Catherine Lacey: Odpowiedzi

Czarne, Wołowiec 2026.

Życie

Mary jest bohaterką łatwo ulegającą wpływom. Dystansuje się od ludzi, ma tylko jedną przyjaciółkę, Chandrę – ale Chandra akurat gdzieś zniknęła (szuka własnej drogi i o tym, co się z nią dzieje, czytelnicy dowiedzą się w odpowiednim momencie). Z rodzicami nie utrzymuje kontaktu. W ogóle izoluje się od otoczenia – i to coraz bardziej, przede wszystkim za sprawą problemów zdrowotnych. Mary cierpi na wszystko, a jednocześnie nie może odkryć, co naprawdę jej dolega. Kolejni lekarze rozkładają ręce, kolejne badania nie wykazują niczego – tymczasem kobieta uczy się żyć z bólem i dziwnymi wysypkami czy innymi reakcjami organizmu. Nagle jednak codzienność Mary schodzi na dalszy plan. Oto kobieta, która nie miała żadnego celu przed sobą, właściwie wegetowała, starając się po prostu przetrwać, nagle otrzymuje niezwykle atrakcyjną ofertę działania. Stanie się Emocjonalną Dziewczyną – oczywiście jeśli podpisze odpowiednią umowę. Sprawdziła się na rozmowach kwalifikacyjnych i wkrótce będzie mogła dołączyć do świetnie płatnego – ale też niezwykle trudnego – eksperymentu. Mary ma dotrzymywać towarzystwa Kurtowi: być osobą, która odpowiada za pozytywne emocje wokół mężczyzny. Ma spędzać z nim czas i reagować według ściśle przygotowanego scenariusza. Nie zna właściwego celu wyzwania, wie tylko, że poza nią zostaną zaangażowane inne kobiety – w tym jedna odpowiadająca tylko za agresję. W tym wszystkim nie wolno będzie pozwalać sobie na prywatne relacje i reakcje spoza schematu – w końcu pracodawca ma prawo stawiać takie wymagania, skoro są one jawne przed podpisaniem kontraktu.

„Odpowiedzi” Catherine Lacey to powieść o zabawie w życie. Autorka pokazuje, co wydarzyłoby się, gdyby próbować uchwycić nieuchwytne – gdyby zabudować to szeregiem obostrzeń i wytycznych i gdyby zmusić ludzi do odgrywania scenek jak z normalnego życia. Cała akcja jest rozłożona w czasie, nie ma miejsca na skróty i przyspieszenia ani na ucieczkę od wymyślonego planu dnia – Mary nawet nie chce się buntować, chociaż obecność drugiego człowieka zmusza ją do weryfikowania możliwości pseudoaktorskich. Kurt też ma swoje zadania. Wie i akceptuje obecność różnych kobiet wokół niego – w końcu to on jest ich chlebodawcą – ale sam ma też do odegrania swoją rolę. Lacey stara się stworzyć psychologiczne studium obecności drugiego człowieka, zastanawia się nad granicami panowania nad własnymi reakcjami i pyta o to, czy sytuacja może warunkować reakcje. Proponuje czytelnikom niemal laboratoryjną obserwację tego, co zwykle nie podlega uważnym analizom, co jest efemeryczne i wręcz odruchowe. Próbuje zamknąć w strukturach to, co strukturalizacji nie podlegało – i sprawdza, co z tego wszystkiego wyniknie. Dzięki temu „Odpowiedzi” to powieść pozbawiona rutyny, napięcie między bohaterami stopniowo się uaktywnia i pozwala odbiorcom na śledzenie wyborów czy rozwiązań niekoniecznie odgórnie sterowanych. Jest to powieść zaskakująca i ciekawa dzięki odrzuceniu schematów, albo dzięki potraktowaniu tych schematów jak doświadczenia wypranego z emocji. Tu liczy się obserwacja – i niepewność celów drugiej strony. Robi się przez to dość nieludzko, ale i bardziej atrakcyjnie.

Guillermo del Toro, Cornelia Funke: Labirynt Fauna

Kropka, Warszawa 2026.

Zło

Guillermo del Toro i Cornelia Funke stworzyli książkę, która jest analizą zła i może zaszokować konkretyzowaniem go w wojennej wersji. Przeniesienie akcji do Hiszpanii z 1944 roku pozwala na uzasadnienie rozmaitych tragedii, jakie rozegrają się w fabule - „Labirynt Fauna” to tom odbierający nadzieję i pocieszający jedynie tych, którzy przeżyli podobne do bohaterów straty. Jednocześnie ta książka bazuje na wyjątkowo silnych emocjach, z których strach wychodzi na pierwszy plan. I teraz: kto ma w pamięci scenariusz filmowy, nie powinien być zaskoczony, ale optyka Cornelii Funke sprawia, że to książka zupełnie inna niż to, co oczywiste.

Zwykle było tak, że książki stanowiły ratunek i szansę na ucieczkę od ponurej rzeczywistości – także wojennej. Ofelia świetnie o tym wie i kocha czytać. Ale w jej życiu nie ma zbyt dużo miejsca na opowieści – dziewczynka doświadcza rzeczy, których nie powinny znać dzieci. Śmierć ukochanego ojca sprawia, że matka bohaterki związuje się z jednym z oprawców. Zachodzi w ciążę i przeprowadza się razem z Ofelią do domu Vidala. Vidal jest bezwzględnym okrutnikiem, pozbawionym skrupułów i czerpiącym satysfakcję z dręczenia innych. O tym na razie jeszcze Ofelia nie wie, chociaż na przykład służąca Vidala świetnie zdaje sobie z tego sprawę. Uderza spostrzeżenie, że matka Ofelii należy do kobiet, które nie czerpią siły z siebie samych, tylko uwieszają się na dominujących mężczyznach – ku własnej zgubie. „Labirynt Fauna” zdecydowanie nie jest opowieścią dla dzieci i młodzieży, chociaż tworzy ją (współtworzy) Cornelia Funke, autorka, która sprawdziła się niejednokrotnie w literaturze czwartej i przeszła już do historii swoimi pomysłami. Teraz epatowanie złem sprawia, że odchodzi od tendencji w książkach dla młodych czytelników – na rzecz thrillera, tym bardziej okrutnego, że prawdziwego. Jedynym odejściem w stronę świata baśni jest postać Fauna, który w Ofelii upatruje księżniczki – i który szykuje dziewczynie miejsce na tronie. Tyle że żeby przejść granicę między światami, trzeba będzie największego poświęcenia. Faun powraca sporadycznie i chyba tylko po to, żeby przypomnieć, że poza ponurą codziennością istnieje jakakolwiek szansa ucieczki – tyle tylko, że rodzaj tej ucieczki niekoniecznie doda otuchy odbiorcom.

Uwaga ogniskuje się na Vidalu – to człowiek, dla którego nie ma usprawiedliwień. Bez względu na to, co stało się w jego życiu, Vidal teraz czerpie przyjemność z katowania innych. Nie zawaha się, jeśli będzie mógł wymierzyć najsurowszą karę każdemu, nawet oddanym podwładnym. Cieszy go możliwość torturowania rannych partyzantów. Znęcać się może nawet nad swoją żoną, w zasadzie jedyne, co go w niej interesuje, to nienarodzony jeszcze syn. Ofelia wie o tym wszystkim i jako niewidzialne zwykle dziecko stara się zadbać o rodzicielkę na swój sposób – szuka ratunku u życzliwych i stara się nie wchodzić w drogę Vidalowi. Ale jeśli mieszka w domu oprawcy, nie da rady od niego uciec. Jeszcze lepiej w okrucieństwie Vidala orientuje się Mercedes, służąca pomagająca partyzantom (w tym własnemu bratu). Ta historia nie jest baśnią z happy endem i może to jest w niej najbardziej szokujące.

„Labirynt Fauna” to stopniowe zanurzanie się w tym, co złe, przerażające, okrutne i bezwzględne. Nawet przejście w świat baśni nie zapewnia potrzebnego wytchnienia – cała ta książka jest przestrogą przed wojną i przed charakterami pokroju Vidala. Pytanie tylko, czy takie wołanie przyniesie efekt...

Matilde Serao: Trzewia Neapolu

Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2026.

Ubóstwo

Ta książka powstała ponad wiek temu, Matilde Serao stworzyła cykl esejów poświęconych Neapolowi w odpowiedzi na zachowanie ówczesnego premiera Włoch. Odpowiedź społeczna okazała się jednocześnie idealnie literacka – do tego stopnia, że książkę można dzisiaj przedstawić odbiorcom i mieć pewność, że spotka się z wyjątkowo ciepłym przyjęciem. „Trzewia Neapolu” to bowiem studium brzydoty i biedy – ale jednocześnie pewnego rodzaju nieuchwytny sentyment, z którym nie można polemizować. Ponieważ polskim czytelnikom Matilde Serao nie jest raczej znana – a już na pewno nie jest kojarzona przez dzisiejszych odbiorców – pojawia się tu rozbudowany wstęp, dzięki któremu można zyskać rozeznanie w twórczości tej autorki i w działaniach podejmowanych przez nią. Wszystko po to, żeby przygotować czytelników na prozę pozornie surową, a w rzeczywistości mocno upiększającą obskurne miejsca.

