* * * * * * O tu-czytam
tu-czytam.blogspot.com to strona z recenzjami: portal literacki tworzony w pełni przez jedną osobę i wykorzystujący szablon bloga dla łatwego wprowadzania kolejnych tekstów.

Nie znajdzie się tu polecajek, konkursów, komciów ani podpiętych social mediów, za to codziennie od 2009 roku pojawiają się pełnowymiarowe (minimum 3000 znaków) omówienia książek.

NIE KORZYSTAM Z AI.

Zapraszam do kontaktu promotorki książek i wydawnictwa.

Zabrania się kopiowania treści strony. Publikowanie fragmentów tekstów możliwe wyłącznie za zgodą autorki i obowiązkowo z podaniem źródła. Kontakt: iza.mikrut@gmail.com

niedziela, 12 marca 2017

Francesca Simon: Koszmarny Karolek. Koszmarna klasa

Znak, Kraków 2017.

Karolek w każdym

Karolek wciąż jest Koszmarny. Ale chociaż w domu musi znosić towarzystwo Doskonałego Damianka, w klasie znajduje równych sobie w złośliwościach. Jest tu Wredna Wandzia, Ordynarny Olo czy Leniwa Ludka – oni dotrzymują Karolkowi kroku. Tomik „Koszmarny Karolek. Koszmarna klasa” to kolejny zestaw publikowanych już wcześniej jako samodzielne książeczki opowiadań o uwielbianych przez dzieci, bo nieidealnych bohaterach. Francesca Simon dość często odwołuje się do szkolnych przygód kilkulatków – i tym razem to staje się kluczem doboru tekstów. W szkole Koszmarny Karolek oczywiście rozrabia, ale często ma w tym cel, którego nie dostrzegą dorośli. Może na przykład pozbyć się znienawidzonego kolegi-wroga, Władczego Władzia. Albo iść na spotkanie autorskie ulubionej pisarki (ładny wewnętrzny żart wydawnictwa!). Może bawić się w szkołę z innymi dziećmi, tworzyć skomplikowane prace plastyczne, występować w przedstawieniu lub wystawiać na próbę cierpliwość nowego nauczyciela. A kiedy przypadkowo założy nie te majtki co trzeba… aż trudno uwierzyć, jakie przygody go czekają. Oficjalnie Koszmarny Karolek uwielbia robić to, co zakazane: leżeć przed telewizorem z miską chipsów. Simon przemyca jednak bardziej krzepiące obrazy: mały bohater lubi czytać („niegrzeczne” książki, ale żadne dziecko poza Doskonałym Damiankiem nie zniesie opowieści o Śpioszku Czyścioszku!), przełamuje lęk przed wodą i organizuje innym rozrywki. Ma swoje zdanie i potrafi go bronić, ma poczucie humoru i czasami pada ofiarą złej opinii o sobie. Opinii, na którą starannie sobie zapracowuje.

Koszmarny Karolek to dziecko, które „złym” przykładem przyciąga kilkulatki do samodzielnego czytania. Autorka przedstawia bohatera łamiącego konwencje, ale jednocześnie pilnuje, żeby Karolek nie przesadzał w swoich wybrykach. W efekcie, chociaż dzieci widzą w nim wyzwolenie od reguł i bunt wobec dorosłych, Koszmarny Karolek zachowuje się jak typowy maluch sprawdzający, ile mu wolno. Przez swoje wybryki wpada w tarapaty – ale czasem jego kreatywność zostaje nagrodzona, bo przecież nie zawsze łamanie reguł jest złe – zależy, jakiemu celowi służy. Karolek bez przerwy działa, wciąż jest w ruchu – co ucieszy czytelników. Francesca Simon w „Koszmarnej klasie” winy rozdziela po równo: koledzy Koszmarnego Karolka również sporo psocą, co ożywia minifabułki. W szkolnym świecie tego bohatera na porządku dziennym są sprzeczki i ostre dyskusje, skargi i lamenty, podstępy i sztuczki. Tu dorośli – rodzice czy nauczyciele – nie pomogą w rozstrzygnięciu sporu ani w rozwiązywaniu problemów maluchów, więc bohaterowie radzą sobie sami – i wszelkimi dostępnymi środkami. Autorka pokazuje odbiorcom, że warto być kreatywnym – a nawet jeśli dzieci nie będą wykorzystywać wskazówek, ubawią się samym biegiem wydarzeń. I o to właśnie chodzi, Francesca Simon tym do siebie przekona.

