja w Akademii Mądrego Dziecka, w której uruchamia się zmysł dotyku – i na pewno nie ostatnia. Ale tym razem nie bazuje ona tylko i wyłącznie na zróżnicowaniu faktur w wyciętych fragmentach tekturowych stron – a na urozmaicaniu samych płaszczyzn. Nagle odbiorcy dostają zupełnie znienacka strony, które na pierwszy rzut oka wyglądają po prostu jak pomalowane – a przy dotyku okazują się wypełnione wypukłościami i zagłębieniami, w sam raz, żeby ćwiczyć sprawność manualną. Małe palce będą błądzić po niekoniecznie oczywistych kształtach – wszystko w ramach wykonywania zadań, ale też dla zaspokojenia ciekawości. „Odkrywaj zmysłami” to bowiem publikacja wymuszająca interaktywność i nawet dziecko, które samo nie potrafi czytać – i które będzie chciało samodzielnie oglądać książkę – bezwiednie zacznie wypełniać kolejne zadania. Zaczyna się dość prosto, ale już ciekawie: kolorowe plamy farb skrywają różne niespodzianki – jedna z plam ma regularny wzór z wycinanych kółek, ale już nieregularna plama obok to festiwal zagłębień i górek, do tego kleksy farby, które wychodzą poza płaszczyznę strony. Ciekawe do odkrywania są strony z odciskami palców (linie papilarne zostały tu odtworzone bardzo starannie, to detal, ale uroczy. Wypukłe są ślady dłoni, można też zagrać na „ksylofonie”. Czasami zaskakuje zmiana faktury papieru. Na finał coś, co pojawiało się już w książkach z serii – to ucieszy dzieci.
Za każdym razem z jednej strony rozkładówki mamy do czynienia z fotografią lub kolażem – pojawiają się tu maluchy w trakcie ciekawych dla nich zabaw odkrywających świat (i pozwalających płynnie wprowadzić zadanie), znajduje się tu też hasło-zachęta do działania. Druga strona (przeważnie) to miejsce na zabawy formą – kolorowe kształty i plamy, które należy dopiero odkrywać, po których trzeba wodzić palcem albo całą ręką – dzieci nie trzeba będzie zachęcać do sprawdzania, co tym razem twórcy przygotowali, ta książka aż się o to prosi (między innymi za sprawą bardzo grubych tekturowych stron). „Odkrywaj zmysłami” to szereg zaskoczeń, specjalnie tak skumulowanych, żeby przekonać najmłodszych, że książki to świetne zabawki. Nie da się tego tomiku łatwo zniszczyć – a tomik łatwo będzie utrzymać w czystości ze względu na rodzaj zastosowanego papieru (da się go umyć). To publikacja, w której nie chodzi o rozpoznawanie liter a o zabawę i przyjemność płynącą z odkrywania dotykiem kolejnych pomysłów. Liczą się tu też bodźce wzrokowe – nasycone i mocne kolory dobrze się sprawdzają. W całości ta książeczka pomyślana jest tak, żeby maluchom zapewnić sporo wyzwań i żeby uruchomić niekojarzone zwykle z tomikami zadania – to sposób na wprowadzenie interaktywnych, sensorycznych zabaw. To publikacja, po którą dzieci będą chciały sięgać, także samodzielnie – niepotrzebna jest przecież pomoc dorosłych (chociaż niewykluczona). Taka pozycja dostarczy dużo radości i zdecydowanie wyróżnia się na rynku dobrym pomysłem.
sobota, 7 listopada 2026
Sylwia Zientek: Mela Muter. Wierna sobie. Biografia
Znak, Kraków 2026.
Świat malarzy
Z artystami jest tak, że kiedy przychodzi moda na ich dzieła, są kojarzeni i rozpoznawalni, ale społeczeństwa potrafią na długo zapomnieć o dokonaniach kogoś, kto wcześniej był ceniony i kupowany. Sylwia Zientek, która pochyla się nad życiem i twórczością Meli Muter w biografii „Wierna sobie” doskonale te mechanizmy zna i stara się przybliżyć odbiorcom dylematy malarki, która – pewna swoich umiejętności i znaczenia – konsekwentnie budowała pozycję na artystycznym rynku. Mela Muter to postać wyjątkowa i czytelnicy monumentalnej biografii nie będą mieli co do tego żadnych wątpliwości. Świadomość artystyczną podbijała jeszcze przez celowe dystansowanie się od kobiecego środowiska sztuki – kwestia płci nie może mieć znaczenia przy ocenianiu obrazów. I już samo to podejście może czytelników zaskoczyć. A Mela Muter jest pełna niespodzianek. Sylwia Zientek przedstawia jej dążenia, małe nadzieje i plany – nie tylko te twórcze. Nie pomija obowiązkowych w biografiach punktów: przygląda się kwestii pochodzenia i samym bliskim, którzy ukształtowali bohaterkę tomu, sprawdza, jak wiodło się jej w małżeństwie i czego oczekiwała od rodzinnego życia. Ale Mela Muter to przede wszystkim obrazy i tych w książce będzie mnóstwo, zarówno w warstwie opisów, jak i w stronie graficznej – to książka wypełniona reprodukcjami i zdjęciami (reprodukcje dotyczą prac Meli Muter, przynajmniej tych, które ocalały do dzisiejszych czasów i da się je w dobrej rozdzielczości pokazać: zdarza się, że zachowały się tylko słabe zdjęcia dokumentacyjne i takich odbiorcy nie poznają; zdjęcia z kolei to praca autorki tomu – żeby pokazać dzisiejsze okolice, w których żyła i tworzyła Mela Muter, a także źródła inspiracji (tak na przykład obok obrazu z platanami pojawia się zdjęcie kory platanów, żeby czytelnicy mogli zrozumieć, że nie mają do czynienia z artystyczną wyobraźnią, a raczej z postrzeganiem rzeczywistości w pełnym wymiarze). Sylwia Zientek chce, żeby czytelnicy jej tomu poznali nie tylko samą sztukę, ale też codzienność bohaterki książki. Liczy na to, że dzięki odwołaniom do marzeń, lęków i nadziei Mela Muter będzie osobą lepiej zrozumianą i że zapadnie w pamięć na dłużej. Dba też o dokładne opisywanie kolejnych obrazów – chociaż często przytacza reprodukcje, zależy jej na dokładnym omawianiu szczegółów dzieł. I to rozwiązanie w zestawieniu ze stroną graficzną umożliwi czytelnikom przetestowanie wrażliwości autorki i sprawdzenie, na co w obrazach zwraca ona największą uwagę. Tylko tak można jej będzie zaufać jako przewodniczce po świecie sztuki.
Sylwia Zientek nie przedstawia Meli Muter w próżni. Bardzo dba o to, żeby naświetlać odbiorcom cały kontekst – artystyczne środowisko i zawirowania społeczno-polityczne. Sięga po zestawy wydarzeń, które wpływały na bohaterkę tomu i – po relacje towarzyskie pozwalające na budowanie kolejnego portretu. Przedstawia Melę Muter w kontaktach z innymi artystami i z nurtami w sztuce – to dzięki takiemu ujęciu biografia nabiera cech publikacji z dziedziny historii sztuki. Jest znakomitym wprowadzeniem do świata Meli Muter – ale przechodzi dużo dalej. Sylwia Zientek ze swoją dbałością o detale i z szukaniem ciekawostek, a także z tendencją do odtwarzania tego, co nieuchwytne, może odbiorców bardzo zainteresować swoją publikacją.
Świat malarzy
Z artystami jest tak, że kiedy przychodzi moda na ich dzieła, są kojarzeni i rozpoznawalni, ale społeczeństwa potrafią na długo zapomnieć o dokonaniach kogoś, kto wcześniej był ceniony i kupowany. Sylwia Zientek, która pochyla się nad życiem i twórczością Meli Muter w biografii „Wierna sobie” doskonale te mechanizmy zna i stara się przybliżyć odbiorcom dylematy malarki, która – pewna swoich umiejętności i znaczenia – konsekwentnie budowała pozycję na artystycznym rynku. Mela Muter to postać wyjątkowa i czytelnicy monumentalnej biografii nie będą mieli co do tego żadnych wątpliwości. Świadomość artystyczną podbijała jeszcze przez celowe dystansowanie się od kobiecego środowiska sztuki – kwestia płci nie może mieć znaczenia przy ocenianiu obrazów. I już samo to podejście może czytelników zaskoczyć. A Mela Muter jest pełna niespodzianek. Sylwia Zientek przedstawia jej dążenia, małe nadzieje i plany – nie tylko te twórcze. Nie pomija obowiązkowych w biografiach punktów: przygląda się kwestii pochodzenia i samym bliskim, którzy ukształtowali bohaterkę tomu, sprawdza, jak wiodło się jej w małżeństwie i czego oczekiwała od rodzinnego życia. Ale Mela Muter to przede wszystkim obrazy i tych w książce będzie mnóstwo, zarówno w warstwie opisów, jak i w stronie graficznej – to książka wypełniona reprodukcjami i zdjęciami (reprodukcje dotyczą prac Meli Muter, przynajmniej tych, które ocalały do dzisiejszych czasów i da się je w dobrej rozdzielczości pokazać: zdarza się, że zachowały się tylko słabe zdjęcia dokumentacyjne i takich odbiorcy nie poznają; zdjęcia z kolei to praca autorki tomu – żeby pokazać dzisiejsze okolice, w których żyła i tworzyła Mela Muter, a także źródła inspiracji (tak na przykład obok obrazu z platanami pojawia się zdjęcie kory platanów, żeby czytelnicy mogli zrozumieć, że nie mają do czynienia z artystyczną wyobraźnią, a raczej z postrzeganiem rzeczywistości w pełnym wymiarze). Sylwia Zientek chce, żeby czytelnicy jej tomu poznali nie tylko samą sztukę, ale też codzienność bohaterki książki. Liczy na to, że dzięki odwołaniom do marzeń, lęków i nadziei Mela Muter będzie osobą lepiej zrozumianą i że zapadnie w pamięć na dłużej. Dba też o dokładne opisywanie kolejnych obrazów – chociaż często przytacza reprodukcje, zależy jej na dokładnym omawianiu szczegółów dzieł. I to rozwiązanie w zestawieniu ze stroną graficzną umożliwi czytelnikom przetestowanie wrażliwości autorki i sprawdzenie, na co w obrazach zwraca ona największą uwagę. Tylko tak można jej będzie zaufać jako przewodniczce po świecie sztuki.