Matilde Serao tworzy cykl utworów – powiązanych ze sobą bardzo luźno, przede wszystkim samym miejscem – Neapol to punkt odniesienia, ale autorkę interesują rozmaite jego aspekty. Czasami bierze pod uwagę ludzi, innym razem zapachy, wygląd kamienic albo problemy pogłębiające ubóstwo (na przykład – wszechobecną lichwę). Zdarza się jej obserwować i wynikami tej obserwacji dzielić się z czytelnikami, ale równie często będzie po prostu odtwarzać scenki rodzajowe, które znacznie więcej powiedzą obiorcom o mentalności miejscowych niż wszelkiego rodzaju omówienia. Tu nie ma tematów tabu, nie ma też ukrywania problemów – Matilde Serao tworzy prozę zaangażowaną, zależy jej na tym, żeby czytelnicy nie tylko dostrzegli problemy naszkicowane przez nią, ale też zrozumieli, w jaką stronę powinno się iść, żeby te problemy rozwiązać. Sugeruje najlepsze możliwe działania – a to przydatne nie tylko dla rzeczywistego adresata – premiera – ale również dla samych czytelników, także po dekadach. „Trzewia Neapolu” to próba zrozumienia miejsca, ale próba wyjątkowa: bez wybielania i upiększania. Tu zresztą nie chodzi o zachwyty estetyczne, przynajmniej nie w pierwotnym ujęciu. Bo teraz, po ponad stu latach od powstania tekstów, zmienia się ich brzmienie – przenosi się akcent z tematów społecznych i prób interweniowania tam, gdzie potrzebna jest pilna pomoc, na literackość. Najbardziej przyciągają uwagę nie same obrazy biedy i prób funkcjonowania w świecie pozbawionym wygód, a sposób prezentowania ich – i tu Matilde Serao zamienia się z publicystki w autorkę literatury pięknej, być może nieoczekiwanie. Dzisiaj po „Trzewia Neapolu” sięgać się będzie dla przeciwwagi wobec upraszczanych do granic możliwości relacji z podróży, internetowych wyznań i szybkich komentarzy. Matilde Serao nie tylko obserwuje – dba też o to, żeby wyciągać wnioski i podsuwać czytelnikom oceny. To podejście pozwala lepiej zrozumieć miejsce i jego specyfikę, a do tego nakreślić sfery wymagające naprawy czy interwencji. Neapol z tego ujęcia nie może urzekać – ale może urzekać sposób jego prezentowania, uchwycenie wad i problemów w literackiej, melodyjnej opowieści. Nie jest to rozbudowana książka, ale wypełniona celnymi uwagami i przemyśleniami, które pokazują, jak bardzo autorce zależało nie na rozgłosie, a na realnej pomocy dla miejscowych.

Iwona Dudzik: Dzieci w Chmurze. Edukacja domowa w Polsce

Czarne, Wołowiec 2026.

Lekcja

Szkoła w Chmurze kilka lat temu przebojem wdarła się do świadomości społeczeństwa i dała nadzieję wszystkim tym, którzy mieli dosyć problemów tradycyjnej edukacji. Co ciekawe, nie istniała wówczas negatywna narracja na ten temat: rzeczywistość uczniów w edukacji domowej przedstawiano w samych superlatywach. Nic dziwnego, że coraz więcej osób chciało skorzystać z takiej formy wolności. Iwona Dudzik była jednym z rodziców, którym nastoletnie dziecko oznajmiło, że zamierza przejść do Szkoły w Chmurze – i zrealizowało to marzenie błyskawicznie, przy wsparciu dorosłych.

Na szczęście trafiło na dociekliwą dziennikarkę, która nie poprzestała na ocenie gry pozorów. Iwona Dudzik zaniepokoiła się tym, że jej córka wstaje coraz później, wychodzi na długie spacery z psem, ale na lekcje nie poświęca zbyt dużo czasu. Zaczęła szukać informacji na temat Szkoły w Chmurze (i w ogóle edukacji domowej w Polsce) i odkrywać rzeczy, które niepokoiły coraz bardziej. Korzystała z konta, które pozwalało jej sprawdzić jakość nauki – wychwalanej przez wyznawców Szkoły w Chmurze. I w miarę zdobywania kolejnych danych dochodziła do coraz bardziej niepokojących wniosków.

Jest w tej książce motyw problemów w polskiej edukacji – i podwalin pod edukację domową: autorka tłumaczy, skąd wzięły się ruchy prowadzące do „uwolnienia” uczniów od szkolnych obowiązków. Iwona Dudzik sprawdza też, jak to możliwe, że w Szkole w Chmurze wszyscy bez problemu zdają trudne egzaminy – dlaczego ktoś, kto uczył się całe dwa dni, jest w stanie na celująco zdać egzamin z rozszerzonej matematyki – i co to oznacza dla dzieci. Może nie idealizuje tradycyjnych form kształcenia, ale podważa medialne hasła – pokazuje, co za nimi stoi i z czym wiąże się dla samych nastolatków, uwiedzionych obietnicą redukcji stresu. Przypomina, że obok jednostek, które odniosły sukces, pojawia się mnóstwo dzieci, które nie mają szans rozwinąć skrzydeł, za to potrzebowałyby dyscypliny i uporządkowania wiedzy – oraz nauczycielskiej kontroli. Zadaje też pytania o rolę rodziców, o pieniądze i o rodzaje zadań, jakie stawiane są przed uczniami Szkoły w Chmurze. Wreszcie dochodzi do tematu obaw rodzica maturzystki – i tu sytuacja zaczyna nabierać tempa.

Jest to opowieść pozwalająca z różnych perspektyw oceniać Szkołę w Chmurze. Jest rzetelnie przygotowana i cenna. Pokazuje bez upiększania problemy tego pomysłu i pułapki, o jakich nie mają pojęcia rodzice ani uczniowie skuszeni wizją bezstresowego uczenia się. Bije na alarm – i doskonale, że ta książka ukazuje się na rynku, bo nie każdy z rodziców miałby siły i ochotę wykonać tak wielką pracę i prześledzić wyzwania wiążące się z edukacją domową. Iwona Dudzik pozwala odbiorcom na przyjrzenie się wszelkim niepokojącym aspektom tego rozwiązania – ostrzega i nie tylko przedstawia szereg faktów, ale też własną perspektywę, wizję rodzica pozbawionego pomocy. Szkoła w Chmurze ma wiele wad, które do tej pory udawało się skutecznie maskować czy wręcz ukrywać przed potencjalnymi zainteresowanymi – teraz jednak zostały one zgromadzone w jednym miejscu i pozostaje mieć nadzieję, że książka trafi do rodziców bezpośrednio zainteresowanych zanim będzie za późno na ratunek. Owszem, przydałoby się zreformować szkolne programy – ale na pewno nie przez odrzucenie wszystkich obowiązków i lekcji. Bardzo cieszy fakt, że ta książka pojawiła się na rynku – powinna stać się lekturą obowiązkową dla rodziców.

Najat El Hachmi: W poniedziałek nas pokochają

bo.wiem, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2026.

Więzy

Opowieść o wyzwalaniu się ze schematów i o własnej wizji życia snuje Najat El Hachmi w książce „W poniedziałek nas pokochają”. To relacja muzułmańskiej dziewczyny, Marokanki, która i tak nie pasuje do żadnego ze środowisk. Paradoksalnie właśnie dzięki temu może spróbować funkcjonować zgodnie ze swoimi zasadami – trochę obserwując starsze koleżanki, a trochę śledząc postulaty feministek. Ta bohaterka na początku stara się nie sprawiać problemów bliskim i nie wychodzić poza normy narzucane przez religię i kulturę. Wie doskonale, jakie oczekiwania wobec niej ma rodzina – i jaka przyszłość ją czeka. Ale pewnego dnia spotyka na swojej drodze starszą od siebie kobietę i obserwuje jej wyzwolenie. To impuls do wprowadzania zmian – stopniowo i przez drobne gesty. Jednocześnie to pretekst do obserwowania siebie wobec innych. Bohaterka tego tomu szczególną uwagę zwraca na ciało – na kanony urody, w które niekoniecznie się wpasowuje. Zwłaszcza kwestia tuszy spędza sen z powiek i nakłania do podejmowania drakońskich diet. Najgorsze, że w temacie wyboru mężczyzny, z którym chciałaby spędzić życie, kobieta nie ma zbyt wiele do powiedzenia. Ale pod wpływem nowej znajomej zmieniają się poglądy bohaterki. Do tej pory zahukana i posłuszna, grzeczna i skromna, wkracza w etap dojrzewania z większą nadzieją na rozpoznawanie siebie. Teraz już wie, że może odkrywać własną seksualność i kształtować swoje życie samodzielnie.

Przechodzenie przez kolejne etapy wtajemniczenia postaci relacjonuje tu autorka w formie monologu do bardziej doświadczonej znajomej. Cała książka jest zwierzeniem polegającym na uporządkowaniu doświadczeń i przedstawianiu metamorfozy, która przebiega nie w formie rewolucji a ewolucji. Pojawiają się motywy charakterystyczne dla procesu dojrzewania, a niepotrzebnie przez rygory społeczne hamowane – między innymi pierwsza miłość czy fizyczne kontakty damsko-męskie. Bohaterka zastanawia się nad zachowaniem ukochanego, który przed ślubem chce przychylić nieba, a po ślubie nieoczekiwanie się zmienia. Obserwuje nie tylko swojego wybranka, ale też absztyfikanta przyjaciółki. Do tego dodaje zestaw refleksji na temat wolności seksualnej – rozpatruje choćby temat sypiania z różnymi mężczyznami i zachowywania dziewictwa dla tego jedynego. Stopniowo przekonuje się, że mimo opresyjnego systemu ma wokół siebie kobiety, które porzuciły tradycyjne role. W nich dostrzega największą feministyczną siłę i z nich chce brać przykład – nawet kosztem oderwania się od tradycji.

Ale nie feminizm i nie walka muzułmańskich kobiet o możliwość samostanowienia wysuwają się na pierwszy plan tej powieści, a język, jakim posługuje się bohaterka. Kiedy prowadzi narrację, wykorzystuje rozłożyste opisy, działające na wyobraźnię. Stara się uwieść czytelników klimatem, samą melodią słów, które wyjątkowo precyzyjnie oddają istotę problemu. Zwraca autorka uwagę na zagadnienia drażliwe i zestawia je z uniwersalnymi emocjami. Proponuje czytelnikom podróż w głąb postaci zmuszanej początkowo do działań porządkowanych przez tradycje, żeby spokojnie przejść do najgłębszych pragnień i dążeń niemal pierwotnych, bazujących nie na więziach społecznych, a na osobistych potrzebach. I, owszem, padają tu ważne pytania, ale dla czytelników najbardziej istotna będzie przyjęta forma – pokazująca to, co już często dobrze uświadomione, w wersji pięknej literacko.

Czesław Janczarski: Miś Uszatek. Opowiadania wszystkie

Nasza Księgarnia, Warszawa 2026.

Miś

Teraz skaczą z radości wszyscy, którzy wychowywali się na tomikach Czesława Janczarskiego i Misia Uszatka kojarzą nie tylko z telewizyjnej dobranocki, ale i z czytanych przed snem opowieści. Na rynku ukazuje się bowiem monumentalny (i bardzo ciężki, jeśli chodzi o wagę) tom „Miś Uszatek. Opowiadania wszystkie”: pięć książeczek wydanych w twardej oprawie i na kredowym papierze. Nieprzypadkowo: to przecież skarb dla starszych czytelników. Skarb, który teraz mogą oni przedstawić swoim pociechom. O losach Misia Uszatka (a także skradzionej z muzeum zabawki) poczytają sobie odbiorcy we wstępie – i ci, którzy tej postaci ze swojego dzieciństwa nie mają szans pamiętać, dowiedzą się trochę o jej fenomenie. Starsi natomiast z przyjemnością przypomną sobie o historii Uszatka – i przekonają się, dlaczego i dzisiaj warto sięgać po tę lekturę jako rozrywkę dla najmłodszych.