Historyjki są tu krótkie i samodzielne, pełnowartościowe. Simon odżegnuje się od tekstów wychowawczych i zdrobnień, tak powszechnych w słabych bajkach. Wie, czym zainteresować małych odbiorców, a co ich zwyczajnie męczy – do opowiadań wplata także satyrę na trendy w twórczości. „Koszmarna klasa” to przegląd socjologicznych skojarzeń, trafnych obserwacji dotyczących najmłodszych – w tych bohaterach wielu rodziców dostrzegłoby swoje pociechy. W każdym kilkulatku tkwi Koszmarny Karolek i to może być przyczyną olbrzymiej popularności serii. Do takiej lektury nie trzeba będzie namawiać nawet tych dzieci, które dopiero uczą się czytać: dadzą się one pochłonąć akcji. W przygodach Koszmarnego Karolka jest dużo prawdy, ale też bardzo dużo humoru, komizm sytuacyjny przeplata się z komizmem charakterów, mimo pozorów niegrzeczności – w tym dziecięcych kłótni – śmiech pojawiać się będzie bardzo często jako następstwo zbiegów okoliczności czy decyzji postaci. Koszmarny Karolek to przepis na sukces, ale też Francesca Simon dobrze rozpoznała rynkową potrzebę i zna priorytety swoich czytelników – dzięki temu może pisać małe bestsellery.

sobota, 11 marca 2017

Megan McDonald: Rysiek Zyga. Zdumiewający Pan Magik

Egmont, Warszawa 2017.

Czary nieudane

Rysiek Zyga to kolejny przyjaciel Hani Humorek i bohater drugiego w podserii tomików dla uczących się czytać dzieci opowiadania. Występuje tu jako „Zdumiewający Pan Magik” i próbuje swoich sił w rozmaitych sztuczkach. Na razie dopiero się uczy, popełnia więc masę błędów. Przy okazji autorka sugeruje małym odbiorcom, że magiczne sztuczki da się rozszyfrować – zachęca do zabawy w odkrywanie tajemnic „magików”. Rysiek Zyga przygotowuje swój program, którym mógłby zachwycić dzieci z sąsiedztwa – a ponieważ każdy szanujący się iluzjonista powinien mieć swoją asystentkę, a Hania bardzo chciałaby robić coś niezwykłego – dzieci postanawiają wystąpić razem. Hania zyskuje bardzo odpowiedzialne zadania: w odpowiednim momencie ma podłożyć do cylindra królika czy podmienić przedmioty – ale bez odpowiednich treningów trudno będzie wykonać to sprawnie. Pokaz dla jednoosobowej widowni w postaci Smrodka to kompletna katastrofa i nic dziwnego, że Rysiek nie chce już występować z Hanią, ku rozczarowaniu dziewczynki. Przygotowuje nawet imponującą sztuczkę ze znikającym dolarem – ale jej szczegółów nie zamierza Hani objaśniać. To stawia pod znakiem zapytania przyjaźń między dziećmi.

Seria Hania Humorek i przyjaciele to propozycja Megan McDonald na zainteresowanie lekturą dzieci, które uczą się samodzielnie czytać. Z tego powodu opowiastki zawarte w kolejnych tomikach są uproszczone i pozbawione fabularnych komplikacji, opisy – ograniczane, a druk dość duży. Adresowanie publikacji tłumaczy też, przynajmniej w pewnym zakresie, wybór tematów. W pierwszym tomiku autorka sięgnęła po urodziny i czekanie na prezent, w drugim odwołuje się do magicznych sztuczek, czyli zjawiska, które każde dziecko doceni. Do tego przywołać należy raczej niewyszukane żarty, przeznaczone dla najmłodszych. To przede wszystkim humor sytuacyjny – na przykład gdy Smrodek ucieka z krzykiem na widok umazanego keczupem pluszowego królika. Ale też sytuacje, gdy Hania wymyśla własną karcianą „sztuczkę”, która niewiele ma wspólnego z popisami iluzjonistów, za to całkiem sporo ze slapstickiem. Megan McDonald zna swoich bohaterów i umie przekonująco oddać ich reakcje. Dostrzega problemy tam, gdzie nie zauważyliby ich dorośli, a jest w ocenianiu sytuacji precyzyjna. Pozwala cieszyć się kolejnymi przygodami Hani, ale zwraca też uwagę na jej przyjaciół – i na uczucia, które rodzą się w interakcjach.