Sylwia Zientek nie przedstawia Meli Muter w próżni. Bardzo dba o to, żeby naświetlać odbiorcom cały kontekst – artystyczne środowisko i zawirowania społeczno-polityczne. Sięga po zestawy wydarzeń, które wpływały na bohaterkę tomu i – po relacje towarzyskie pozwalające na budowanie kolejnego portretu. Przedstawia Melę Muter w kontaktach z innymi artystami i z nurtami w sztuce – to dzięki takiemu ujęciu biografia nabiera cech publikacji z dziedziny historii sztuki. Jest znakomitym wprowadzeniem do świata Meli Muter – ale przechodzi dużo dalej. Sylwia Zientek ze swoją dbałością o detale i z szukaniem ciekawostek, a także z tendencją do odtwarzania tego, co nieuchwytne, może odbiorców bardzo zainteresować swoją publikacją.
piątek, 6 listopada 2026
Aneta Korycińska: Baba od polskiego przedstawia: gramatyka w komiksie
Nasza Księgarnia, Warszawa 2026.
Wiedza w kadrach
Zwykło się przedstawiać wiadomości dla młodszych czytelników tak, żeby zasugerować im jak najwięcej zabawy przy minimalnym wysiłku umysłowym. Kolejne pokolenia dzieci nie potrafiłyby się już skupić na klasycznych podręcznikach, dlatego wiedzę coraz bardziej się porcjuje i zamienia na pozorną rozrywkę – co może prowadzić do utraty wiary w prawdziwą rozrywkę (ale wcale nie musi). Bardzo często wykorzystywana jest teraz forma komiksu do prezentowania informacji, które dawniej pojawiały się w podręcznikach – i tym razem mamy z takim rozwiązaniem do czynienia. Na szczęście – bo suche dane mogłyby zanudzić niejednego. Tymczasem Aneta Korycińska proponuje ferie z gramatyką – chociaż brzmi to jak koszmar dla każdego (a co z prawem dzieci i dorosłych do wypoczynku? – całkiem sensownie pyta bohaterka tomu), okazuje się być ciekawą zabawą. Do Baby od polskiego przychodzą dzieci, odcinając tym szansę na beztroskie leniuchowanie. Wszystko przez zapowiedziany na po feriach sprawdzian z gramatyki w klasie Zosi. Zosia nienawidzi gramatyki, nie wie, o co w tym wszystkim chodzi, nie rozróżnia części mowy i ogólnie nie radzi sobie z tematem. Trafia jednak na osobę, która potrafi wytłumaczyć te zagadnienia na bardzo różnych przykładach z życia i zainteresowań – choćby na piłce nożnej i szalikach. Brzmi niewiarygodnie? A jednak Aneta Korycińska takie rozwiązania stosuje. W efekcie całe tło – kontekst komiksowych wydarzeń – schodzi na daleki plan, wręcz zapomina się o tym, że są ferie i można robić coś poza spacerowaniem. Po prostu dzieci spędzają czas z ciotką i psem, a na każdym kroku chłoną wiedzę.
Gdzieś tam Aneta Korycińska puszcza też oko do dorosłych odbiorców, ale dorośli taką lekturę odłożą dość szybko (chyba że potrzebowaliby akurat powtórki z gramatyki, albo uczą kogoś jej tajników – to może wtedy przydać im się takie rzeczowe podsumowanie i przypomnienie). Dzieci powinny dać się ponieść tym komentarzom, zwłaszcza że faktycznie dzięki stosowaniu mnemotechnicznych sztuczek i humoru łatwiej będzie im rozeznać się w zawiłościach gramatyki w języku polskim. To prosta droga do polepszenia ocen i zmniejszenia szkolnego stresu, więc prawdopodobnie warto. Aneta Korycińska uczy: im dalej w opowieści, tym więcej ramek z wypunktowanymi informacjami, bo nie wszystko zmieści się w kadrach – ale też zakres wiadomości z pierwszego tomu planowanej serii jest imponujący. Autorka rozwiewa rozmaite wątpliwości dzięki dialogom między bohaterami – a obecność psa łagodzi edukacyjną wymowę (pies służy zresztą też jako przykład od czasu do czasu). Komiks ma za zadanie dostarczać wiadomości – i tę rolę spełnia idealnie, w dodatku są to wiadomości uporządkowane (liczy się przedstawianie wiedzy, a nie dostarczanie rozrywki czytelnikom). Przemyślane przykłady sprawiają, że odbiorcom łatwiej będzie zanurzyć się w opowieść o gramatyce. Anna Krztoń jednak także zachęca do lektury swoimi obrazkami – młodzieżowymi w duchu. Nie odwraca uwagi od tekstu, ale uprzyjemnia go, sprawiając, że bohaterowie ożywają – i bez względu na ogrom materiału do przyswojenia, wydają się być prawdziwi i sympatyczni jednocześnie. Ta książka to rozwiązanie problemów z językiem polskim. Cieszy, że ma się doczekać kontynuacji. Warto jednak pamiętać, że chociaż to komiks – nie da się uniknąć pracy przy nim.
Wiedza w kadrach
Zwykło się przedstawiać wiadomości dla młodszych czytelników tak, żeby zasugerować im jak najwięcej zabawy przy minimalnym wysiłku umysłowym. Kolejne pokolenia dzieci nie potrafiłyby się już skupić na klasycznych podręcznikach, dlatego wiedzę coraz bardziej się porcjuje i zamienia na pozorną rozrywkę – co może prowadzić do utraty wiary w prawdziwą rozrywkę (ale wcale nie musi). Bardzo często wykorzystywana jest teraz forma komiksu do prezentowania informacji, które dawniej pojawiały się w podręcznikach – i tym razem mamy z takim rozwiązaniem do czynienia. Na szczęście – bo suche dane mogłyby zanudzić niejednego. Tymczasem Aneta Korycińska proponuje ferie z gramatyką – chociaż brzmi to jak koszmar dla każdego (a co z prawem dzieci i dorosłych do wypoczynku? – całkiem sensownie pyta bohaterka tomu), okazuje się być ciekawą zabawą. Do Baby od polskiego przychodzą dzieci, odcinając tym szansę na beztroskie leniuchowanie. Wszystko przez zapowiedziany na po feriach sprawdzian z gramatyki w klasie Zosi. Zosia nienawidzi gramatyki, nie wie, o co w tym wszystkim chodzi, nie rozróżnia części mowy i ogólnie nie radzi sobie z tematem. Trafia jednak na osobę, która potrafi wytłumaczyć te zagadnienia na bardzo różnych przykładach z życia i zainteresowań – choćby na piłce nożnej i szalikach. Brzmi niewiarygodnie? A jednak Aneta Korycińska takie rozwiązania stosuje. W efekcie całe tło – kontekst komiksowych wydarzeń – schodzi na daleki plan, wręcz zapomina się o tym, że są ferie i można robić coś poza spacerowaniem. Po prostu dzieci spędzają czas z ciotką i psem, a na każdym kroku chłoną wiedzę.