Czesław Janczarski proponuje bardzo krótkie historyjki, każde opowiadanie zajmuje przeważnie stronę tekstu – to naprawdę niewiele, dopiero w ostatniej książeczce pojawiają się trochę dłuższe narracje. Liczy się tu jednak przede wszystkim przygoda, humorystyczny finał i przesłanie. Co ważne, ten autor nie zamierza dzieci pouczać ani napominać – stara się przemycać treści wychowawcze w opowiastkach, tak, żeby odbiorcy samodzielnie wyciągali wnioski i żeby nie poczuli się gorsi od autora. To ważne, bo dzięki temu Janczarski nie zniechęci do lektury. Co ważne, Miś Uszatek nie będzie pozostawał w jednym miejscu: kiedy przestaje być potrzebny jakimś dzieciom (i młodszemu rodzeństwu), wyrusza do kolejnej rodziny, żeby tam dzielić się doświadczeniem i pomysłami. Zawsze pozostaje blisko dzieci, ale jest też misiem samodzielnym – na tyle, żeby przeżywać własne przygody. Nie boi się ani wyjścia do przedszkola, ani założenia własnego cyrku. Ma sporo pomysłów, a do tego potrafi opowiadać bajki: jest tu jeden tomik stworzony właśnie z bajek Misia Uszatka, to odrobinę wytchnienie od powtarzalności i od jednego charakterystycznego bohatera, przejście w świat zwierząt, tak lubianych w opowiastkach dla najmłodszych. Czesław Janczarski dba o to, żeby Miś Uszatek przebywał stale w otoczeniu, które jest dla dzieci naturalne i przekonujące – ale nie unika czasami odważnych fabuł, zdarza się na przykład, że nieostrożne lalki nie potrafią posługiwać się żelazkiem i doprowadzają do pożaru. To emocje, które dzisiaj nie mają szans trafić do czytanek dla najmłodszych – tymczasem przydają się do tłumaczenia świata i do wypracowywania prawidłowych odruchów.

Pozostały tu oczywiście oryginalne ilustracje Zbigniewa Rychlickiego. Miś Uszatek w tej wersji wyruszył w świat – znany w różnych krajach, jest bardzo charakterystyczny i jednocześnie prosty i malowniczy. Na obrazkach Rychlickiego jest wiele cennych pomysłów, ujęć, które sprawdzą się i dzisiaj: tu liczy się nie tylko wyczulenie na sprawy dzieci, ale również odpowiednie podejście do ilustracji jako formy sztuki. Nie ulega wątpliwości, że odbiorcy mają tu do czynienia z dziełem wybitnym. Znowu starsi chętnie przypomną sobie oglądane niegdyś książeczki – i najłatwiej będzie uruchomić skojarzenia przez stronę graficzną. Dzisiejsze maluchy znajdą w przygodach Misia Uszatka całkiem sporo dla siebie.

Bernadeta Prandzioch: Zewsząd. Opowieść o mojej (nie)śląskiej rodzinie

Czarne, Wołowiec 2026.

Jeszcze raz

To jest tak: autorka wie doskonale, że chodzi po ulicach, po których chodzili jej przodkowie. Czasami – oddaleni o wiele pokoleń (udaje jej się przenieść czytelników na moment aż do siedemnastego wieku, a to nie lada wyczyn w czasach, w których wiedza o rodzinach rzadko wykracza poza pokolenie dziadków lub pradziadków). I teraz zbiera swoje odkrycia, wpisując je w wielką historię – nie po to, żeby się chwalić, a po to, żeby uporządkować dane i przyzwyczaić się do myśli, że dawne zachowania, czyny, przyzwyczajenia lub charaktery mogą odzwierciedlać się u potomnych. Bernadeta Prandzioch to kolejna autorka, która próbuje czytać miejsce przez pryzmat osobistych przemyśleń i domowych opowieści – i wychodzi jej to całkiem nieźle. Tom „Zewsząd. Opowieść o mojej (nie)śląskiej rodzinie” to mierzenie się z faktami i mitami, a jednocześnie próba znalezienia odpowiedzi na pytanie, które w zależności od stopnia zradykalizowania rozmówcy przybierać będzie różne wersje.

Historia Śląska została już wiele razy przedstawiona – także w serii Sulina – ale Bernadeta Prandzioch ma na nią własny pomysł. Przygląda się wydarzeniom, które kształtowały miejsce i mentalność ludzi – ale sprawdzając, co w danych czasach robili kolejni przodkowie. Samymi biografiami bliskich, niezależnie od tego, jak bardzo zaangażowana w relację, nie przyciągnęłaby autorka szerokiego grona odbiorców. Z kolei opowiadaniem jeszcze raz tego samego – w kontekście wielkiej historii – mogłaby wyzwolić co najwyżej znużenie czytelników. Połączenie tych dwóch podejść okazuje się piorunujące: czytelnicy zaczynają kibicować bohaterom książki, którzy funkcjonowali nie zawsze obok wielkiej przeszłości – czasem bezpośrednio ją kształtowali.

Wpisuje się Bernadeta Prandzioch w nurt literatury małych ojczyzn, ale sama unika wielkich słów i wielkich deklaracji. Co więcej: woli podkreślać swoją niepewność, niedookreśloność. Nie wie, czy zasłużyła na to, żeby reprezentować Śląsk – bo być może wybory przodków sprawiły, że dzisiaj nie ma do tego prawa. Z drugiej strony jest tu element dumy – pytanie tylko, czy dumy ze śląskiej tożsamości, czy też raczej ze świadomości, jak kształtowały się losy rodziny. Bernadeta Prandzioch tropi kolejne małżeństwa, przeprowadzki i zawody – sprawdza, czym wsławili się jej przodkowie, a kiedy lepiej byłoby zostawić ich w spokoju. Dzięki temu może uporządkować wiadomości, przedstawić czytelnikom to wszystko, co udało jej się ustalić – a zasób danych ma imponujący. Przyznaje się do bezradności, kiedy nie jest w stanie odtworzyć losów albo charakterów kogoś z przeszłości – wie, że nie da się na podstawie kilku dokumentów wywnioskować wiele więcej niż suche daty – czasami więc przyjdzie jej żałować, że nie udało się naciągnąć na zwierzenia przedstawicieli starszych pokoleń. Przypomina autorka, jak ważne jest rozmawianie z bliskimi i wysłuchiwanie ich historii – historii, które znikną, jeśli się ich w porę nie zbierze i nie ocali. „Zewsząd” to taka właśnie próba ocalania przeszłości dla potomnych – opowieść, której ukrytym nurtem jest duma z korzeni i z możliwości ich poznania. Nie ma znaczenia, do jakiego wniosku autorka dochodzi w kwestii swojej śląskości – bo najbardziej uniwersalne jest tu właśnie dążenie do uratowania wspomnień i losów zwyczajnych ludzi.

Kraina Lodu 10/2026, Kraina Zwierząt 6/2026

Harperkids, Warszawa 2026.

Zabawki i lektura

Na początek „Kraina Zwierząt”, numer 6/2026. To oczywiście pisemko dla najmłodszych zafascynowanych światem zwierząt – i wciąż głodnych ciekawostek o czworonogach z różnych stron świata. Tematem wiodącym numeru są słonie – kolejne rozkładówki będą więc pełne zdjęć słoni, podpisów z jednozdaniowymi komentarzami – informacjami dla najmłodszych i... pełne zadań. Od czasu do czasu odchodzi się od słoni na rzecz mamutów, flamingów, pand, sów itd. – przede wszystkim po to, żeby przypomnieć odbiorcom, że na słoniach świat się nie kończy. Ale i tak to one wiodą prym w numerze. Do tego dochodzą plakaty (środkowa rozkładówka, tradycyjnie, nadaje się do wyrwania i powieszenia nad łóżkiem, ostatnia strona okładki to plakat w wersji mini – dla tych, którzy wolą mniejsze formy, żeby zachwycać się słodkimi pieskami. Zdjęcia w całym piśmie zostały przygotowane tak, żeby przyciągać wzrok i żeby udało się między nimi pomieścić ciekawostki. Do sprawdzania, czy dziecku udało się przyswoić wiadomości, służy bardzo prosty quiz. Jeśli porówna się to pismo ze „Zwierzakami” z lat 90., widać wyraźnie przejście w stronę uproszczeń i nastawienie na zabawę. Komentarze nie należą do rozbudowanych, bo dzieci nie utrzymałyby koncentracji na skomplikowanych opisach: tu chodzi wyłącznie o zatrzymanie na moment, zapewnienie jednej porcji wiadomości w jednym momencie. Inaczej prawdopodobnie dzieci zniechęciłyby się do lektury. Co ważne, komentarze wpisywane są dużym drukiem, więc maluchy, które samodzielnie czytają, dadzą radę prześledzić teksty samodzielnie – i może to być najlepszym kluczem do budowania grona wiernych czytelników. W „Krainie Zwierząt” liczy się bardzo interaktywność. Mnóstwo tu zabaw i zadań, pojawia się też prosty komiks z dalmatyńczykami, które pozbawione możliwości oglądania telewizji wymyślają własną zabawę – z kartonowego pudełka przygotowują telewizor i występują w programach rozrywkowych. To historyjka prosta, sprowadzona do kilku zaledwie kadrów, ale jej przesłanie przyda się najmłodszym, bo przypomina, że są rozrywki znacznie ciekawsze niż oglądanie telewizji. Do tego wyzwania w postaci klasycznych łamigłówek, ale przystosowanych do tematu wiodącego. W numerze znalazł się też zestaw dla małego weterynarza – i być może to będzie czynnik, który najbardziej przykuje uwagę maluchów. W zestawie jest stetoskop i termometr z możliwością regulowania temperatury, legowisko dla zwierząt i waga z ruchomą strzałką, karta pacjenta do zawieszenia przy łóżku i trzy malutkie psiaki (pasują do wagi, ale do termometru już niekoniecznie). To zapewni dzieciom możliwość wypracowywania rozmaitych zabaw i – być może – jeszcze bardziej przekona je, że o czworonożnych przyjaciół należy dbać.