Zachętą do czytania będzie tu próba odszyfrowania magicznych tricków, czyli to, co dzieciom z reguły wydaje się niemożliwe. Hania pozwala przejść przez granicę między iluzjonistą i jego odbiorcami, kieruje się ciekawością (a zyskuje świadomość, że i magiczny talent wymaga ćwiczeń i treningów). Autorka wykorzystuje tu wabik na młodych czytelników, żeby razem z nimi zastanowić się, na czym polega prawdziwa przyjaźń i czy warto ją niszczyć z powodu drobnych nieporozumień. Pokazuje odbiorcom, że nie wszystkimi rzucanymi w gniewie oskarżeniami należy się przejmować, bo prawdziwy przyjaciel umie wybaczać. Atutem malutkiego tomiku jest też nastawienie na kolorowe ilustracje. Erwin Madrid proponuje trójwymiarowe sylwetki, starannie odwzorowując kolejne emocje na twarzach bohaterów. Mnoży też magiczne rekwizyty – talie kart, cylindry czy różdżki. Mali amatorzy czarowania będą mieli co oglądać. Rysunki zostały wykonane tak, żeby jeszcze podkreślać komiczne wydarzenia w opowiastce, co również nastroi dzieci pozytywnie do lektury. „Rysiek Zyka. Zdumiewający Pan Magik” to książeczka, którą najmłodsi łatwo zaakceptują – by razem z bohaterami zgłębiać tajniki prestidigitatorskich popisów.

piątek, 10 marca 2017

Małgorzata Strzałkowska: Spacerkiem przez rok

Media Rodzina, Poznań 2016.

Natura

„Spacerkiem przez rok” to prosty tomik z rymowankami, które nawiązują do twórczości Ewy Szelburg-Zarembiny. Małgorzata Strzałkowska tworzy krótkie i nastrojowe wierszyki odnoszące się do kolejnych miesięcy i pór roku, rezygnuje z fabuł i bajkowych bohaterów, pozostawiając dzieci sam na sam z obserwacjami przyrody. Zmusza zatem do zatrzymania się nad prawami natury i nad widocznymi – choćby podczas zwykłego spaceru – zjawiskami. Żeby wzbogacić przesłania i wprowadzić ciekawostki, których maluchy samodzielnie nie odkryją – na przykład, jak dawniej w Polsce nazywały się miesiące i od czego te nazwy pochodzą. Dla maluchów to lekcja, także pod względem językowym. Małgorzata Strzałkowska za to może sięgnąć do motywów, które dzisiaj nie cieszą się zbytnią popularnością – przywołać na nowo zachwyty słońcem, ciepłem, deszczem czy kwitnącymi kwiatami. To wyraźne odejście od modnych dziś bajek, umiejętne wyciszenie maluchów i dostarczenie im innych wrażeń lekturowych. Pod względem warsztatowym – bywa, że Strzałkowska rozczarowuje (kiedy rymuje łąki – pąki i drzewa – śpiewa). Przede wszystkim rozbija wiersze brakiem jednej pary rymów. Kiedy już układa współbrzmienia, to bardzo często albo mocno naiwne i zbanalizowane, co wprawdzie pasuje do nurtu naiwnych rymowanek okołoprzyrodniczych, ale też niepotrzebnie podkreśla słabe strony konwencji. Trudno raczej, żeby dzieci świadomie zaangażowały się w taki zestaw rymowanek. Inna rzecz, że propozycje Małgorzaty Strzałkowskiej sprawdzą się przy usypianiu pociech – tu przyda się ich kojący rytm i brak „akcji”. Kolejne warsztatowe zastrzeżenie dotyczy nadużywania zdrobnień. Ale „Spacerkiem przez rok” na szczęście pełne jest również wartościowych metafor i ciekawych brzmieniowo oraz językowo sformułowań, Strzałkowska sprawi, że najmłodsi podczas lektury rozwijać będą kompetencje językowe i przekonają się, na ile różnych sposobów można opowiadać o pięknie natury. Co pewien czas Strzałkowska przetyka rymowanki o miesiącach dłuższymi wierszykami, do których wprowadza rozmaite zwierzęta lub krasnoludki, albo ożywiane pory roku. W naturalny sposób nawiązuje dzięki temu do ludowych bajań, a i do historyjek prezentowanych dawnej maluchom. To przypomnienie klasyki – i odpowiedź na dzisiejsze bajki, zawierające coraz więcej bodźców.