Gdzieś tam Aneta Korycińska puszcza też oko do dorosłych odbiorców, ale dorośli taką lekturę odłożą dość szybko (chyba że potrzebowaliby akurat powtórki z gramatyki, albo uczą kogoś jej tajników – to może wtedy przydać im się takie rzeczowe podsumowanie i przypomnienie). Dzieci powinny dać się ponieść tym komentarzom, zwłaszcza że faktycznie dzięki stosowaniu mnemotechnicznych sztuczek i humoru łatwiej będzie im rozeznać się w zawiłościach gramatyki w języku polskim. To prosta droga do polepszenia ocen i zmniejszenia szkolnego stresu, więc prawdopodobnie warto. Aneta Korycińska uczy: im dalej w opowieści, tym więcej ramek z wypunktowanymi informacjami, bo nie wszystko zmieści się w kadrach – ale też zakres wiadomości z pierwszego tomu planowanej serii jest imponujący. Autorka rozwiewa rozmaite wątpliwości dzięki dialogom między bohaterami – a obecność psa łagodzi edukacyjną wymowę (pies służy zresztą też jako przykład od czasu do czasu). Komiks ma za zadanie dostarczać wiadomości – i tę rolę spełnia idealnie, w dodatku są to wiadomości uporządkowane (liczy się przedstawianie wiedzy, a nie dostarczanie rozrywki czytelnikom). Przemyślane przykłady sprawiają, że odbiorcom łatwiej będzie zanurzyć się w opowieść o gramatyce. Anna Krztoń jednak także zachęca do lektury swoimi obrazkami – młodzieżowymi w duchu. Nie odwraca uwagi od tekstu, ale uprzyjemnia go, sprawiając, że bohaterowie ożywają – i bez względu na ogrom materiału do przyswojenia, wydają się być prawdziwi i sympatyczni jednocześnie. Ta książka to rozwiązanie problemów z językiem polskim. Cieszy, że ma się doczekać kontynuacji. Warto jednak pamiętać, że chociaż to komiks – nie da się uniknąć pracy przy nim.
czwartek, 5 listopada 2026
Charles Bukowski: Kolejne zapiski starego świntucha. Felietony niezebrane
Noir sur Blanc, Warszawa 2026.
Bez kompromisów
Charles Bukowski dał się poznać czytelnikom jako ten twórca, który nie zamierza się podporządkowywać żadnym zasadom, lubi prowokować, jątrzyć i irytować, a do tego jest w swojej brutalnej szczerości bardzo niepoprawny politycznie – i to się sprawdzało zarówno w poezji, jak i w twórczości publicystycznej. Teraz na rynku pojawiają się „Kolejne zapiski starego świntucha” – z podtytułem „Felietony niezebrane” i będzie to książka, która z zaskoczeń przyniesie tylko jedno: słabnące ostrze ironii. Do tej pory, kiedy Bukowski tworzył wbrew światu, dbał o przesłania i o brzmienie tekstów, w tym wypadku mamy do czynienia ze zbieranymi utworami niedokończonymi albo z jakichś powodów przez autora odrzuconymi, przeważnie mniej wyrazistymi niż do tej pory – więc, co za tym idzie, też inaczej wybrzmiewającymi. Nie ma obaw: kto do tej pory nie przekonał się do Charlesa Bukowskiego, ten i teraz nie znajdzie powodu, żeby go polubić. Kto się nim zachwycał, nie zostanie przesadnie rozczarowany – chociaż czegoś tu brakuje, to jednak wciąż to szukanie prawdy poza tym, co wolno. Bukowski jako „stary świntuch” podkreśla przede wszystkim rolę pończoch u kobiet – obserwowane przez niego panie zachwycają wyłącznie wtedy, kiedy zrezygnują z nowoczesnych rajstop odbierających seksualność – ale w tych bezpruderyjnych wizjach coraz mniej jest ognia. Lawiruje bohater tych utworów między byciem poetą – i specyficznym w związku z tym spojrzeniem na świat – a funkcjonowaniem na granicy prawa. Korzysta z życia, jeśli tylko nadarzy się okazja do robienia dziwnych i zakazanych rzeczy. Czerpie radość z łamania reguł, bez względu na to, jakiego obszaru one dotyczą. Tu ma się liczyć wolność i porzucanie schematów – tylko tak bohater tych tekstów może zamanifestować swoją obecność i zdolność do samostanowienia. A jednocześnie to nastawienie na łamanie reguł zaczyna zamieniać się w specyficzne więzienie – nie da się jednoznacznie polubić postaci, która buntuje się już tylko dla samego buntu – a często jest tak, że bohater Bukowskiego chce jeszcze raz zaszokować, chociaż już nie bardzo ma czym. I w tym kontekście „Kolejne zapiski starego świntucha” zaczynają wybrzmiewać dużo mroczniej niż poprzednie publikacje tego autora.
Co ciekawe, chociaż podtytuł książki wskazuje na przynależność gatunkową tekstów, nie można powiedzieć, żeby w książce znalazły się felietony. Owszem, czasami są tu odniesienia do rzeczywistości pozaliterackiej, drobne scenki z życia i doświadczeń autora, albo przeniesione na literaturę jego przeżycia i przemyślenia – ale raczej to pojedyncze obrazki do wstawienia w większe teksty, fragmenty większej całości, niezrealizowanej, niewykorzystanej i niezbyt spójnej. Można dzięki temu zajrzeć do wyobraźni poety, można sprawdzić, ile z jego pomysłów znalazło swoje miejsce w literaturze, a ile nie miało możliwości przekonać czytelników. Jest tu Bukowski idący pod prąd, jest Bukowski kreujący się na złego i na aspołecznego – i jest Bukowski, który widzi więcej niż zwykły odbiorca, który funkcjonuje po to, żeby przedstawiać światu brutalne prawdy o nim samym.
Bez kompromisów
Charles Bukowski dał się poznać czytelnikom jako ten twórca, który nie zamierza się podporządkowywać żadnym zasadom, lubi prowokować, jątrzyć i irytować, a do tego jest w swojej brutalnej szczerości bardzo niepoprawny politycznie – i to się sprawdzało zarówno w poezji, jak i w twórczości publicystycznej. Teraz na rynku pojawiają się „Kolejne zapiski starego świntucha” – z podtytułem „Felietony niezebrane” i będzie to książka, która z zaskoczeń przyniesie tylko jedno: słabnące ostrze ironii. Do tej pory, kiedy Bukowski tworzył wbrew światu, dbał o przesłania i o brzmienie tekstów, w tym wypadku mamy do czynienia ze zbieranymi utworami niedokończonymi albo z jakichś powodów przez autora odrzuconymi, przeważnie mniej wyrazistymi niż do tej pory – więc, co za tym idzie, też inaczej wybrzmiewającymi. Nie ma obaw: kto do tej pory nie przekonał się do Charlesa Bukowskiego, ten i teraz nie znajdzie powodu, żeby go polubić. Kto się nim zachwycał, nie zostanie przesadnie rozczarowany – chociaż czegoś tu brakuje, to jednak wciąż to szukanie prawdy poza tym, co wolno. Bukowski jako „stary świntuch” podkreśla przede wszystkim rolę pończoch u kobiet – obserwowane przez niego panie zachwycają wyłącznie wtedy, kiedy zrezygnują z nowoczesnych rajstop odbierających seksualność – ale w tych bezpruderyjnych wizjach coraz mniej jest ognia. Lawiruje bohater tych utworów między byciem poetą – i specyficznym w związku z tym spojrzeniem na świat – a funkcjonowaniem na granicy prawa. Korzysta z życia, jeśli tylko nadarzy się okazja do robienia dziwnych i zakazanych rzeczy. Czerpie radość z łamania reguł, bez względu na to, jakiego obszaru one dotyczą. Tu ma się liczyć wolność i porzucanie schematów – tylko tak bohater tych tekstów może zamanifestować swoją obecność i zdolność do samostanowienia. A jednocześnie to nastawienie na łamanie reguł zaczyna zamieniać się w specyficzne więzienie – nie da się jednoznacznie polubić postaci, która buntuje się już tylko dla samego buntu – a często jest tak, że bohater Bukowskiego chce jeszcze raz zaszokować, chociaż już nie bardzo ma czym. I w tym kontekście „Kolejne zapiski starego świntucha” zaczynają wybrzmiewać dużo mroczniej niż poprzednie publikacje tego autora.
Co ciekawe, chociaż podtytuł książki wskazuje na przynależność gatunkową tekstów, nie można powiedzieć, żeby w książce znalazły się felietony. Owszem, czasami są tu odniesienia do rzeczywistości pozaliterackiej, drobne scenki z życia i doświadczeń autora, albo przeniesione na literaturę jego przeżycia i przemyślenia – ale raczej to pojedyncze obrazki do wstawienia w większe teksty, fragmenty większej całości, niezrealizowanej, niewykorzystanej i niezbyt spójnej. Można dzięki temu zajrzeć do wyobraźni poety, można sprawdzić, ile z jego pomysłów znalazło swoje miejsce w literaturze, a ile nie miało możliwości przekonać czytelników. Jest tu Bukowski idący pod prąd, jest Bukowski kreujący się na złego i na aspołecznego – i jest Bukowski, który widzi więcej niż zwykły odbiorca, który funkcjonuje po to, żeby przedstawiać światu brutalne prawdy o nim samym.
środa, 4 listopada 2026
Tony Dodgins: Formuła 1. Rywale. Legendarne pojedynki najlepszych kierowców
Familium, 2026.