Magazyn „Kraina Lodu” numer 10/2026 to spotkanie z Elą i jej przyjaciółmi. Najważniejszy – i największy pod względem objętościowym – jest tu komiks o przygodach znanych z bajki bohaterów. Dzieci będą mogły samodzielnie odkrywać kolejne kadry i historię podzieloną sprytnie na części (tak, żeby nie znudziły się lekturą, a otrzymywały ciągle nowe bodźce). Co ciekawe, komiks został przygotowany w starym disneyowskim stylu, więc powinien zdobyć uznanie małych czytelników i przekonać ich do lektury. Żeby jednak nie tylko na historyjce komiksowej polegać, twórcy tego zeszytu proponują odbiorcom cały zestaw gier logicznych i łamigłówek powiązanych z bohaterami bajki. Będą tu obrazki do porównywania i wyłapywania różnic (naprawdę o dużym stopniu szczegółowości, zadania do liczenia postaci na obrazku, porównania cienia (trzeba się wykazać nie tylko spostrzegawczością, ale i umiejętnością logicznego myślenia). Są wyszukiwanki, które zachęcają do śledzenia i tak już wystarczająco ciekawych obrazków – i ćwiczenia manualne z rysowaniem czy zakreślaniem konkretnych elementów rysunku. Łączenie kropek i labirynt to zadania tradycyjne, ale, co ważne i wartościowe, pojawiają się tu także ćwiczenia na kreatywność – na przykład kiedy trzeba wymyślić okładki książek czytanych przez bohaterów (dzięki temu sprytnemu zagraniu podprogowo promuje się też czytelnictwo). Dużo tu zadań związanych z rysowaniem, a młodzieżowego charakteru całości mają dodawać odpowiednie sformułowania (na przykład „plażing” czy „heheszki”). Oczywiście i w tym numerze mamy potężny prezent dla małych odbiorców: kompletną kuchnię do zabawy. Na kuchnię składają się dwa piekarniki (i dwa stanowiska do gotowania, lodówka, garnek i patelnia (trochę większe niż reszta zestawu, kilka mufinek i foremki oraz „składniki” do gotowania. Wystarczy więc tylko szczypta wyobraźni, żeby wyczarować coś pysznego. W obu przypadkach to zabawki sprawią, że dzieci będą chciały sięgnąć po lekturę – ale może przy okazji zarażą się upodobaniem do czytania.

Sarah Pekkanen: Jak we mgle

Gorzka Czekolada, Media Rodzina, Poznań 2026.

Cień

Dwie opowieści funkcjonują w tej historii, chociaż bohaterki przez cały czas zatrzymują odbiorców w swoim własnym świecie. „Jak we mgle” to thriller psychologiczny Sarah Pekkanen i książka, w której nic nie jest pewne przez długi czas. Wydarzenia relacjonują na przemian Ruth i Catherine: matka i córka. Ale narracje będą trzy, bo Ruth zaczyna w pewnym momencie spisywać wspomnienia dla Catherine, niezależnie od tego, co dzieje się w powieściowym tu i teraz. Ale granica między historiami biegnie gdzie indziej. Początkowo wydaje się, że zamiast thrillera zafunduje autorka czytelnikom książkę bazującą na społecznych lękach, po prostu powieść psychologiczną. Oto u Ruth zaczynają występować pierwsze symptomy choroby Alzheimera, niemal podręcznikowo. Kobieta udaje się do lekarzy – zresztą razem z córką, która skrupulatnie notuje kolejne pozornie niewinne pomyłki. Odmawia jednak bardziej szczegółowych badań – nie chce wydawać pieniędzy na coś, co naznaczy ją piętnem choroby. Catherine z kolei miała właśnie wyjechać do pracy, ale będzie musiała zmienić plany – to nie pora na rozstanie, do tej pory matka i córka były tylko we dwie i mogły liczyć wyłącznie na siebie – teraz też tak zostanie. Zresztą nie było kiedy budować przyjaźni, skoro kobiety często się przeprowadzały i nie nawiązywały głębszych relacji z sąsiadami.

Tak Sarah Pekkanen zaczyna swoją powieść „Jak we mgle”. A potem sugeruje czytelnikom, że nie wszystko jest takie, jakie mogłoby się wydawać: wystarczy zasiać podejrzenie, że Ruth symuluje. A do tego zasugerować, że ma ona w przeszłości jakąś tajemnicę, której nie chce zdradzić nawet córce. Niebezpieczeństwo przyjdzie samo błyskawicznie. Autorka pokazuje odbiorcom przeszłość starszej z bohaterek – i bez ogródek prezentuje wydarzenia, które sprawiły, że Ruth musiała porzucić swoje dotychczasowe życie i uciekać. Uciekać zresztą będzie już zawsze, ale nie z powodu dawnych wydarzeń a – nowego zagrożenia. Jedna historia w tej książce to odsłanianie dramatycznej przeszłości – zestaw wydarzeń kryminalnych, straszna przeszłość, która kładzie się cieniem na szczęściu bohaterek (a właściwie – uniemożliwia normalność, chociaż tak naprawdę o normalności mowy być nie może już choćby za sprawą traumy, to jedynie namiastka normalności w wyjątkowo pokrzywionym świecie). Ale kryminał jako taki nie ma z kolei większego znaczenia dla drugiej sfery historii – dla motywu relacji między bohaterkami. Kiedy na jaw wyjdzie fakt posiadania tajemnic, wszystko staje się trudniejsze do wyjaśnienia – zwłaszcza zachowania wpływające na całe życie. Czyli: Sarah Pekkanen nie zajmuje się ściganiem za zbrodnie – za to przygląda się temu, jak owe zbrodnie działać mogą na umysły osób niebezpośrednio w nie zaangażowanych. I to kolejny doskonały pomysł fabularny. Ta autorka przekonuje do siebie ogromem szczegółowości w narracji, proponuje odbiorcom wyjątkowo gęste powieści, w których cała uwaga skupia się na uczuciach bohaterów. Tym razem sytuacja, z której wychodzi, jest wyjątkowo trudna – ale też dzięki temu wyzwala rozmaite nieoczekiwane reakcje bezpośrednich uczestniczek. Sarah Pekkanen wie, jak budzić strach czytelników – bardzo dobrze jej to wychodzi. A tym razem przecież jeszcze może odwoływać się do społecznego lęku przed schorzeniami starzejących się bliskich.

Colleen AF Venable: Kati, kocia opiekunka. Nie taki złol straszny

Nasza Księgarnia, Warszawa 2026.

Być sobą

Magda stara się wygrać wybory w mieście, a Kati – sąsiadka, która rozumie mowę jej kotów i angażuje się w rzeczywistość superbohaterów – dzielnie jej w tym pomaga. Zbiera podpisy od głosujących na listach poparcia i zastanawia się, jak przekonać wszystkich do głosowania właśnie na Magdę. Bo przecież jeśli ktoś ma poradzić sobie z zaprowadzeniem porządku w mieście – to właśnie Magda, Kati nie ma co do tego żadnych wątpliwości. Zwłaszcza że za sąsiadką stoi cały sztab kotów – a każdy czworonóg ma inne umiejętności. Tak naprawdę nie trzeba się niczym zajmować, bo koty potrafią wszystko: kiedy działają razem, nie ma na nie mocnych.

Tylko że tym razem w cyklu Kati, kocia opiekunka koty pełnią rolę drugoplanową, co może dziwić wszystkich miłośników tych zwierząt. Przez całą historię liczyło się bardziej życie superbohatera niż obecność kotów – i tym razem również tak się dzieje. Wszystko przez decyzję burmistrza. Włodarz Nowego Jorku postanawia wypowiedzieć otwartą wojnę wszystkim superbohaterom – których sporo się namnożyło, po sukcesie Serowej Sprawiedliwości. Ci, którzy na początku przywdziewali specjalne kostiumy, teraz wiodą zwyczajne życie przykładnych obywateli. Jednak cała reszta ludzi – zafascynowanych superbohaterami – próbuje znaleźć swoje miejsce w palecie niemal komiksowych herosów. Każdy czeka na swoje pięć minut i każdy liczy na sławę choćby tylko chwilową. Jednak przez decyzję burmistrza Nowy Jork opanowują złole. Teraz po prostu opłaca się być czarnym charakterem. W tomie „Nie taki złol straszny” następuje weryfikacja poglądów i zmiana rozkładu sił. Co ważne, pojawia się też na marginesie kwestia przynależności do grupy rówieśników – Kati dowiaduje się, o jakich szkołach marzą jej koleżanki – i chociaż dziewczyny planowały wspólną przyszłość, wydaje się to niemożliwe. Chyba że bohaterka nagle odkryje w sobie talent do występowania publicznego albo znajdzie zajęcie pozwalające na naukę w szkole, do której startują najbliższe jej osoby. To najbardziej zwyczajny motyw – przerywnik w walce dobra ze złem. Colleen AF Venable woli jednak starcia samozwańczych superbohaterów (tworzonych przez ludzi po dawnym sukcesie) z samozwańczymi złolami (których wcale od superbohaterów tak wiele nie dzieli). Liczy się dynamika, zestaw zaskoczeń – i, oczywiście, zadania kotów, jedynych rozsądnych w całym towarzystwie. Colleen AF Venable chce stworzyć „żeńską” wersję światów Marvella, albo satyrę na typowe komiksowe motywy – bawi się formą i stara się przemycić dla swoich czytelniczek wskazówki dotyczące spełniania własnych marzeń. Stawia na komiks – więc liczy się tu również zagospodarowanie kadrów. I, co ciekawe, Stephanie Yue nie zajmuje się wypełnianiem tła, chce za to wyeksponować to, co najważniejsze w fabule i w relacjach między bohaterami zamiast odciągać uwagę odbiorczyń przez przeładowane detalami kadry. Proponuje historię uproszczoną – i tak w ramach samej fabuły dzieje się na tyle dużo, żeby kusić czytelniczki i odpowiednio sterować ich emocjami. A przecież na poważnie jest tu wyłącznie dylemat Kati, która w najbliższą przyszłość będzie się musiała udać bez wsparcia oswojonej już grupy.

Aubrey Hartman: Lew, który się odważył

Kropka, Warszawa 2026.