„Spacerkiem przez rok” część odbiorców wybierze ze względu na stronę graficzną. To tomik z ilustracjami Elżbiety Wasiuczyńskiej, co oznacza malarskie popisy i dopracowane w detalach miniaturowe scenki. Króluje tu przyroda – malowane bukiety, liście czy kłosy zbóż wyznaczają przestrzeń dla bajkowych postaci i mimo zwyczajności – sugeruje magię. Wasiuczyńska wykorzystuje tu różne gatunki kwiatów oraz ptaków, żeby zachęcić do czytania. Swoimi ilustracjami ucieszy nawet dorosłych – wystarczy spojrzeć na wizerunek kota za mokrą od deszczu szybą. Przypomina ilustratorka, co w kolejnych porach roku jest najpiękniejsze i przez dzieci w ogóle traktowane jak skarby – bawi się kolorowymi liśćmi i grą świateł, sięga do fantazji.

„Spacerkiem przez rok” to książka niewielka, kierowana do tradycjonalistów i do tych rodziców, którzy chcą dzieciom prezentować bogactwo języka – oraz zapewnić bajki w pewnym sensie niezawodne. Małgorzata Strzałkowska zachęca najmłodszych do przyglądania się rytmowi pór roku i do rejestrowania zmian pogodowych, zwraca uwagę czytelników na piękno ukryte w naturze. Elżbieta Wasiuczyńska z kolei proponuje niemal baśniowe przejście do świata, w którym przyroda nierozerwalnie łączy się z fantazją. To lektura spokojna, ale też cenna – zwłaszcza dzięki wyjaśnieniom dotyczącym nazw kolejnych miesięcy. W sam raz, kiedy chce się wyciszyć i uspokoić dzieci.

czwartek, 9 marca 2017

Gill Hasson: Jak sobie radzić z trudnymi ludźmi

PWN, Warszawa 2017.

Agresja i bierność

Krótko i rzeczowo. Gill Hasson nie zamierza w nieskończoność rozpamiętywać problemu trudnych ludzi w najbliższym otoczeniu. Wypracowuje jeden asertywny model działania i kilka reakcji do natychmiastowego zastosowania – a następnie przekonuje odbiorców do wcielenia w życie pomysłu. Malutką książkę „Jak sobie radzić z trudnymi ludźmi” dzieli na dwie części. Pierwsza jest bardziej teoretyczna – autorka omawia tutaj prawdopodobne reakcje na toksycznych domowników czy współpracowników, a nawet przyjaciół (objaśnia odbiorcom ich uczucia, a nawet usprawiedliwia niektóre, często spotykane, postawy). Powoli zdobywa zaufanie tych, którzy stracili już nadzieję na poprawę sytuacji, rozwiewa wątpliwości w kwestii ewentualnego porozumienia lub skutecznych sugestii. Tłumaczy mechanizmy obronne, by stopniowo zmieniać nastawienie czytelników. Najważniejsze, by przejęli oni kontrolę nad sytuacją i uświadomili sobie, co mogą – i co powinni zrobić, żeby zminimalizować problem (i własny stres).