Szybkość
Po raz kolejny miłośnicy motoryzacji i wyścigów mogą czuć się docenieni. Pojawia się bowiem na rynku wydawnictwo prezentowe, wielki i ciężki album wypełniony wielkoformatowymi zdjęciami, ale i treściami, które przyciągną. „Formuła 1. Rywale. Legendarne pojedynki najlepszych kierowców” to książka przygotowana pomysłowo. I chociaż bardziej przyciągnie tych, którzy chcą oglądać zdjęcia, to i poszukiwacze ciekawostek będą tu mieli sporo przyjemności.
Tony Dodgins wychodzi z założenia, że warto ocalać nie tylko wyniki i opowieści o zwycięzcach, ale też relacje – i na tym będzie się najbardziej w książce skupiać. Przygląda się całej historii Formuły 1, żeby wyłuskiwać z niej rywalizację nie na torze, a w samych zespołach. Tu już nie chodzi tylko i wyłącznie o wyścig – tu chodzi o próbę sił, w której typowany na zwycięzcę niekoniecznie zdobędzie sympatię drugiego po nim w ekipie – a ów drugi będzie wykorzystywał bardzo różne chwyty, żeby udowodnić swoją wartość. Rywalizacja rozpoczynać się może poza ludźmi, jeszcze na etapie przydzielania wozów (czy konstruowania ich: lepsze silniki idą zawsze do samochodu lidera, ale koledzy z drużyny powinni robić wszystko, żeby ułatwić mu zwycięstwo – a niekoniecznie się z tym zgadzają). To dopiero początek konfliktów: później każdy drobiazg może stać się punktem zapalnym i doprowadzić nawet – w wersji ekstremalnej – do wypadku na torze. Tony Dodgins rozczytuje te kolejne pary skonfliktowanych kierowców, sprawdzając nie tylko ich wypowiedzi medialne, ale też zachowania. Jest w stanie przywoływać groźne sytuacje i te momenty, które wyszły poza podejście kierowców – kiedy wzajemna niechęć zamienia się w czyny, Dodgins to odnotowuje. Do tego relacjonuje przebieg wyścigów – zwłaszcza wtedy, kiedy wiąże się z nimi seria nieszczęśliwych wydarzeń (niekoniecznie wypadków: wystarczą pomyłki zespołu w pit-stopach). I to wszystko zamienia autor na opowieści. Bazuje na dwunazwiskowych relacjach. Sięga do przeszłości – nawet do początków wyścigów. Przytacza doświadczenia największych gwiazd Formuły 1, ale zawsze w zestawieniu z konkurentem z ekipy. Opowiada o tym, co dzisiejszym kibicom mogło umknąć (choćby z racji dystansu czasowego). Przybliża ludzką stronę wyścigów: tym razem nie chodzi o konstrukcje samochodów (przynajmniej – nie zawsze) ani o organizację pracy, liczą się te najbardziej ulotne kwestie związane z silnymi emocjami i z indywidualnymi uprzedzeniami. I, co ciekawe, obecność tak rozbudowanych analiz nie przekreśla możliwości imponowania odbiorcom zestawem fotografii. „Rywale. Legendarne pojedynki najlepszych kierowców” to nie tylko książka do czytania, to przede wszystkim imponujący album. Zdjęcia są ogromne i pozwalają na podziwianie kolejnych kadrów z różnymi szczegółami. Zdarzają się także fotografie bardzo archiwalne – Tony Dodgins dobiera tu takie fotosy, które jeszcze bardziej przyciągną do sportu kibiców. Fani Formuły 1 będą mieli tu naprawdę potężną dawkę ciekawostek i zdjęć – co zresztą doskonale wpisuje się w założenie wydawnicze. To nie jest książka, która trafi do przypadkowych ludzi – a ci, którzy interesują się Formułą 1, docenią jej wartość bez wątpienia.
Szybkość
Po raz kolejny miłośnicy motoryzacji i wyścigów mogą czuć się docenieni. Pojawia się bowiem na rynku wydawnictwo prezentowe, wielki i ciężki album wypełniony wielkoformatowymi zdjęciami, ale i treściami, które przyciągną. „Formuła 1. Rywale. Legendarne pojedynki najlepszych kierowców” to książka przygotowana pomysłowo. I chociaż bardziej przyciągnie tych, którzy chcą oglądać zdjęcia, to i poszukiwacze ciekawostek będą tu mieli sporo przyjemności.
Tony Dodgins wychodzi z założenia, że warto ocalać nie tylko wyniki i opowieści o zwycięzcach, ale też relacje – i na tym będzie się najbardziej w książce skupiać. Przygląda się całej historii Formuły 1, żeby wyłuskiwać z niej rywalizację nie na torze, a w samych zespołach. Tu już nie chodzi tylko i wyłącznie o wyścig – tu chodzi o próbę sił, w której typowany na zwycięzcę niekoniecznie zdobędzie sympatię drugiego po nim w ekipie – a ów drugi będzie wykorzystywał bardzo różne chwyty, żeby udowodnić swoją wartość. Rywalizacja rozpoczynać się może poza ludźmi, jeszcze na etapie przydzielania wozów (czy konstruowania ich: lepsze silniki idą zawsze do samochodu lidera, ale koledzy z drużyny powinni robić wszystko, żeby ułatwić mu zwycięstwo – a niekoniecznie się z tym zgadzają). To dopiero początek konfliktów: później każdy drobiazg może stać się punktem zapalnym i doprowadzić nawet – w wersji ekstremalnej – do wypadku na torze. Tony Dodgins rozczytuje te kolejne pary skonfliktowanych kierowców, sprawdzając nie tylko ich wypowiedzi medialne, ale też zachowania. Jest w stanie przywoływać groźne sytuacje i te momenty, które wyszły poza podejście kierowców – kiedy wzajemna niechęć zamienia się w czyny, Dodgins to odnotowuje. Do tego relacjonuje przebieg wyścigów – zwłaszcza wtedy, kiedy wiąże się z nimi seria nieszczęśliwych wydarzeń (niekoniecznie wypadków: wystarczą pomyłki zespołu w pit-stopach). I to wszystko zamienia autor na opowieści. Bazuje na dwunazwiskowych relacjach. Sięga do przeszłości – nawet do początków wyścigów. Przytacza doświadczenia największych gwiazd Formuły 1, ale zawsze w zestawieniu z konkurentem z ekipy. Opowiada o tym, co dzisiejszym kibicom mogło umknąć (choćby z racji dystansu czasowego). Przybliża ludzką stronę wyścigów: tym razem nie chodzi o konstrukcje samochodów (przynajmniej – nie zawsze) ani o organizację pracy, liczą się te najbardziej ulotne kwestie związane z silnymi emocjami i z indywidualnymi uprzedzeniami. I, co ciekawe, obecność tak rozbudowanych analiz nie przekreśla możliwości imponowania odbiorcom zestawem fotografii. „Rywale. Legendarne pojedynki najlepszych kierowców” to nie tylko książka do czytania, to przede wszystkim imponujący album. Zdjęcia są ogromne i pozwalają na podziwianie kolejnych kadrów z różnymi szczegółami. Zdarzają się także fotografie bardzo archiwalne – Tony Dodgins dobiera tu takie fotosy, które jeszcze bardziej przyciągną do sportu kibiców. Fani Formuły 1 będą mieli tu naprawdę potężną dawkę ciekawostek i zdjęć – co zresztą doskonale wpisuje się w założenie wydawnicze. To nie jest książka, która trafi do przypadkowych ludzi – a ci, którzy interesują się Formułą 1, docenią jej wartość bez wątpienia.
wtorek, 3 listopada 2026
Wiktoria Korzeniewska: Słowiańskie opowieści zimowe w komiksie
Nasza Księgarnia, Warszawa 2026.
Zwyczaje
Mitologia słowiańska wkracza coraz odważniej do świadomości nie tylko młodych czytelników – a ponieważ wielu informacji zwyczajnie nie da się odtworzyć, pozostaje zlepkiem zwyczajów, wierzeń i przekonań – niekoniecznie powiązanych z pełnowymiarowymi opowieściami. Wiele z tych wierzeń przetrwało w obrzędach dotyczących obchodzenia świąt – i można to pokazywać małym czytelnikom, żeby przekonać ich, że pielęgnowanie tradycji ma głębszy sens. „Słowiańskie opowieści zimowe w komiksie” to okazja do dokonywania rozmaitych odkryć. Marzena i Leszek spędzają czas z dziadkiem, przygotowując się do Bożego Narodzenia. To znakomity moment, żeby sprawdzić, gdzie tkwią źródła rozmaitych, niekoniecznie oczywistych dla dzisiejszych dzieci zwyczajów i zachowań. Na szczęście dziadek jest wtajemniczony i może prezentować swoim wnukom ciekawostki – żeby umilić czas i przekonać do odkrywania dorobku kulturowego dalekich przodków. Młodzi bohaterowie mogą zadawać pytania przy okazji typowych przedświątecznych działań: kiedy piszą listy do Świętego Mikołaja, kiedy zastanawiają się nad ubieraniem choinki, a nawet przy przygotowywaniu smakołyków. Mogą przy tym przetestować dawne rozrywki i przepisy, a nawet przygotować coś samodzielnie: zamiast choinki będzie to podłaźniczka, dzieci zrobią też ludowego pająka czy gwiazdę kolędników. Za każdym razem dziadek komentuje odpowiednio zwyczaje, z których wywodzą się takie pomysły – i wprowadza też całkiem dużo wierzeń przodków na temat duchów bliskich. To sposób na zaintrygowanie odbiorców, zwłaszcza że owe duchy materializują się w kolejnych kadrach.