Cena marzenia

Poppy to jedna z tych odklejonych od zwykłego życia bohaterek, które najchętniej nie wychodziłyby ze świata swoich ukochanych książek. Dziewczynka szczególnie kocha Narnię i lwa Aslana – dziwi ją, że nie wszyscy znają te historie i że nie dyskutują nad tym, która część jest najlepsza (oczywiście że pierwsza!). Czytanie to jej sposób na zabicie czasu i na poradzenie sobie z wyzwaniami, jakie stawiają przed nią rodzice. Bo mama i tata Poppy zajmują się kupowaniem i remontowaniem starych domów – jako duet osiągnęli już sporą sławę i mogą dostawać zlecenia, jakich inni nie mieliby szans otrzymać. Ale to oznacza też ciągłe przeprowadzki i zmiany środowiska. W związku z tym Poppy jest trochę samotna, nawet jeśli tego nie przyznaje. Zapadanie się w świat książek to nie jest najlepszy sposób na funkcjonowanie małej dziewczynki. Ale to właśnie Poppy, z wyćwiczoną na książkach wyobraźnią – i bez towarzystwa rówieśników – ma największą szansę na odkrycie tajemnicy nowej posiadłości, jaką zajmują się rodzice. Przebywa tu baśniowa istota, wyjątkowo złośliwa nimfa wodna, która może spełnić marzenie bohaterki, ale za pewną cenę. Tą ceną jest porwanie przez nimfę książek ważnych dla Poppy – a może i dla całej ludzkości. Bo nimfa nie poprzestaje na zabraniu przedmiotów (a przecież książki dla Poppy to prawdziwe skarby i bohaterka zrobi dużo, żeby je ocalić), wymazuje historie ze zbiorowej świadomości. I doskonale wie, gdzie uderzyć, żeby strata była jak najbardziej bolesna. Celowo sięga po te publikacje, które Poppy darzy największym uczuciem – albo które pozwalają scementować jej rodzinę.

A marzenie Poppy dotyczy posiadania własnego magicznego latającego lwa. Samson to na początku lwie szczenię, maleństwo, którym trzeba się opiekować. Z czasem dorasta i dojrzewa, nieświadomy, że za każdy dzień z jego życia nimfa pobiera wielki haracz. Samson ma problemy – nie potrafi ryczeć ani latać i lekcjami w tej dziedzinie musi się zająć Poppy, chociaż sama w sobie też nie ma zbyt wiele pewności siebie. I tak Poppy dojrzewa razem ze swoim wymarzonym zwierzęciem, które – oczywiście – musi trzymać w tajemnicy przed wszystkimi. „Lew, który się odważył” to baśń w starym stylu. Audrey Hartman pisze ją tak, żeby czytelników zachwycić i żeby przypomnieć im magię funkcjonującą w powieściach, zwłaszcza tych powieściach fantasy, które przeszły do klasyki. Jest tu sporo tematów współczesnych, związanych z dylematami samotnego dziecka – ale dzięki emocjom książka staje się uniwersalna. Co ważne, autorka bardzo mocno podkreśla rolę książek – nie ma tu mowy o wyobcowaniu z powodu literatury pięknej czy rozrywkowej, czytanie jest dla Poppy czynnością naturalną i bardzo potrzebną – a problemy w gronie rówieśników mają zupełnie inne źródło. Książki to przygoda i o tym Hartman ciągle będzie przypominać. To jest powieść dla pożeraczy historii – wymyślona i napisana z rozmachem, trochę z tęsknoty za dawnymi wielkimi produkcjami. Ma potencjał filmowy i jest wzruszająca – z pewnością przypadnie do gustu czytelnikom i zostanie z nimi na długo. Aubrey Hartman niejako mimochodem reklamuje tu też inne książki – te, na które warto zwrócić uwagę. Przypomina, że czytanie to najlepszy sposób na spędzanie wolnego czasu.

Anna Kiedrzynek: Nie uszlachetnia. O leczeniu bólu w Polsce

Czarne, Wołowiec 2026.

Cierpienie

To zdecydowanie książka o różnych rodzajach schorzeń – bardziej i mniej znanych – ale powiązanych jednym tematem, indywidualnym cierpieniem, w które nie wszyscy chcą wierzyć. W efekcie ludzie borykają się nie tylko z problemem utrudniającym codzienne funkcjonowanie, ale i z podejrzliwością z zewnątrz – nie tylko ze strony rodzin czy przyjaciół, ale i lekarzy. Ból ma różne oblicza: czasami to ból podczas porodu, a czasami taki, który towarzyszy bohaterom reportaży Anny Kiedrzynek codziennie – bez szans na uśmierzenie. Ból "kobiecy" i ból "męski" - zjawiska, które rodzą szereg pytań pojawiają się tu na kolejnych stronach.

„Nie uszlachetnia. O leczeniu bólu w Polsce” to książka, która składa się z drobnych opowieści. Żeby przyciągnąć uwagę czytelników i uświadomić im, że to nie tylko sprawa dorosłych, rozpoczyna autorka od obrazów cierpiących dzieci: bolesne pęcherze na skórze powstające w wyniku najlżejszego nawet dotyku to bez wątpienia choroba ekstremalna (i trudna do wyobrażenia dla wielu) – ale też najłatwiej wyobrazić sobie ból na jej przykładzie. Bo jeśli nie widać ran, trudniej jest ocenić skalę czyjegoś cierpienia. Łatwo za to posądzić o nadwrażliwość, kombinowanie czy przesadę. I teraz: Anna Kiedrzynek rozmawia z kolejnymi ludźmi, żeby poznać ich historie i żeby sprawdzić, czy dostają odpowiednią pomoc medyczną. Ale – często (zbyt często) okazuje się, że lekarze są bezradni. Jest tu kilka problemów, które nakładają się na siebie i z których zwykli czytelnicy nie zdają sobie przeważnie sprawy, dopóki nie staną – sami, albo ktoś z ich bliskiego otoczenia – przed podobnym wyzwaniem. Jedno to kwestia różnych rodzajów bólu uprzykrzającego albo utrudniającego codzienność. Drugie – reakcje otoczenia. Trzecie – społeczny strach przed stosowaniem opioidów. Tu – pod koniec książki – autorka trochę walczy o to, żeby część ludzi dała sobie prawo do łagodzenia bólu. Przypomina, że zażywanie opioidów nie jest równoznaczne z braniem narkotyków, a jeśli robi się to pod kontrolą lekarza, nie stanowi niebezpieczeństwa. Z perspektywy czytelników przerażający może być nie sam fakt strachu, zwłaszcza ludzi starszych, przed rzekomymi narkotykami – co podejście ich bliskich, wyzywających od ćpunów. Dlatego dobrze, że książka „Nie uszlachetnia” powstała . Co ważne, Anna Kiedrzynek nie do końca chce się zajmować objaśnianiem tego, co nawet samym lekarzom sprawia czasami trudności – rezygnuje z wyjaśnień medycznych, chyba że są już absolutnie niezbędne do zrozumienia kontekstu. Częściej po prostu oddaje głos bohaterom, którzy przeszli już własną drogę do poznania tego, co najbardziej męczące – i w ich historiach zawiera niezbędne wyjaśnienia. Storytelling ma się tu doskonale: o wiele lepiej będzie przyjrzeć się tematowi bólu przy konkretach, z dala od abstrakcyjnych analiz. Zwłaszcza że widać dzięki temu dodatkowe, mniej kojarzone przez ogół, zmartwienia: problemy w pracy czy w związkach, konieczność rezygnowania z lubianych wcześniej rozrywek i daleko idące przewartościowania. Ból, którego z zewnątrz nie widać, potrafi kompletnie rozregulować życie. I Anna Kiedrzynek opowiada właśnie o tym: jak z bólem żyje się kolejnym bohaterom i co przysparza najwięcej kłopotów, kiedy lekarze rozkładają ręce. Anna Kiedrzynek chce się dowiedzieć – za sprawą swoich rozmówców – jak sami lekarze podchodzą do cierpienia pacjentów, czy łatwo jest rozwiązać problem bólu, czy też pozostawia się ludzi samym sobie. I to wszystko w erze nadużywania ogólnodostępnych leków przeciwbólowych, które jednak w tych wypadkach kompletnie nie mają sensu. Jest to publikacja atrakcyjna dla czytelników – i ważna dla społeczeństwa.

Ewa Wodzicka-Dondziłło: Angielski od dziecka. Zestaw 16 książek dwujęzycznych

Nasza Księgarnia, Warszawa 2026.

Scenki

Kiedyś uczyło się dzieci języków obcych przez stopniowe oswajanie ich ze słówkami. Dzisiaj to raczej stawianie na komunikatywność – podsuwanie całych zwrotów, które można wykorzystać choćby w zabawie – słówka są tylko dodatkiem w procesie edukacji. I oto na rynek wkracza zestaw szesnastu książeczek – dwujęzycznych czytanek dla najmłodszych: nie tylko dla dzieci, które już zaczęły samodzielnie czytać, ale też dla tych, które będą się przysłuchiwać narracji. Wprawdzie mamy tu podział na dwa poziomy trudności, ale nie jest on zbyt rygorystyczny i nie odzwierciedla się przesadnie w kształcie tekstu. Ewa Wodzicka-Dondziłło proponuje podręczny zbiorek scenek, które wydarzyć się mogą w każdej rodzinie i które pozwolą małym odbiorcom na podglądanie rówieśników w codziennych czynnościach. Każdy tomik to osobny temat – a wśród tematów pojawiają się między innymi kwestie gotowania, układania się do snu, szukania ulubionej zabawki, obserwowania pór roku czy opieki nad młodszym rodzeństwem. Szesnaście historii to szesnaście sytuacji znanych dzieciom – więc mali czytelnicy będą mogli od razu zasłyszane zwroty skojarzyć ze swoimi zajęciami. Każdy tomik to osobna rodzina, do której zagląda jeden wspólny bohater, Pan Skarpeta. Tu pojawia się zresztą propozycja wspólnej zabawy z dziećmi: można samodzielnie stworzyć narratora z własnych materiałów – autorka podpowiada, jak to zrobić – i wykorzystywać do opowiadania. Dzięki temu całość nabierze bajkowego charakteru i zdejmie z tomików aspekt edukacyjny – przynajmniej pozornie – bo dzieci dostrzegą tu przede wszystkim zabawę. Pan Skarpeta nie bierze specjalnego udziału w akcji – poza wprowadzaniem, przedstawianiem kolejnych rodzin – ale może przydać się jako ogólny wszechwiedzący narrator. Do tego prosi o pomoc w wyszukiwaniu pewnych elementów obrazków lub kolorowaniu ich. Pan Skarpeta spaja całość. Każdy tomik to inny zestaw domowników: czasami mamy do czynienia z kilkorgiem dzieci i dwojgiem rodziców, ale czasami będą to dzieci z dziadkami, dzieci z ciotką i wujkiem, dziecko z mamą lub dziecko z tatą – całe mnóstwo możliwości, tak, żeby nikogo nie wykluczać i żeby pokazać odbiorcom, że różne są definicje rodzin i możliwości wspólnego egzystowania.