W pierwszej części Hasson stopniowo wprowadza kolejne kroki, przekonując czytelników, że nie oni są źródłem problemu. Uczy ich zasad komunikacji i precyzowania oczekiwań tak, by nie zostały odebrane jako atak, uczy też prowadzenia dyskusji i podsumowywania zasłyszanych treści. Doprowadza aż do etapu negocjacji – i to znak, że czas przejść do części praktycznej. Teoria w wykonaniu Gill Hasson to nie tylko przydatne sformułowania i definicje. Autorka przytacza kilka modelowych przykładów, które mają uprzytomnić czytelnikom skalę problemu i sprecyzować obecność trudnych ludzi w najbliższym otoczeniu. Wprowadza drobne testy psychologiczne, by czytelnikom łatwiej się było określić. Co ciekawe, adresat książki pozostaje bez winy – trudni ludzie to zawsze „inni”, jakby świat dało się dzielić wyłącznie na czerń i biel. To uogólnienie stara się Hasson trochę złagodzić, kiedy przypomina, że trudni ludzie to ci, którzy są trudni wobec kogoś w jego (tego kogoś) subiektywnej ocenie.

Część praktyczna to już powtarzanie wprowadzonych schematów, ale w wygodnym do zastosowania skrócie. Autorka przytacza scenkę „z życia”, dopasowując ją do odpowiedniego schematu. Przedstawicielem bezpośredniej wrogości może być agresywny zwierzchnik albo klient, nastolatek albo kierowca. Pośrednia wrogość spotyka często ze strony nieszczerego współpracownika, tego, kto mnoży trudności i torpeduje plany innych, nie proponując nic w zamian, ale i – dziecko. Rozpatruje w ten sposób osoby bierne, a i osoby niemożliwe – te, od których obecności trzeba się uwolnić. Stosuje tu wygodny schemat, przykład w ramkach, wyszczególnione kolejne punkty działania, podpunkty i ich krótki, przeważnie jednoakapitowy, opis wyjaśniający zasadę schematu. Dzięki temu Gill Hasson nie pozostawia wątpliwości co do reakcji i przy okazji pokazuje też czytelnikom, kiedy mogą czuć się współodpowiedzialni za problemy z trudnymi ludźmi. Dba jednak o dobre samopoczucie odbiorców i przeważnie próbuje ich przekonać, że nie z własnej winy stykają się z agresją czy biernością.

„Jak sobie radzić z trudnymi ludźmi” to książeczka utrzymana w formie poradnika do szybkiego stosowania w praktyce. Autorka nie zagłębia się zbytnio w tematy psychologiczne, stawia na jednoznaczności i proponuje mechanizmy kontrujące niepożądane zachowania u innych. Jest to książka, która znajdzie uznanie między innymi wśród pracowników korporacji, którzy w pewnych okolicznościach muszą się posługiwać odpowiednimi gładkimi formułkami – ale z pewnością nie rozwiąże wszystkich problemów odbiorców, choćby z tego powodu, że przedstawiane przez autorkę sytuacje w zwyczajnym życiu mają więcej odcieni, rozszerza się więc i pole interpretacji.

środa, 8 marca 2017

Rachel Swaby: Upór i przekora. 52 kobiety, które odmieniły naukę i świat

Agora, Warszawa 2017.

Walka płci

Kiedy myśli się o kobietach-uczonych, pierwsze skojarzenie to Maria Skłodowska-Curie. Często zresztą na niej się kończy. Rachel Swaby postanowiła zmienić to podejście i przywrócić zbiorowej świadomości cały szereg kobiet, których odkrycia w dziedzinie nauk ścisłych zrewolucjonizowały naukę. „Upór i przekora” to książka zawierająca 52 szkice o uczonych – odważnych badaczkach, eksperymentatorkach, wynalazczyniach czy geniuszach. O kobietach, które musiały walczyć o swoją pozycję (lub wręcz o możliwość prowadzenia badań) i o uznanie w świecie, który faworyzował mężczyzn. Swaby celowo pomija sylwetkę Skłodowskiej-Curie – po pierwsze – bo ta postać przypominania nie potrzebuje i istnieje już w całej masie opracowań oraz popularnonaukowych publikacji, a po drugie – bo jako drugoplanowa badaczka i tak w paru miejscach się pojawi. Wydaje się też, że niezależnie od wyjaśnień autorki podstawowe informacje, które o Skłodowskiej-Curie należałoby przekazać, rozsadziłyby ramy szkicu.