Dziecięcy bohaterowie zadają pytania i mogą wyciągać wnioski na temat wagi konkretnych czynności – od tej pory bożonarodzeniowe przygotowania nie będą już tylko powtarzaniem pewnych zabiegów, a nabiorą głębszego sensu i zaczną się składać na całą tradycję. Dla bohaterów książki – jak i dla małych czytelników – ważne będzie uzasadnienie, dlaczego tak dba się o zwyczaje. Przydadzą się też same wiadomości – skąd wzięły się niektóre wierzenia, do czego prowadziły i jak przetrwały do naszych czasów. Akcja jest przez to dość statyczna, ale skoro opiera się na rozmowie i wyjaśnieniach, nie może być inna. Tu liczy się przeżywanie przedświątecznego rozgardiaszu (i szukanie tłumaczeń, których być może do tej pory odbiorcy nie uzyskiwali). Co ważne: nie chodzi o wydobywanie religijnych aspektów świąt, Boże Narodzenie zastąpione zostało Szczodrymi Godami, liczy się wersja z mitologii. Wiktoria Korzeniewska zbiera dla dzieci ciekawostki i sprawia, że dzięki powiązaniom z dzisiejszymi czasami lektura wydaje się pasjonująca (sporą rolę odgrywają tu również podpowiedzi i wskazówki, żeby odbiorcy mogli zająć się wytwarzaniem tego samego, co bohaterowie tomu). Agnieszka Futa z kolei w warstwie graficznej opiera się na komputerowych obrazkach i to nie do końca przekonuje – przede wszystkim przez rezygnowanie z mimiki bohaterów, twarze są do siebie bardzo podobne, nie ujawniają silnych emocji, owszem, zostały skonstruowane szczegółowo, ale w dość monotonny sposób – i obecność nasyconych kolorów nie ożywia kadrów. Jest tu świątecznie i odświętnie, ale poszczególne obrazki pozostawiają jednak niedosyt – zwłaszcza przy obfitości publikacji świątecznych w grudniu. Na pierwszy rzut oka da się zaakceptować, drugi uruchamia szereg wątpliwości. Ale i tak najbardziej liczyć się tu będzie przesłanie.
Zwyczaje
Mitologia słowiańska wkracza coraz odważniej do świadomości nie tylko młodych czytelników – a ponieważ wielu informacji zwyczajnie nie da się odtworzyć, pozostaje zlepkiem zwyczajów, wierzeń i przekonań – niekoniecznie powiązanych z pełnowymiarowymi opowieściami. Wiele z tych wierzeń przetrwało w obrzędach dotyczących obchodzenia świąt – i można to pokazywać małym czytelnikom, żeby przekonać ich, że pielęgnowanie tradycji ma głębszy sens. „Słowiańskie opowieści zimowe w komiksie” to okazja do dokonywania rozmaitych odkryć. Marzena i Leszek spędzają czas z dziadkiem, przygotowując się do Bożego Narodzenia. To znakomity moment, żeby sprawdzić, gdzie tkwią źródła rozmaitych, niekoniecznie oczywistych dla dzisiejszych dzieci zwyczajów i zachowań. Na szczęście dziadek jest wtajemniczony i może prezentować swoim wnukom ciekawostki – żeby umilić czas i przekonać do odkrywania dorobku kulturowego dalekich przodków. Młodzi bohaterowie mogą zadawać pytania przy okazji typowych przedświątecznych działań: kiedy piszą listy do Świętego Mikołaja, kiedy zastanawiają się nad ubieraniem choinki, a nawet przy przygotowywaniu smakołyków. Mogą przy tym przetestować dawne rozrywki i przepisy, a nawet przygotować coś samodzielnie: zamiast choinki będzie to podłaźniczka, dzieci zrobią też ludowego pająka czy gwiazdę kolędników. Za każdym razem dziadek komentuje odpowiednio zwyczaje, z których wywodzą się takie pomysły – i wprowadza też całkiem dużo wierzeń przodków na temat duchów bliskich. To sposób na zaintrygowanie odbiorców, zwłaszcza że owe duchy materializują się w kolejnych kadrach.
Dziecięcy bohaterowie zadają pytania i mogą wyciągać wnioski na temat wagi konkretnych czynności – od tej pory bożonarodzeniowe przygotowania nie będą już tylko powtarzaniem pewnych zabiegów, a nabiorą głębszego sensu i zaczną się składać na całą tradycję. Dla bohaterów książki – jak i dla małych czytelników – ważne będzie uzasadnienie, dlaczego tak dba się o zwyczaje. Przydadzą się też same wiadomości – skąd wzięły się niektóre wierzenia, do czego prowadziły i jak przetrwały do naszych czasów. Akcja jest przez to dość statyczna, ale skoro opiera się na rozmowie i wyjaśnieniach, nie może być inna. Tu liczy się przeżywanie przedświątecznego rozgardiaszu (i szukanie tłumaczeń, których być może do tej pory odbiorcy nie uzyskiwali). Co ważne: nie chodzi o wydobywanie religijnych aspektów świąt, Boże Narodzenie zastąpione zostało Szczodrymi Godami, liczy się wersja z mitologii. Wiktoria Korzeniewska zbiera dla dzieci ciekawostki i sprawia, że dzięki powiązaniom z dzisiejszymi czasami lektura wydaje się pasjonująca (sporą rolę odgrywają tu również podpowiedzi i wskazówki, żeby odbiorcy mogli zająć się wytwarzaniem tego samego, co bohaterowie tomu). Agnieszka Futa z kolei w warstwie graficznej opiera się na komputerowych obrazkach i to nie do końca przekonuje – przede wszystkim przez rezygnowanie z mimiki bohaterów, twarze są do siebie bardzo podobne, nie ujawniają silnych emocji, owszem, zostały skonstruowane szczegółowo, ale w dość monotonny sposób – i obecność nasyconych kolorów nie ożywia kadrów. Jest tu świątecznie i odświętnie, ale poszczególne obrazki pozostawiają jednak niedosyt – zwłaszcza przy obfitości publikacji świątecznych w grudniu. Na pierwszy rzut oka da się zaakceptować, drugi uruchamia szereg wątpliwości. Ale i tak najbardziej liczyć się tu będzie przesłanie.
poniedziałek, 2 listopada 2026
Aleksandra Sylwar: Gdybym miała miotacz płomieni
Czytelnik, Warszawa 2026.
Relacje
Aleksandra Sylwar pisze spokojnie. Na tyle spokojnie, że trudno domyślić się, że to debiut. Z drugiej strony wyciszenie emocji w ramach samej fabuły trochę nie koresponduje z doświadczeniami bohaterki, która ma za sobą burzliwą przeszłość i silnie uczuciową teraźniejszość, a jednak sprawia wrażenie mocno zdystansowanej od tego, co właśnie ją definiuje. I tak „Gdybym miała miotacz płomieni” zabiera odbiorców na lekturową wyprawę, w której coś nie musi się zgadzać z rozkładami napięcia. Ale Aleksandra Sylwar trzyma się swojego pomysłu i nie zamierza upodabniać prozy do istniejących na rynku opowieści – chce stworzyć historię po swojemu, nawet za cenę prawdopodobieństwa. Opowiada w końcu o wolności, która nie pozwala na żadne ustępstwa. Anastazja jest zdystansowana – przeżyła już tyle, że nie potrzebuje żadnych więcej wstrząsów ani bodźców. A jednak musi mieć jakiś cel funkcjonowania, coś, co zapewni jej sens egzystencji. „Gdybym miała miotacz płomieni” to bezkompromisowa opowieść o tym, jak walczy się o uczucie. Anastazja wychodzi z więzienia – odbywała wyrok za morderstwo, ale tą kartą Aleksandra Sylwar nie będzie zbyt często grać – jest tylko jedna konsekwencja pobytu w więzieniu: dzięki temu poznała Monikę. Monika to uosobienie wolności i fantazji, ale też uosobienie marzeń – zawładnęła wyobraźnią Anastazji i wyzwala nadzieję na lepszą przyszłość. Tylko najpierw trzeba ją znaleźć, a później przekonać do siebie. I w tych dziedzinach Anastazja musi wykazać się kreatywnością i odwagą – bo tylko dzięki temu uda jej się wejść w świat, którego teraz potrzebuje. Chociaż jest to studium psychologiczne damsko-damskiej relacji, autorka koncentruje się na budowaniu atmosfery i scenek, ale niekoniecznie na wypełnianiu obrazu psychologicznego samych postaci – widać ich zachowania, ale nie wiążą się one przesadnie z dotychczasowymi doświadczeniami, zupełnie jakby bohaterki odgrywały tylko przypisane im role, nie przejmując się zbytnio tym, co przyniesie najbliższa przyszłość. Liczy się powieściowe tu i teraz, skazanie na nastroje partnerki i jednocześnie zachowanie nonszalancji w każdym aspekcie istnienia. „Gdybym miała miotacz płomieni” to powieść, w której uczucia raczej będą implodować i największym wyzwaniem stanie się ich ujawnianie tak, żeby stały się wiarygodne dla obserwatorów. I jednocześnie dzieje się coś ciekawego: chociaż brakuje tu grania na emocjach odbiorców, to śledzi się kolejne krótkie rozdziały – i jednocześnie kolejne etapy związku – z zainteresowaniem, co przyniesie relacja tak nietypowo rozpoczęta. Aleksandra Sylwar chce uciekać od szablonów i to jej się udaje – ma też warsztat w prowadzeniu narracji. Za to będzie zadziwiać wyborem kolorytu emocjonalnego i uzasadnianiem (albo brakiem uzasadnień) niektórych decyzji podejmowanych przez bohaterkę. Bardzo udany debiut i Aleksandra Sylwar będzie mogła już tą książką zacząć wypracowywać sobie swoje grono czytelników – takich, którzy uwierzą jej i będą czekać na kolejne propozycje. Bo oto pojawia się autorka interesująca, która ma coś do powiedzenia i unika stereotypów.