Każda książeczka kończy się całostronicowymi zadaniami dla maluchów, na marginesach poszczególnych stron w trakcie opowieści też pojawiają się drobne wyzwania – i to elementy, których się nie dubluje. Rozkładówkę zajmuje wielkoformatowa ilustracja (i tu ciekawostka – w komplecie szesnastu książeczek mamy kilku różnych ilustratorów, którzy nie unifikują stylu, a posługują się własną kreską i pomysłami do zilustrowania postaci). Ilustracja jest jedna, ale sąsiadujące ze sobą strony charakteryzują się obecnością dwóch narracji – po angielsku i po polsku. Podkreślane są tu emocje postaci (między innymi przez kolory) – można zatem najpierw prześledzić tekst po angielsku, a później po polsku, albo od razu korzystać z podpowiedzi przy ewentualnym przekładaniu lub poznawaniu nowych słówek. Spora część czytanek bazuje na wyliczankach – to sprawia, że zmieści się w niewielkiej objętości tekstu dużo więcej słówek – co kieruje odbiorców z powrotem do dawnych lekcji angielskiego. Ale tu od razu widać kontekst, a powtarzanie niektórych zachowań pozwoli na oswojenie się z pewnymi zwrotami. To oznacza, że dzieci nabiorą pewności siebie i będą chętniej poznawać lektury angielskie.

Karolina Felberg, Radosław Młynarczyk: Hłasko/Osiecka. Byle nie o miłości

Znak, Kraków 2026.

Uczucie

Ta relacja działała na wyobraźnię – i do dzisiaj może budzić zainteresowanie, trochę na prawach podglądania sławnych ludzi – a trochę przez świadomość na temat życia miłosnego Agnieszki Osieckiej. Bo o ile Marek Hłasko powoli odchodzi do lamusa, nie jest już tym cenionym buntownikiem i twórcą obok głównego nurtu, to Agnieszka Osiecka wciąż funkcjonuje jako autorka piosenek „z tekstem”, wielkich miłosnych historii i dramatów zaklętych w drobnych lirycznych utworach. Lata temu na rynku pojawiły się „Listy na wyczerpanym papierze” – zapis uczucia, jakie na moment połączyło Agnieszkę Osiecką i Jeremiego Przyborę, teraz zainteresowanie tym motywem osłabło – więc przyszedł czas, żeby na nowo przypomnieć czytelnikom o relacjach wielkich artystów. „Hłasko/Osiecka. Byle nie o miłości” to tom monumentalny, przygotowany bardzo starannie i tak, żeby drobny epizod w życiorysach obojga przedstawić z pełną uwagą.

Kolejne rozdziały są tu przetykane fragmentami utworów oraz wyimkami z opracowań na temat Hłaski czy Osieckiej – tak, żeby nie rozbijać głównego nurtu narracji i żeby nie odbierać czytelnikom przyjemności obcowania z literaturą na najwyższym poziomie. Rolę przerywników odgrywają tu również zdjęcia z rodzinnych albumów – te prywatne fotografie pozwalające uchwycić chwile szczęścia. W ramach dodatków do książki wspomnieć można jeszcze o kalendarium miłości, o tekstach z pocztówek dołączonych w aneksie i o zestawie drobnych notek biograficznych osób pojawiających się w tekście. Są tu dwa systemy przypisów: końcowe, stanowiące odniesienia do konkretnych pozycji bibliograficznych i dolne – kiedy trzeba wytłumaczyć kolejnemu pokoleniu elementy rzeczywistości PRL-u. Mamy zatem do czynienia z potężnym i poważnym opracowaniem, w którym życiorysy nie przysłaniają siły efemerycznego uczucia.

Karolina Felberg i Radosław Młynarczyk to autorzy, którzy wnikliwie badają życie i twórczość bohaterów romansu. Karolina Felberg odkrywa czytelnikom Agnieszkę Osiecką – łącznie z teoriami na temat jej seksualności – Radosław Młynarczyk z kolei przedstawiał nieodkryte pisma Marka Hłaski. Teraz oboje podejmują dialog na temat swoich bohaterów – i w ramach rozmów próbują dojść do tego, jak w rzeczywistości mógł wyglądać romans, a także – dlaczego musiał się obejść bez happy endu. Rozmowa oznacza, że cała forma nabierze lekkości, chociaż i tak autorzy posługują się tu dość ambitnym językiem i odwołują do konkretów tak, żeby całość nie wybrzmiewała plotkarsko. Przerzucają się danymi, faktami i interpretacjami, a dzięki dobremu zorientowaniu w źródłach mogą też dokonywać analiz tego, co do tej pory niekoniecznie wyjaśnione. Agnieszka Osiecka i Marek Hłasko zostają tu rozczytani na wiele różnych sposobów – a do tego dochodzą relacje ze znajomymi czy rodziną, nadzieje i plany wyznawane tylko w dziennikowych zapiskach, zwyczaje albo komentarze bliskich. Wszystkie zgromadzone dane autorzy tomu przefiltrowują, przedstawiają czytelnikom już gotową opowieść – pełną silnych emocji, ale bardzo konkretną przy tym. Tu nie ma mowy o koncentrowaniu się na nieuchwytności, chodzi o to, żeby czytelnikom uświadomić, jak wyglądał romans od kulis i co w jego ramach było możliwe.

I to bardzo sprytny sposób na ożywienie przeszłości i na przywrócenie zainteresowania wielkimi twórcami. Biograficzny przerywnik i ciekawostka, a jednocześnie opowieść o uniwersalnym uczuciu, które przetrwało w świadomości publicznej. Pięknie wydany tom.

Amy Sparkes: Latarnia na końcu świata

Kropka, Warszawa 2026.

Medalion

Ostatnie zadanie dostaje Dziewiątka – i znowu chodzi o propozycję nie do odrzucenia. Czarownica, która żąda od dziewczyny medalionu, wie doskonale, że narazi bohaterkę na szereg niebezpieczeństw, ale przecież w Świecie Między Światami zawsze było groźnie. Nie inaczej niż na ulicy, na której Dziewiątka by ciągle żyła, gdyby nie trafiła pewnego dnia do Domu na Skraju Magii. Teraz przychodzi czas rozliczeń – wiadomo, że trzeba udzielić odpowiedzi na pewne pytania. Na przykład na to, jak właściwie Dziewiątka ma na imię. Czas też na podróż do Gniazda – do miejsca, w którym Dziewiątka się wychowywała, kiedy mama nie mogła się nią dłużej zajmować. Dziewiątka przekonuje się, że nie została sama na świecie – i że nie należy sądzić po pozorach. „Latarnia na Końcu Świata” to ostatnia książka w tym świecie – świecie dostarczającym czytelnikom mnóstwa silnych emocji z dala od typowych motywów fabularnych. Bo przecież tu nie ma nic zwyczajnego, nawet dom swobodnie się przemieszcza i zmienia rozkład pokojów – w zależności od potrzeb domowników i od miejscowych.

Dziewiątka przyzwyczaiła się już do tego, że to na jej barkach spoczywa odpowiedzialność za losy mieszkańców domu. Ma tu do dyspozycji całe mnóstwo indywiduów – i pogodziła się już dawno z tym, że każdy ma swoje wady, ale też – swoje prawdziwe uczucia, które należy chronić i pielęgnować. Porusza się z wyjątkową delikatnością w świecie trudnym do objęcia na drodze rozumowej – ale dobrze czuje się w miejscu, które stało się jej schronieniem. Ale Dziewiątka to ciągle jeszcze dziecko i od czasu do czasu potrzebuje świadomości, że ma kogoś bliskiego, na kim może się oprzeć w trudnych chwilach. Do tego chce doprowadzić Amy Sparkes, kiedy w „Latarni na Końcu Świata” rozwija ostatnią misję swojej bohaterki.

Liczy się tu upraszczanie zasad – Amy Sparkes buduje od podstaw cały świat – i tworzy go na prawach negacji tego, co znają odbiorcy z własnego otoczenia. Potrzebuje więc dość przejrzystych schematów, żeby mali odbiorcy do końca nie zgubili się w lekturze. Proponuje zatem fabułę linearną, dba o to, żeby bohaterowie mieli kolejne zadania do wykonania, odsłaniające się po wypełnieniu jakiejś części misji. To oznacza, że nie będzie trzeba wyprzedzać w procesie dedukcji wydarzeń – i że odpowiedzi nadejdą wtedy, kiedy autorka uzna, że trzeba je podać. Będzie tu trochę powrotów do czegoś, co nad książką zjednoczy czytelników – do skrywanych starannie potrzeb i tęsknot. Dziewiątka może udawać, że radzi sobie ze wszystkim, ale nawet ona miewa chwile zwątpienia. Tym razem może sobie na to pozwolić – bo ostatnia misja wprowadza motyw podpory, którą bohaterka będzie mogła się posługiwać w dalszym życiu. I jeśli Amy Sparkes swoją serią chciała opowiedzieć małym czytelnikom coś ważnego, to robi to właśnie teraz – fundując im podróż do tego, co nieodzowne w życiu.

Christian Tielmann: Już umiemy mówić tak i nie

Media Rodzina, Poznań 2026.

Grupa

W serii Mądra Mysz pojawia się nowy cykl – cykl Już umiemy. To coś, co warto przedstawiać dzieciom, żeby przekonały się, czy mają już takie same umiejętności jak kilkuletni bohaterowie. Tomik „Już umiemy mówić tak i nie” dotyczy samoświadomości, a nie logopedycznych talentów – tu liczy się podejmowanie decyzji w zgodzie ze sobą i bez względu na zdanie otoczenia. Tosia, Igor, Franek i Sara to czworo przyjaciół z przedszkola. Lubią spędzać razem czas i starają się wypracowywać takie rozwiązania, które satysfakcjonują wszystkich. Zależy im na tym, żeby każdy czuł się dobrze i był usatysfakcjonowany działaniami – chociaż zdarza się, że trzeba postawić na swoim. I nagle okazuje się, że mnóstwo powodów do niesnasek znika, kiedy jest się wyczulonym na potrzeby i ograniczenia drugiego człowieka. Dzień w przedszkolu to doskonała okazja do tego, żeby przekonać się, że każdy potrzebuje czegoś innego. Jedni wybierają malowanie, innych to nudzi i wolą budowanie wież. Podobnie jest na podwórku po deszczu: ktoś chce skakać po kałużach albo chodzić boso po mokrym piasku, ktoś inny nie zamierza się brudzić albo chce pozostać w kaloszach, chociaż nowo powstająca grupa wymagałaby ze względu na tytuł podporządkowania się reszcie. Do tego dzieci wiedzą już doskonale, że mają prawo do decydowania, co dzieje się z ich ciałami: nikt nie może ich dotykać, głaskać czy przytulać bez ich zgody. Takie postawy też ćwiczą podczas zabaw. Z reguły nie ma problemu z zaakceptowaniem innego zdania w grupie – wszyscy są wyrozumiali i w końcu chcą się razem bawić. Ale zdarza się, że czyjeś „nie” nie zostanie zaakceptowane – i większość będzie mieć rację. Takie scenki też podawane są najmłodszym odbiorcom – żeby nauczyli się, że wolność ma swoje granice.