Autorka proponuje plan minimum, lekturę jednego szkicu na tydzień. To wersja dla najbardziej rozleniwionych czytelników, każdy artykuł ma bowiem zaledwie kilka stron i nie jest napisany hermetycznym językiem. Autorka unika też wprowadzania pełnych biografii czy danych encyklopedycznych – nie interesuje jej data urodzenia, kwestia domu rodzinnego i dzieciństwa bohaterki liczy się o tyle, o ile miała znaczący wpływ na życiowe wybory. Najczęściej po bardzo pobieżnej charakterystyce Swaby przeskakuje po prostu do okoliczności odkryć – albo do specyfiki pracy, tak, żeby pokazać czytelnikom, na czym polegała wartość danej uczonej. Jeśli badaczka mierzyła się z wyzwaniami płynącymi z uprzedzeń społecznych – zostanie to zaakcentowane, podobnie jak wtedy, gdy eksperymenty i doświadczenia wpływały długofalowo na zdrowie bohaterki szkicu. Rachel Swaby z chęcią przedstawia kobiety, które dla nauki były stanie wiele poświęcić – ale nie traktuje ich jak męczennic, podkreśla za to pasję katalizującą działania i cenną jako wskazówka dla odbiorców. Wynajduje ciekawostki dotyczące życia prywatnego – bez otoczki skandalu, przynajmniej dla dzisiejszych czytelników – i stara się opisywać uczone niezbyt pomnikowo, za to atrakcyjnie z dzisiejszej perspektywy.

W tak ograniczonej formie nie można zagłębiać się w specyfikę odkryć, zwłaszcza że wiele z nich wymagałoby długich wyjaśnień i umiejętności przekładania dokonań na język zrozumiały dla masowego odbiorcy. Swaby nakreśla zatem raczej wybrane motywy, tłumaczy, co było w nich nowe i istotne dla rozwoju nauki, ale nie zatrzymuje się na dłużej nad pracami badawczymi. Z jednej strony przywraca uczone świadomości, z drugiej – nieco je bagatelizuje, tworząc szkice do czytania przy kawie. Inna rzecz, że dzięki takiemu rozwiązaniu dotrze do szerszej publiczności, więc i zrealizuje swój cel. „Upór i przekora” dzieli się na kilka tematycznych części (medycyna, biologia, genetyka, fizyka, astronomia, matematyka, wynalazczość), a dodatkowo przy nazwisku każdej uczonej pojawia się – obok narodowości – doprecyzowanie obszaru badań. W ten sposób czytelnicy zyskują też osobną nawigację, chociaż akurat książkę Swaby czyta się lekko, więc każdy z ciekawości zajrzy do kolejnych artykułów i przekona się, jak wiele udało się osiągnąć kobietom w czasach, gdy nie były dobrze widziane w świecie nauki. Rachel Swaby nie stosuje żargonu feministycznego (jeśli nie liczyć faktu, że wszystkie zawody określa formami żeńskimi) – dlatego dziwi, że „patronat” na okładce został zamieniony na… „matronat” – właściwie nie wiadomo, w jakim naprawdę celu, bo kompletnie nie pasuje to do stylistyki książki.

wtorek, 7 marca 2017

Sébastien Telleschi: W poszukiwaniu niebieskiej marchewki

Nasza Księgarnia, Warszawa 2017.

Świętość

Królików jest mnóstwo, a Niebieska Marchewka to dla nich przedmiot niemal święty (zresztą to określenie w tomiku nieraz się powtarza). Całe stada na przestrzeni wieków z ogromnym poświęceniem udają się na poszukiwania zaginionego artefaktu, nie wiedząc, że ten czasem znajduje się na wyciągnięcie łapki. W starożytności króliki budują piramidy (trójkątne jamy) i chodzą regularnie do cyrku (najwyraźniej nieco uwspółcześnionego, skoro mimo walk gladiatorów traktują to jak wytchnienie), później udają się na wyprawy w celu odkrywania nowych lądów, budują skomplikowane maszyny, szykują się na wojnę, a nawet lecą w kosmos. Właściwie to króliki robią to samo, co ludzie na przestrzeni wieków i w różnych kulturach. Przyświeca im jeden cel: znalezienie niebieskiej marchewki. Cała reszta to tylko dodatek. Królikom towarzyszą myszy – te doskonale wiedzą, że marchewka o niezwykłym kolorze istnieje – ale nie podzielą się tą wiadomością z nikim, bo kto traktowałby poważnie myszy.