Relacje
Aleksandra Sylwar pisze spokojnie. Na tyle spokojnie, że trudno domyślić się, że to debiut. Z drugiej strony wyciszenie emocji w ramach samej fabuły trochę nie koresponduje z doświadczeniami bohaterki, która ma za sobą burzliwą przeszłość i silnie uczuciową teraźniejszość, a jednak sprawia wrażenie mocno zdystansowanej od tego, co właśnie ją definiuje. I tak „Gdybym miała miotacz płomieni” zabiera odbiorców na lekturową wyprawę, w której coś nie musi się zgadzać z rozkładami napięcia. Ale Aleksandra Sylwar trzyma się swojego pomysłu i nie zamierza upodabniać prozy do istniejących na rynku opowieści – chce stworzyć historię po swojemu, nawet za cenę prawdopodobieństwa. Opowiada w końcu o wolności, która nie pozwala na żadne ustępstwa. Anastazja jest zdystansowana – przeżyła już tyle, że nie potrzebuje żadnych więcej wstrząsów ani bodźców. A jednak musi mieć jakiś cel funkcjonowania, coś, co zapewni jej sens egzystencji. „Gdybym miała miotacz płomieni” to bezkompromisowa opowieść o tym, jak walczy się o uczucie. Anastazja wychodzi z więzienia – odbywała wyrok za morderstwo, ale tą kartą Aleksandra Sylwar nie będzie zbyt często grać – jest tylko jedna konsekwencja pobytu w więzieniu: dzięki temu poznała Monikę. Monika to uosobienie wolności i fantazji, ale też uosobienie marzeń – zawładnęła wyobraźnią Anastazji i wyzwala nadzieję na lepszą przyszłość. Tylko najpierw trzeba ją znaleźć, a później przekonać do siebie. I w tych dziedzinach Anastazja musi wykazać się kreatywnością i odwagą – bo tylko dzięki temu uda jej się wejść w świat, którego teraz potrzebuje. Chociaż jest to studium psychologiczne damsko-damskiej relacji, autorka koncentruje się na budowaniu atmosfery i scenek, ale niekoniecznie na wypełnianiu obrazu psychologicznego samych postaci – widać ich zachowania, ale nie wiążą się one przesadnie z dotychczasowymi doświadczeniami, zupełnie jakby bohaterki odgrywały tylko przypisane im role, nie przejmując się zbytnio tym, co przyniesie najbliższa przyszłość. Liczy się powieściowe tu i teraz, skazanie na nastroje partnerki i jednocześnie zachowanie nonszalancji w każdym aspekcie istnienia. „Gdybym miała miotacz płomieni” to powieść, w której uczucia raczej będą implodować i największym wyzwaniem stanie się ich ujawnianie tak, żeby stały się wiarygodne dla obserwatorów. I jednocześnie dzieje się coś ciekawego: chociaż brakuje tu grania na emocjach odbiorców, to śledzi się kolejne krótkie rozdziały – i jednocześnie kolejne etapy związku – z zainteresowaniem, co przyniesie relacja tak nietypowo rozpoczęta. Aleksandra Sylwar chce uciekać od szablonów i to jej się udaje – ma też warsztat w prowadzeniu narracji. Za to będzie zadziwiać wyborem kolorytu emocjonalnego i uzasadnianiem (albo brakiem uzasadnień) niektórych decyzji podejmowanych przez bohaterkę. Bardzo udany debiut i Aleksandra Sylwar będzie mogła już tą książką zacząć wypracowywać sobie swoje grono czytelników – takich, którzy uwierzą jej i będą czekać na kolejne propozycje. Bo oto pojawia się autorka interesująca, która ma coś do powiedzenia i unika stereotypów.
niedziela, 1 listopada 2026
Marta Galewska-Kustra, Joanna Kłos: Pucio. Opowieści filmowe
Nasza Księgarnia, Warszawa 2026.
Codzienność
Przygody Pucia świetne są do tego, żeby ćwiczyć z maluchami sztuczki logopedyczne pod pozorem towarzyszenia bohaterowi w codziennych zadaniach. „Pucio. Opowieści filmowe” to książka, która pokazuje to w pełni – zbiorek zawierający siedem opowiadań o lubianym przez maluchy bohaterze, pięknie w dodatku wydany. W tej książce znajdują się historyjki dotyczące doświadczeń Pucia i uruchamiania wyobraźni w zwyczajnej z pozoru codzienności. Pucio przeżywa to, co kilkulatki znają z własnych domów – ale czasami bardziej. Na przykład kiedy pogoda jest brzydka i nie można wybrać się na wymarzony spływ kajakowy, tata organizuje biwak w domu: jest nawet szansa na kajak w suchych warunkach, z ręcznikami jako brzegiem strumienia i z bazą z krzeseł i koców – to szansa na spędzanie czasu razem i jednocześnie możliwość poznawania dawnych rozrywek sprzed komputerów i smartfonów. Pucio zostaje trenerem zęba mlecznego swojej starszej siostry, Misi, żeby przygotować odbiorców na kwestię wypadania mleczaków (i wcale nie Wróżka Zębuszka jest tu najważniejszym elementem historyjki, chociaż szansa na prezenty także robi swoje). Jeśli ktoś nie lubi się kąpać, może warto skorzystać z wyobraźni i zapewnić mu towarzystwo prawdziwych krokodyli – w ten sposób rutyna zamienia się w bajkę bez większych problemów. Do tego Pucio uczy się, co zrobić, kiedy znalazło się czyjąś zabawkę (albo zgubiło swoją), że warto asystować babci w smażeniu konfitur i – jak dzielić się zabawkami z rodzeństwem. To wszystko scenki czy tematy kojarzone przez najmłodszych odbiorców, przyjazne i sympatyczne, nawet kiedy wymuszają na nich trochę pracy – jak w wypadku pożegnania z pieluchami (tu Pucio ma dodatkową motywację: marzy bowiem o majtkach, które zobaczył w sklepie – mama wykorzystuje sytuację, wyjaśniając, że najpierw trzeba zacząć korzystać z nocnika).
I te wszystkie historie są przedstawione prostym językiem i bez większych wyzwań. Wiadomo, że najczęściej będą to opowiadania czytane dzieciom przez rodziców i pokazywane na obrazkach Joanny Kłos – wielkoformatowe ilustracje sprzyjają zagłębianiu się w rzeczywistość Pucia. Ale co pewien czas (raz na opowiadanie) pojawia się pod koniec rozkładówka poświęcona na ćwiczenia buzi i języka. Tu trzeba będzie trochę ponaśladować bohatera (albo poprzedrzeźniać go), wykonać proste zadanie, które przygotowuje do poprawnego mówienia, ale wcale nie jest męczące czy irytujące dla dziecka – wiąże się z zabawą i poznawaniem własnych możliwości. Dzięki takim zakamuflowanym ćwiczeniom bez trudu rodzice przekonają swoje dzieci do logopedycznych wyzwań, a szyld książki – Uczę się mówić – spełni swoją funkcję.
„Pucio. Opowieści filmowe” to propozycja dla najmłodszych. O ile do tej pory Pucio przedstawiany był w kartonowych picture bookach (z jedną historyjką na tomik), o tyle tu można zgromadzić w jednym miejscu i w bardziej ekonomicznej (poważniejszej jednak, a przez to też inspirującej dla maluchów) wersji kilka opowiadań z bohaterem, który pokazuje maluchom, co robić na co dzień, żeby uniknąć nudy.