„Już umiemy mówić tak i nie” to książeczka bardzo przyjemna. Przede wszystkim wciąga dzieci w doświadczenia ich rówieśników – i rozbudza ciekawość. Chociaż wszystko podporządkowane jest edukowaniu najmłodszych, to liczy się też możliwość uczestniczenia we wspólnej zabawie. Bohaterowie błyskawicznie trafiają do przekonania odbiorcom – a to sprawi, że bardzo łatwo będzie przyswoić sobie wskazówki i porady. Od czasu do czasu na obrazkach pojawia się postać spoza fabuły, za to z serii – Mądra Mysz. Ona wtrąca ciekawostki, albo zadaje pytania, które pozwolą odbiorcom zastanowić się nad własnymi potrzebami.

Christian Tielmann wykorzystuje swoje ogromne doświadczenie w tworzeniu historyjek w cyklu. Lena Heger dodaje wyraziste ilustracje. Strona graficzna jest tu również istotna – bo nadaje lekkości opowieści. Przyjemnie się tę książkę ogląda – ale równie przyjemnie śledzi się zasady, jakie dzieci ustalają we własnej grupie, żeby wszystkim było przyjemnie, wygodnie i bezpiecznie. „Już umiemy mówić tak i nie” to publikacja cenna i potrzebna na rynku literatury czwartej.

Marta Orzeszyna: Paryż. Lata 20., lata 30. Taniec na wulkanie

Rebis, Poznań 2026.

Atmosfera

Marta Orzeszyna fascynuje się Paryżem i z tej fascynacji tworzy monumentalną narrację o tym, co działo się w stolicy Francji w dwudziestoleciu międzywojennym. „Paryż. Lata 20., lata 30. Taniec na wulkanie” to książka pełna faktów, ciekawostek, anegdot i odczytań. To tom bazujący na obyczajowości i sztuce, na tym, co zarejestrowane i co ukryte w źródłach. Na tym, co kształtowało genius loci i co wpływało na odmienność Paryża. Mniej liczy się tu polityka, o wiele bardziej – relacje międzyludzkie, artystyczne przyjaźnie, powiązania i inspiracje. Tu wojna przeplata się z modą, a malarstwo ze sportem.

Marta Orzeszyna starannie gromadzi informacje, które może udokumentować odpowiednimi cytatami – stara się nie zamęczać odbiorców kolażem z wypowiedzi innych, ale od czasu do czasu potrzebuje ich dla uchwycenia kolorytu lokalnego. Proponuje rozdziały tematyczne, żeby choć trochę uporządkować sytuację zastaną. Odkrywa więc Paryż stopniowo i po kawałku, w zależności od dyscypliny, rodzaju działania czy zasięgu. Przygląda się i sztuce, i wynalazkom, przemianom obyczajowym i mikroskali w kontaktach interpersonalnych. Sprawdza uważnie strefy wpływów i zależności, żeby przedstawiać czytelnikom już gotowe analizy. Za każdym razem szuka nowatorstwa i kierunków metamorfoz. Bada znaczenie symboli i gestów, odnosząc je do wielkiej polityki i historii, które muszą wpłynąć na losy jednostek. Paryż w jej ujęciu to przede wszystkim Paryż ludzi wybitnych, którzy wcale nie muszą sobie jeszcze zdawać sprawy z własnego znaczenia dla przyszłych pokoleń – tu będzie liczyć się pomysł na siebie i z rzadka uznanie współczesnych. Marta Orzeszyna wie doskonale, komu się powiodło i kto trafił do świadomości potomnych. Interesują ją zatem czasami tylko drobne wzmianki o kolejnych postaciach charakterystycznych dla pejzażu Paryża dwudziestolecia międzywojennego. Tak naprawdę na pierwszym planie stawia ludzi, dopiero w drugim ujęciu sięga po dodatkowe konteksty, plany związane z miejscami czy rozwojem miasta. Paryż to artyści i uczeni – a z drugiej strony to historia. Wydaje się zwłaszcza w pierwszych rozdziałach, że Marta Orzeszyna będzie pisać kolejną książkę historyczną, tyle że tematyzowaną – tak bardzo bazuje na tym, co się wydarzyło. Dopiero kiedy wyjaśni już kontekst związany z przeszłością, może przejść do tego, co najbardziej kształtuje myślenie mas o Paryżu. Na uwagę zasługuje przede wszystkim jej uwikłanie w zależności. Przy czytaniu tej książki nie ma się wrażenia śledzenia biografii – tu o wiele bardziej wartościowe stają się kontakty i reakcje. Nagle wychodzi na jaw, że artyści potrzebują odbicia – natychmiastowych reakcji innych. I dzięki tej książce dużo zależności można rozpracować – Marta Orzeszyna bezbłędnie wyciąga to, co miało znaczenie dla dalszej kariery i rozwoju artystycznego, przypomina, że nie da się w pojedynkę działać w niektórych dziedzinach. Zaprasza do poznawania Paryża z różnych perspektyw i dzieli się własną pasją. Proponuje książkę bardzo rozbudowaną, wypełnioną ciekawostkami, danymi i przemyśleniami – nie zabraknie tu konkretów, co usatysfakcjonuje wszystkich poszukujących ambitnej literatury.

BAJKI Z UŚMIECHEM - część 10

Dziesiąta część Bajek z uśmiechem miała premierę 10 października. Czyta Wiktor Niedzicki

https://youtu.be/erJxQVjvlRU

Zofia Stanecka: List z planety Nuda

Harperkids, Warszawa 2026.

Obietnica

Nie wszystkie dzieci przeżywają w wakacje swoje wielkie przygody z dala od domu. Kuba na przykład wyjechać nie może, bo mama i tata pracują – z chłopcem może zostawać jedynie wujek. Wujek jest fajny, ale jednak to dorosły. Ale… i dorosły może wpaść na ciekawy pomysł. Wujek wręcza Kubie papeterię. Na ozdobnej kartce Kuba pisze do koleżanki list z kosmosu nudy. Gaba mieszka na Warmii i na nudę czasu nie ma – u niej bez przerwy coś się dzieje. Zwłaszcza w lecie – kiedy można biegać po lesie, odkrywać strumienie i pluskać się w wodzie (to wydaje się tym bardziej kuszące, że w mieście trwa upalny lipiec, którego Kuba ma serdecznie dosyć). A gdyby tak połączyć siły? W końcu Gaba bardzo chętnie spędzałaby czas ze swoim kumplem, który aktualnie się nudzi.

Zofia Stanecka tworzy historyjkę na pierwszym poziomie serii Czytam sobie i wie, że to zetknięcie z książkami będzie dla maluchów decydujące: jeśli ćwiczenie składania liter nie okaże się zbyt żmudne i męczące, najmłodsi dość szybko mogą się przekonać do czytania jako źródła rozrywki. A jeśli tak – nigdy w życiu nie będą się nudzić. Ale zamiast to tłumaczyć, autorka woli to pokazać. Decyduje się na przedstawienie ogromu nudy bez „dobrych rad” ze strony dorosłych: Kubą po prostu nie ma się kto zająć a to oznacza, że wszystkie działania będzie musiał wypracować sobie sam. Wymiana listów to dobry plan – chociaż nieco staroświecki, dzisiaj raczej maluchy nie bawią się w epistolografię, a już szukanie eleganckiej papeterii brzmi jak zajęcie prababć. A jednak „List z planety Nuda” pokazuje, ile może się zmienić po próbie nawiązania kontaktu. Co ważne, Kuba nie będzie krytykowany za swoje skargi: wolno mu czuć się źle z powodu marnowania wakacji – tyle tylko, że w jego otoczeniu nie istnieje dobre rozwiązanie sprawy. Zofia Stanecka nie wprowadza jeszcze przepisu na rozrywkowe wakacje – podaje jednak możliwość, która otwiera się przed chłopcem – a to rozbudzenie wyobraźni odbiorców. Liczy się to wszystko, co może się zdarzyć w niedalekiej przyszłości.

Co ciekawe, chociaż na pierwszym poziomie serii unika się dwuznaków i głosek nosowych, Zofia Stanecka przemyca „ii” w słowie „Warmii”. Szuka też oczywiście synonimów, które pozwolą jej prowadzić narrację w sposób zrozumiały dla dzieci, wciągający i pozbawiony mielizn leksykalnych. Najbardziej cieszy użycie kolokwialnego „wbijaj” jako zaproszenia – nie będzie to język niezrozumiały dla odbiorców, spodobać się może zatem początkującym czytelnikom, tym, którzy być może nie wierzą, że w książkach dozwolone są takie formy. „List z planety Nuda” to książka ładnie zilustrowana przez Aleksandrę Krzanowską – chociaż są tu komputerowe grafiki, to jednak całość przywodzi na myśl dawne książki dla najmłodszych, propozycje klasyczne i wakacyjne.

Oliver Kannapin, Stephen R. Covey: 4 skuteczne strategie zarządzania. Pewna droga do sukcesu w nowych realiach

Rebis, Poznań 2026.