Króliki zapewniają więc odbiorcom tomu „W poszukiwaniu niebieskiej marchewki” szaloną podróż satyryczną przez wieki i dokonania (chlubne i niechlubne) człowieka. W prehistorii ogień odkrywa jeden z bohaterów (króliczych), pocierając o siebie dwie marchewki. W grobowcach faraonów znajdują się królikomumie, które tylko czekają na dogodny moment, żeby uciec. Są tu mozaiki na chwałę marchewki, wyprawy krzyżowe, karawela „Santa Marchewka”, Ziemia ma kształt zaokrąglonej marchewki. Na Dzikim Zachodzie króliki bawią się w Zindian i kowbojów. Przy pierwszej wojnie światowej (sygnalizowanej w strojach i rodzajach broni, nie w tekście) dochodzą do wniosku, że wojna to nie zabawa. Sébastien Telleschi motyw królików i świętej niebieskiej marchewki wiele razy doprowadza do absurdu, żeby dzieci mogły na niego spojrzeć z nowej perspektywy. Jest w tym oczywiście i zabawa, nadrzędna dla maluchów, które dopiero po pewnym czasie odkryją grę z historią.

Owa zabawa to wyszukiwanka. Telleschi tworzy książkę imponującą formatem – czasami ilustracje zajmują tu całe rozkładówki. W natłoku maleńkich detali – w tym marchewek i myszy – znajduje się przedmiot, który trzeba znaleźć. Nigdy na widoku, więc odkrycie go zająć może długą chwilę. Autor idzie śladem modnych ostatnio wyszukiwanek o dużym stopniu trudności, ale swoją przygodę ubiera też w narracyjną opowieść. Nazwy własne przystosowuje do świata królików, dostarczając rozrywki dorosłym, ale pokazując też potęgę wyobraźni dzieciom. Wprowadza całe opisy sytuacji w konkretnych epokach i kiedy trzeba – filozoficznie poucza. Opisy mają tu przynosić śmiech i zachęcać do wytrwałości w poszukiwaniach. Niezależnie jednak od nich, dzieci będą mogły snuć własne narracje, komentując to, co dzieje się na skomplikowanych rysunkach. A to rozśmieszą odbiorców królicze uszy wystające niespodziewanie z okna, a to praca myszy zajętych stosami marchewek. Zawsze znajdzie się coś do opowiedzenia czy pokazania innym, a warto przy tym pamiętać, że olbrzymie rysunki wymuszają też zwiększoną koncentrację. Autor nie stosuje konturów, a komputerowe grafiki pełne są gry cieniami. Nie wprowadza też ograniczeń kolorystycznych. Z każdą stroną zmienia króliczy świat, a tym będzie mógł intrygować maluchy. Poza poszukiwaniem niebieskiej marchewki dzieci otrzymają jeszcze jedno zadanie. Ostatnia rozkładówka to prezentacja wybranych króliczych i niekróliczych bohaterów z kart tej książki. Komiczne metryki nakazują ręcz cofnięcie się do przejrzanych już obrazków i dokładne sprawdzenie, która postać pojawia się w konkretnym punkcie opowieści – i co tam robi. W ten sposób Telleschi jednocześnie wykorzystuje i odświeża motyw znany z tego typu publikacji, proponuje własną wersję wyszukankowego picture booka i zachęca maluchy do kreatywnego korzystania z publikacji.

poniedziałek, 6 marca 2017

Catherine Ripley: Dlaczego? Księga najlepszych pytań i odpowiedzi na temat nauki, przyrody i świata

Prószyński i S-ka, Warszawa 2017.