Codzienność
Przygody Pucia świetne są do tego, żeby ćwiczyć z maluchami sztuczki logopedyczne pod pozorem towarzyszenia bohaterowi w codziennych zadaniach. „Pucio. Opowieści filmowe” to książka, która pokazuje to w pełni – zbiorek zawierający siedem opowiadań o lubianym przez maluchy bohaterze, pięknie w dodatku wydany. W tej książce znajdują się historyjki dotyczące doświadczeń Pucia i uruchamiania wyobraźni w zwyczajnej z pozoru codzienności. Pucio przeżywa to, co kilkulatki znają z własnych domów – ale czasami bardziej. Na przykład kiedy pogoda jest brzydka i nie można wybrać się na wymarzony spływ kajakowy, tata organizuje biwak w domu: jest nawet szansa na kajak w suchych warunkach, z ręcznikami jako brzegiem strumienia i z bazą z krzeseł i koców – to szansa na spędzanie czasu razem i jednocześnie możliwość poznawania dawnych rozrywek sprzed komputerów i smartfonów. Pucio zostaje trenerem zęba mlecznego swojej starszej siostry, Misi, żeby przygotować odbiorców na kwestię wypadania mleczaków (i wcale nie Wróżka Zębuszka jest tu najważniejszym elementem historyjki, chociaż szansa na prezenty także robi swoje). Jeśli ktoś nie lubi się kąpać, może warto skorzystać z wyobraźni i zapewnić mu towarzystwo prawdziwych krokodyli – w ten sposób rutyna zamienia się w bajkę bez większych problemów. Do tego Pucio uczy się, co zrobić, kiedy znalazło się czyjąś zabawkę (albo zgubiło swoją), że warto asystować babci w smażeniu konfitur i – jak dzielić się zabawkami z rodzeństwem. To wszystko scenki czy tematy kojarzone przez najmłodszych odbiorców, przyjazne i sympatyczne, nawet kiedy wymuszają na nich trochę pracy – jak w wypadku pożegnania z pieluchami (tu Pucio ma dodatkową motywację: marzy bowiem o majtkach, które zobaczył w sklepie – mama wykorzystuje sytuację, wyjaśniając, że najpierw trzeba zacząć korzystać z nocnika).
I te wszystkie historie są przedstawione prostym językiem i bez większych wyzwań. Wiadomo, że najczęściej będą to opowiadania czytane dzieciom przez rodziców i pokazywane na obrazkach Joanny Kłos – wielkoformatowe ilustracje sprzyjają zagłębianiu się w rzeczywistość Pucia. Ale co pewien czas (raz na opowiadanie) pojawia się pod koniec rozkładówka poświęcona na ćwiczenia buzi i języka. Tu trzeba będzie trochę ponaśladować bohatera (albo poprzedrzeźniać go), wykonać proste zadanie, które przygotowuje do poprawnego mówienia, ale wcale nie jest męczące czy irytujące dla dziecka – wiąże się z zabawą i poznawaniem własnych możliwości. Dzięki takim zakamuflowanym ćwiczeniom bez trudu rodzice przekonają swoje dzieci do logopedycznych wyzwań, a szyld książki – Uczę się mówić – spełni swoją funkcję.
„Pucio. Opowieści filmowe” to propozycja dla najmłodszych. O ile do tej pory Pucio przedstawiany był w kartonowych picture bookach (z jedną historyjką na tomik), o tyle tu można zgromadzić w jednym miejscu i w bardziej ekonomicznej (poważniejszej jednak, a przez to też inspirującej dla maluchów) wersji kilka opowiadań z bohaterem, który pokazuje maluchom, co robić na co dzień, żeby uniknąć nudy.
Zofia Stanecka: Basia i prezenty
Harperkids, Warszawa 2026.
Niespodzianki
Trwa sezon imieninowy, przynajmniej w grupie rówieśników Basi. Dżesika ma imieninowe przyjęcie z tortem naleśnikowym i świetnymi prezentami. Basia zastanawia się nad tym, co podarować koleżance, która dostanie od rodziców wspaniałe rolki – przecież Dżesika już ma wszystko. Mała bohaterka stworzona przez Zofię Stanecką przekonuje się, że nie każdy lubi dostawać prezenty – i nie każdy lubi być obdarowywany przedmiotami. I że istnieje całkiem sporo alternatyw dla tych, którzy mają odmienne zdanie. Dowiaduje się też, że nie powinno się dawać w prezencie żywych zwierząt – to prowadzi tylko i wyłącznie do problemów, a przecież nikt nie chce krzywdy małych stworzeń. „Basia i prezenty” to tomik, po którym dzieci dostaną trochę materiału do zastanowienia się.
To Basia ma wybrać prezent dla Dżesiki – i to Basia musi się na coś zdecydować. Bardzo pomaga jej w tym opiekunka Ola: wystarczy przecież zastanowić się, co Dżesika lubi najbardziej, a to stanie się wskazówką do wybierania podarunku. Który wcale nie musi być bardzo drogi i bardzo widowiskowy (jak świetne rolki). Jeśli włoży się wysiłek w to, żeby wymyślić, co faktycznie ucieszy drugą stronę, nie będzie problemu ze zdecydowaniem się na zakup nawet w najlepiej wyposażonym sklepie.
Przy okazji Basia dowiaduje się, że niektórzy wolą prezenty niematerialne: ci kolekcjonują przeżycia, zwłaszcza takie, w których mogą brać udział razem ze swoimi bliskimi. Być może dla części odbiorców to będzie nietypowe odkrycie. Ale nie zawsze chce się dostawać kolejną pluszową maskotkę. Zofia Stanecka jak zwykle mądrze przemyca informacje, które dzieci mogą sobie przyswoić i z których mogą później korzystać – zwłaszcza wskazówki dotyczące dzieci neuroatypowych mogą być dzisiaj w cenie: Anielka przecież nie lubi być zaskakiwana i nie chce dostawać czegoś, skoro twierdzi, że wszystko ma. I w takim wypadku da się coś wymyślić. A co z rodzicami? Oni przecież mają pieniądze i wszystko mogą sobie kupić. Czy dzieci dadzą radę wymyślić prezenty dla swoich rodziców? „Basia i prezenty” to kompleksowe podejście do tematu obdarowywania bliskich z różnych okazji (oprócz imienin są tu na przykład mikołajki) – i autorka zahacza też między innymi o zagadnienie radości dla samych darczyńców. Basia przekonuje się, że przyjemnie jest ofiarować komuś coś, co go ucieszy – bez zbędnego moralizowania. Odkryje w sobie radość z trafionych prezentów, przez co przekona dzieci, że trzeba po prostu zastanowić się nad tym, co lubi druga osoba. Nie będzie problemu, skoro obdarowuje się rodzinę i przyjaciół. Ładnie Zofia Stanecka poprowadziła tu narrację. Marianna Oklejak – jak zwykle – zapewniła dzieciom obrazki do oglądania, lekturę z Basią w roli głównej można przecież potraktować jako książkę dla całej rodziny, a dorośli mogą znaleźć tu i wskazówki dla siebie. Jest to publikacja cenna właśnie dlatego, że zahacza o temat, który pojawia się cyklicznie w każdym domu – i od którego nie da się uciec.
Niespodzianki
Trwa sezon imieninowy, przynajmniej w grupie rówieśników Basi. Dżesika ma imieninowe przyjęcie z tortem naleśnikowym i świetnymi prezentami. Basia zastanawia się nad tym, co podarować koleżance, która dostanie od rodziców wspaniałe rolki – przecież Dżesika już ma wszystko. Mała bohaterka stworzona przez Zofię Stanecką przekonuje się, że nie każdy lubi dostawać prezenty – i nie każdy lubi być obdarowywany przedmiotami. I że istnieje całkiem sporo alternatyw dla tych, którzy mają odmienne zdanie. Dowiaduje się też, że nie powinno się dawać w prezencie żywych zwierząt – to prowadzi tylko i wyłącznie do problemów, a przecież nikt nie chce krzywdy małych stworzeń. „Basia i prezenty” to tomik, po którym dzieci dostaną trochę materiału do zastanowienia się.
To Basia ma wybrać prezent dla Dżesiki – i to Basia musi się na coś zdecydować. Bardzo pomaga jej w tym opiekunka Ola: wystarczy przecież zastanowić się, co Dżesika lubi najbardziej, a to stanie się wskazówką do wybierania podarunku. Który wcale nie musi być bardzo drogi i bardzo widowiskowy (jak świetne rolki). Jeśli włoży się wysiłek w to, żeby wymyślić, co faktycznie ucieszy drugą stronę, nie będzie problemu ze zdecydowaniem się na zakup nawet w najlepiej wyposażonym sklepie.
Przy okazji Basia dowiaduje się, że niektórzy wolą prezenty niematerialne: ci kolekcjonują przeżycia, zwłaszcza takie, w których mogą brać udział razem ze swoimi bliskimi. Być może dla części odbiorców to będzie nietypowe odkrycie. Ale nie zawsze chce się dostawać kolejną pluszową maskotkę. Zofia Stanecka jak zwykle mądrze przemyca informacje, które dzieci mogą sobie przyswoić i z których mogą później korzystać – zwłaszcza wskazówki dotyczące dzieci neuroatypowych mogą być dzisiaj w cenie: Anielka przecież nie lubi być zaskakiwana i nie chce dostawać czegoś, skoro twierdzi, że wszystko ma. I w takim wypadku da się coś wymyślić. A co z rodzicami? Oni przecież mają pieniądze i wszystko mogą sobie kupić. Czy dzieci dadzą radę wymyślić prezenty dla swoich rodziców? „Basia i prezenty” to kompleksowe podejście do tematu obdarowywania bliskich z różnych okazji (oprócz imienin są tu na przykład mikołajki) – i autorka zahacza też między innymi o zagadnienie radości dla samych darczyńców. Basia przekonuje się, że przyjemnie jest ofiarować komuś coś, co go ucieszy – bez zbędnego moralizowania. Odkryje w sobie radość z trafionych prezentów, przez co przekona dzieci, że trzeba po prostu zastanowić się nad tym, co lubi druga osoba. Nie będzie problemu, skoro obdarowuje się rodzinę i przyjaciół. Ładnie Zofia Stanecka poprowadziła tu narrację. Marianna Oklejak – jak zwykle – zapewniła dzieciom obrazki do oglądania, lekturę z Basią w roli głównej można przecież potraktować jako książkę dla całej rodziny, a dorośli mogą znaleźć tu i wskazówki dla siebie. Jest to publikacja cenna właśnie dlatego, że zahacza o temat, który pojawia się cyklicznie w każdym domu – i od którego nie da się uciec.
sobota, 31 października 2026
Catherine Lacey: Odpowiedzi
Czarne, Wołowiec 2026.
Życie
Mary jest bohaterką łatwo ulegającą wpływom. Dystansuje się od ludzi, ma tylko jedną przyjaciółkę, Chandrę – ale Chandra akurat gdzieś zniknęła (szuka własnej drogi i o tym, co się z nią dzieje, czytelnicy dowiedzą się w odpowiednim momencie). Z rodzicami nie utrzymuje kontaktu. W ogóle izoluje się od otoczenia – i to coraz bardziej, przede wszystkim za sprawą problemów zdrowotnych. Mary cierpi na wszystko, a jednocześnie nie może odkryć, co naprawdę jej dolega. Kolejni lekarze rozkładają ręce, kolejne badania nie wykazują niczego – tymczasem kobieta uczy się żyć z bólem i dziwnymi wysypkami czy innymi reakcjami organizmu. Nagle jednak codzienność Mary schodzi na dalszy plan. Oto kobieta, która nie miała żadnego celu przed sobą, właściwie wegetowała, starając się po prostu przetrwać, nagle otrzymuje niezwykle atrakcyjną ofertę działania. Stanie się Emocjonalną Dziewczyną – oczywiście jeśli podpisze odpowiednią umowę. Sprawdziła się na rozmowach kwalifikacyjnych i wkrótce będzie mogła dołączyć do świetnie płatnego – ale też niezwykle trudnego – eksperymentu. Mary ma dotrzymywać towarzystwa Kurtowi: być osobą, która odpowiada za pozytywne emocje wokół mężczyzny. Ma spędzać z nim czas i reagować według ściśle przygotowanego scenariusza. Nie zna właściwego celu wyzwania, wie tylko, że poza nią zostaną zaangażowane inne kobiety – w tym jedna odpowiadająca tylko za agresję. W tym wszystkim nie wolno będzie pozwalać sobie na prywatne relacje i reakcje spoza schematu – w końcu pracodawca ma prawo stawiać takie wymagania, skoro są one jawne przed podpisaniem kontraktu.
„Odpowiedzi” Catherine Lacey to powieść o zabawie w życie. Autorka pokazuje, co wydarzyłoby się, gdyby próbować uchwycić nieuchwytne – gdyby zabudować to szeregiem obostrzeń i wytycznych i gdyby zmusić ludzi do odgrywania scenek jak z normalnego życia. Cała akcja jest rozłożona w czasie, nie ma miejsca na skróty i przyspieszenia ani na ucieczkę od wymyślonego planu dnia – Mary nawet nie chce się buntować, chociaż obecność drugiego człowieka zmusza ją do weryfikowania możliwości pseudoaktorskich. Kurt też ma swoje zadania. Wie i akceptuje obecność różnych kobiet wokół niego – w końcu to on jest ich chlebodawcą – ale sam ma też do odegrania swoją rolę. Lacey stara się stworzyć psychologiczne studium obecności drugiego człowieka, zastanawia się nad granicami panowania nad własnymi reakcjami i pyta o to, czy sytuacja może warunkować reakcje. Proponuje czytelnikom niemal laboratoryjną obserwację tego, co zwykle nie podlega uważnym analizom, co jest efemeryczne i wręcz odruchowe. Próbuje zamknąć w strukturach to, co strukturalizacji nie podlegało – i sprawdza, co z tego wszystkiego wyniknie. Dzięki temu „Odpowiedzi” to powieść pozbawiona rutyny, napięcie między bohaterami stopniowo się uaktywnia i pozwala odbiorcom na śledzenie wyborów czy rozwiązań niekoniecznie odgórnie sterowanych. Jest to powieść zaskakująca i ciekawa dzięki odrzuceniu schematów, albo dzięki potraktowaniu tych schematów jak doświadczenia wypranego z emocji. Tu liczy się obserwacja – i niepewność celów drugiej strony. Robi się przez to dość nieludzko, ale i bardziej atrakcyjnie.
Życie
Mary jest bohaterką łatwo ulegającą wpływom. Dystansuje się od ludzi, ma tylko jedną przyjaciółkę, Chandrę – ale Chandra akurat gdzieś zniknęła (szuka własnej drogi i o tym, co się z nią dzieje, czytelnicy dowiedzą się w odpowiednim momencie). Z rodzicami nie utrzymuje kontaktu. W ogóle izoluje się od otoczenia – i to coraz bardziej, przede wszystkim za sprawą problemów zdrowotnych. Mary cierpi na wszystko, a jednocześnie nie może odkryć, co naprawdę jej dolega. Kolejni lekarze rozkładają ręce, kolejne badania nie wykazują niczego – tymczasem kobieta uczy się żyć z bólem i dziwnymi wysypkami czy innymi reakcjami organizmu. Nagle jednak codzienność Mary schodzi na dalszy plan. Oto kobieta, która nie miała żadnego celu przed sobą, właściwie wegetowała, starając się po prostu przetrwać, nagle otrzymuje niezwykle atrakcyjną ofertę działania. Stanie się Emocjonalną Dziewczyną – oczywiście jeśli podpisze odpowiednią umowę. Sprawdziła się na rozmowach kwalifikacyjnych i wkrótce będzie mogła dołączyć do świetnie płatnego – ale też niezwykle trudnego – eksperymentu. Mary ma dotrzymywać towarzystwa Kurtowi: być osobą, która odpowiada za pozytywne emocje wokół mężczyzny. Ma spędzać z nim czas i reagować według ściśle przygotowanego scenariusza. Nie zna właściwego celu wyzwania, wie tylko, że poza nią zostaną zaangażowane inne kobiety – w tym jedna odpowiadająca tylko za agresję. W tym wszystkim nie wolno będzie pozwalać sobie na prywatne relacje i reakcje spoza schematu – w końcu pracodawca ma prawo stawiać takie wymagania, skoro są one jawne przed podpisaniem kontraktu.
„Odpowiedzi” Catherine Lacey to powieść o zabawie w życie. Autorka pokazuje, co wydarzyłoby się, gdyby próbować uchwycić nieuchwytne – gdyby zabudować to szeregiem obostrzeń i wytycznych i gdyby zmusić ludzi do odgrywania scenek jak z normalnego życia. Cała akcja jest rozłożona w czasie, nie ma miejsca na skróty i przyspieszenia ani na ucieczkę od wymyślonego planu dnia – Mary nawet nie chce się buntować, chociaż obecność drugiego człowieka zmusza ją do weryfikowania możliwości pseudoaktorskich. Kurt też ma swoje zadania. Wie i akceptuje obecność różnych kobiet wokół niego – w końcu to on jest ich chlebodawcą – ale sam ma też do odegrania swoją rolę. Lacey stara się stworzyć psychologiczne studium obecności drugiego człowieka, zastanawia się nad granicami panowania nad własnymi reakcjami i pyta o to, czy sytuacja może warunkować reakcje. Proponuje czytelnikom niemal laboratoryjną obserwację tego, co zwykle nie podlega uważnym analizom, co jest efemeryczne i wręcz odruchowe. Próbuje zamknąć w strukturach to, co strukturalizacji nie podlegało – i sprawdza, co z tego wszystkiego wyniknie. Dzięki temu „Odpowiedzi” to powieść pozbawiona rutyny, napięcie między bohaterami stopniowo się uaktywnia i pozwala odbiorcom na śledzenie wyborów czy rozwiązań niekoniecznie odgórnie sterowanych. Jest to powieść zaskakująca i ciekawa dzięki odrzuceniu schematów, albo dzięki potraktowaniu tych schematów jak doświadczenia wypranego z emocji. Tu liczy się obserwacja – i niepewność celów drugiej strony. Robi się przez to dość nieludzko, ale i bardziej atrakcyjnie.
Subskrybuj:
Posty (Atom)