Wyjaśnienia

Dorośli nawet nie zdają sobie sprawy z tego, jak wiele ciekawych zagadnień skrywają miejsca, w których bywa się często. Łazienka, kuchnia i supermarkety, podwórko czy łóżko obfitują w zagadki i dziwne zjawiska. Ale trzeba być kilkulatkiem, żeby umieć je zauważyć. Catherine Ripley zbiera najczęstsze pytania i wątpliwości dzieci, tworząc książkę „Dlaczego?”. Tłumaczy w niej – w krótkich i prostych zdaniach – jak działają konkretne mechanizmy (a czasem – kiedy nie działają) i objaśnia maluchom świat. Zastępuje w tym zmęczonych czasami rodziców, a bywa też, że wskazuje małym odbiorcom nowe przestrzenie do odkrywania i obserwowania.

Pozostaje autorka w kręgu najbliższym czytelnikom, a tomik dzieli na kolejne miejsca. W każdym znajduje dwanaście (na ogół) zdziwień – i dodatkowo zestaw kilku ciekawostek również wartych zauważenia. Tytuły rozdziałów formułuje jak pytania od dzieci, a zajmuje się kwestiami, które dorosłych w ogóle nie zaintrygują – na przykład, dlaczego mydło jest śliskie, dlaczego ręczniki rano są suche i czy drzwi w supermarkecie otwierają się w magiczny sposób. Nie zabraknie pytań bardziej sprawiających trudności dorosłym – dlaczego niebo jest niebieskie i dlaczego śpiący ptak nie spada z drzewa – ale wszystkie płyną bezpośrednio z prostych obserwacji. Nawet jeśli dziecko nie zwróciło uwagi na motyw wskazany przez Ripley, bez trudu może go zaobserwować w dowolnym momencie.

Catherine Ripley nie chce małych odbiorców zanudzać, za to pozwala im jak najdłużej trwać w dziecięcym zachwycie. Na pytanie „dlaczego” rozpoczynające większość zagadek odpowiada zwięźle i rzeczowo, ale nie wdaje się w skomplikowane naukowe wywody choćby z dziedziny fizyki. Bywa, że stosuje niemal bajkowe przenośnie (jabłka, które posnęły w magazynach, a zimą w sklepie budzą się świeże i chrupiące). Do wyjaśnień dodaje ekspresję przez wstawianie dodatkowych samogłosek (powoooli) czy onomatopei – co powinno zaangażować maluchy w opowieści. Wytłumaczenia są krótkie i rzeczowe, a także na tyle ogólnie, żeby dzieci nie zniechęciły się hermetycznym stylem czy nadmiernymi komplikacjami. To idealne odpowiedzi dla kilkulatków – nie wprowadzają w temat przesadnie, zaspokajają za to pierwszą ciekawość. Są na tyle szybkie, by chcieć przechodzić do kolejnych odkryć – mogą też nauczyć maluchy uważniejszego obserwowania otoczenia i szukania własnych pytań.

„Dlaczego” to książka (w podtytule – nawet słusznie – „księga”) o dużej objętości, niewspółmiernej do treści czy zawartości tekstowej. Ma na to wpływ duży druk (tomik dzieci mogą czytać samodzielnie), ale i mnóstwo obrazków. Scot Ritchie zamienia tę publikację w picture booka, tworząc rysunki komiksowe (i pasujące do cyklu Historyjki dla ciekawskich dzieci). Stawia na humor i na dziecięce postrzeganie świata – każdy temat sygnalizowany jest przez osobną rodzinną scenkę. Ilustracje mają w części charakter informacyjny – pojawiają się na nich rozmaite przekroje z odpowiednimi objaśnieniami – a w drugiej części – rozśmieszający. Stąd biorą się między innymi bakterie czy tosty o zaskoczonych minach. Scot Ritchie lepszy jest w małych szkicowych ilustracjach, ale tu musi często zapełniać całe rozkładówki – nie mnoży wtedy szczegółów, a po prostu powiększa bohaterów. To rozwiązanie ma tu swoje uzasadnienie, skoro tomik przeznaczony jest dla maluchów.

„Dlaczego”to jedna z wielu dostępnych obecnie na rynku publikacji edukacyjnych dla najmłodszych. Wyróżnia ją upraszczanie i skracanie wyjaśnień, które można by snuć na wielu stronach – tu sprowadzane są do pojedynczych akapitów – i nastawienie nie tylko na zjawiska z dziedziny fizyki, ale i na zasady działania przedmiotów znanych każdemu maluchowi.