Sukces

To jest trochę tak, że autorzy tej książki tak mocno zaangażowali się w metafory żeglarskie, że wolą je niż konkrety – być może w ten sposób zwrócą na siebie uwagę menadżerów i dyrektorów, wszystkich tych, od których zależy sukces finansowy firmy. Zwykłym czytelnikom to rozwiązanie może się wydać oratorskim popisem bez większych powodów. Bo kiedy już Oliver Kannapin i Stephen R. Covey (firmujący książkę swoim nazwiskiem) zdecydują się na przyglądanie się samym strategiom zarządzania, kiedy zejdą z jachtów i nie myślą o bezkresie mórz i oceanów, stają się bardziej konkretni i wyraziści, a przynajmniej – bardziej sensownie piszą o tym, co należy zrobić, żeby ocalić firmę przed kryzysem i żeby postawić na rentowne rozwiązania. „4 skuteczne strategie zarządzania. Pewna droga do sukcesu w nowych realiach” to tomik, który jest poradnikiem – praktyczną lekturą dla wszystkich z kadry zarządzającej. Ma uświadomić im, jakie rozwiązania są najlepsze, sprawdzone i niezawodne w kryzysowych sytuacjach – i ma przyzwyczaić do proponowanych form za sprawą szeregu ćwiczeń do wykonania.

Jak w wielu tego typu poradnikach, pojawiają się tu wstawki motywacyjne – przykłady dające nadzieję na pozytywne zmiany. Dla odbiorców to szansa na spojrzenie na siebie i działania firmy na świeżo – bez dotychczasowych obciążeń i przekonań. Żeby jeszcze ułatwić korzystanie z tego tomu, książka została podzielona na maleńkie porcje wiedzy. Funkcjonują tu bardzo czytelne wyliczenia, pogrubione i wypunktowane wskazówki i niezwykle krótkie omówienia konkretnych porad – tak, żeby czytelnicy utrwalili sobie prezentowaną metodę i żeby nie mieli wątpliwości, jak wprowadzić ją w życie. Praktyka to to, na co autorzy kładą nacisk – nic dziwnego, chodzi przecież o wejście na drogę do sukcesu. I, oczywiście, jak w każdym poradniku biznesowym, jest tu cała strategia – zestaw kierunków działania, które należy jak najszybciej wdrożyć, bo tylko tak można zapewnić sobie spokój. Owe strategie zostały rozpisane w kolejnych rozdziałach szczegółowo i znów w punktach – szkielet publikacji jest bardzo czytelny i nie pozostawia wątpliwości w kwestii kierunku działań. Liczy się tu odpowiednie podejście, ale też uprzedzanie ewentualnych wątpliwości czytelników – tak, żeby już bez żadnych uprzedzeń mogli przystąpić do poprawiania kondycji firmy w strukturach zarządzających. Tak naprawdę nie będzie w tej książce rozwiązań rewolucyjnych, to raczej bazowanie na treściach, z których zainteresowani świetnie zdają sobie sprawę – ale często zdarza się tak, że najtrudniej dostrzec oczywistości lub błędy w ramach poszczególnych działań – tu uwaga ogniskuje się na sednie informacji, tomik został przygotowany tak, żeby eksponować wartościowe i potrzebne firmie kroki. Dzięki temu łatwo będzie nie tylko poprawić skuteczność zarządzania w obliczu kryzysu, ale też uniknąć poważnych problemów. Jest to publikacja przystosowana do szybkiego wdrażania zmian, do modyfikowania dotychczasowych przyzwyczajeń i schematów – tak, żeby odbiorcom łatwo było nie tylko przyznać autorom rację, ale też – wypróbować podpowiedzi. To książka, która sugeruje, że niewiele trzeba, żeby zrobiło się lepiej.

Meghan Quinn: Dwa magiczne słowa

Editio Red, Gliwice 2026.

Z czasem

To jest historia, jakich wiele, ale aż dziwne, że w dobie poprawności wszelakiej przeszedł jej początek. Może nie wszyscy decydują się na podporządkowanie nierealnym czasem oczekiwaniom i postanawiają tworzyć historie nieco bardziej u zarania przekonujące. Eli Hornsby to gwiazda drużyny hokeja, chłopak, który nie zamierza tworzyć związków ani nawet głębszych relacji z płcią przeciwną, nie interesuje się ustatkowaniem, a jedynie dobrą zabawą. Penny podoba mu się od dawna – ale to młodsza siostra jego najlepszego przyjaciela, wszystko wskazuje na to, że ten układ nie powinien mieć miejsca. A jednak w dniu swoich urodzin Eli skwapliwie podlewa alkoholem młodszą koleżankę (i wysłuchuje cierpliwie jej zastrzeżeń i odmów co do spędzenia wspólnej nocy). Kiedy już Penny jest pijana, to ona ma przejąć inicjatywę i trafić do łóżka chłopaka. W czasach, w których tak wielką uwagę zwraca się na znaczenie zgody obu stron – to rozwiązanie trochę dziwi. Ale tylko trochę, bo Meghan Quinn szybko szykuje poważne konsekwencje dla obojga. Po upojnej nocy (w trakcie której oboje wiele razy przekonują się, że są dla siebie w łóżku wręcz stworzeni) Penny i Eli nie utrzymują ze sobą kontaktu do momentu, w którym dziewczyna orientuje się, że jest w ciąży. To oznacza, że Eli powinien się do niej wprowadzić i pomagać jej we wszystkim. I tak zaczyna się komediowy charakter historii, jakich wiele (albo jakie płyną ze zwykłych błędów).

Na początku Eli i Penny nie umieją się dogadać, wstydzą się swojej obecności i rozmaitych wad. Z czasem otwierają się na siebie nawzajem i przekonują, że mogą sobie poradzić z wyzwaniem. I tu autorka próbuje się odegrać na wszystkich beztroskich facetach, którzy w chwili kryzysu uciekają. Eli uciekać nie ma zamiaru i spadają na niego wszystkie możliwe humory Penny oraz jej plany prowadzące do postawienia na swoim. Bohater będzie się borykać z rozmaitymi kryzysami, a z czasem przekona się, że hormony u ciężarnej kobiety to broń masowego rażenia. Penny nie zna umiaru, a jako poszkodowana w tej sytuacji – nie zamierza oszczędzać partnera. W końcu i tak nie będzie z nich pary, przynajmniej oboje tak twierdzą. Ale wiadomo, że książka, w której scenariusz przechodzi w powieść erotyczną, nie może w tej dziedzinie zaskakiwać.

Na początku Meghan Quinn jest nawet powściągliwa: chociaż od wspólnej nocy wszystko się zaczyna (nawet mimo że bohater w przeszłości przejawiał zainteresowanie piękną Penny), to dopiero seks przy wzajemnym porozumieniu i przy znajomości swoich wad ma znaczenie. Autorka stawia na wyjątkowe potrzeby kobiety ciężarnej – i każe swoim bohaterom uprawiać seks kilka razy dziennie. W pewnym momencie już na nic innego nie mają czasu, a Quinn rezygnuje z pozostałych tematów. Wie dobrze, że jej czytelniczki oczekiwać będą pikantnych scenek – i te im zapewnia. „Dwa magiczne słowa” to powieść, która nie zaskoczy kierunkiem rozwoju akcji, czasami będzie rozśmieszać, ale poza tym wydaje się dość sztampowa i zbyt jednokierunkowa, żeby można było w pełni zaufać bohaterom.

Kathrin Tordasi: Jeżynowy lis

Kropka, Warszawa 2026.

Magia

Z reguły w powieściach dla dzieci i młodzieży młodzi bohaterowie funkcjonują w oderwaniu od ich dorosłych opiekunów – rozłąka z rodzicami czy krewnymi to pierwszy krok do przygody. Ale u Kathrin Tordasi jest inaczej – tu można sobie pozwolić na wspólną podróż międzypokoleniową. Chociaż i tak mama Portii wyjeżdża na konferencję naukową – to ukłon w stronę klasyki. Przeskok o pokolenie sprawia, że na scenę wkraczają – ponownie – Olivia, czyli Jeżyna i Viola, czyli Róża. Dwie przyjaciółki zdają sobie sprawę z obecności świata Zmiennokształtnych i same angażują się w burzliwe wydarzenia. Nie muszą o nic pytać, to one lepiej rozumieją zasady, których Portia dopiero się uczy. I to one ruszają z pomocą, gdy sytuacja robi się poważna i niebezpieczna.

W tomie „Jeżynowy Lis” przyjaciel Portii, Ben, trafia do jej domu i od razu buduje atmosferę grozy: nic nie pamięta, nie wie, jak się tu znalazł, nie ma pojęcia, co właściwie się stało i co doprowadziło go do obecnego stanu. A do tego w kieszeni ma nietypową mapę z odciskiem łapy i klucz (oczywiście bez pojęcia, do czego to klucz). Portia szybko przekonuje się, że sama tej zagadki nie rozwiąże: tu potrzebna będzie potężna magia. A Jeżyna i Róża najlepiej wiedzą, że nie ma na co czekać i trzeba działać – tylko w niekonwencjonalny sposób. Tak rozpoczyna się kolejna wyprawa, tym razem – ratunkowa, bo przecież trzeba ocalić Bena – a przy okazji rozwiązać parę innych zagadek. I nawet niepotrzebne byłyby atrybuty przygody, mapa i klucz, bo jedna z ważniejszych zagadek rozgrywa się w głowie Portii. Dziewczynka przekonała się już po jednej przemianie, jak dobrze czuje się w ciele wilka – metamorfoza uświadomiła jej, że od takich zjawisk łatwo się uzależnić. Ale wilczość nosi w sobie: Portia tęskni za nieskrępowaną wolnością, za możliwością oddalenia się od dobrze znanego ludzkiego świata i za czymś jeszcze. Nie jest w stanie na razie tego sprecyzować, ale czuje, że gdyby przyszło jej przemierzać świat w wilczej wersji, nie żałowałaby. I to zjawisko nie do końca bezpieczne – bo nie do końca zrozumiane – początek problemów tożsamościowych. Trzeba będzie znaleźć odpowiedź na pewne pytania, żeby pojąć, co się właściwie dzieje i kiedy należałoby interweniować. I fakt, na razie ważniejszy jest Ben: to jemu grozi poważniejsze niebezpieczeństwo niż przechodzenie między środowiskami – ale przy okazji Portia może też znaleźć wyjaśnienia własnych poważnych dylematów.

Obecność starszego pokolenia w misji wypełnionej zagadkami i zagrożeniami wcale nie gwarantuje spokoju i bezpieczeństwa – wprost przeciwnie, może się tak zdarzyć, że jedna z przyjaciółek stanie się przyczyną poważnego zmartwienia całej ekipy ratunkowej. Kathrin Tordasi wie dobrze, ile znaczy temat przyjaźni w literaturze czwartej – i celowo go eksponuje, bawiąc się przy okazji motywami magicznymi. Klasyczna powieść drogi w tym wypadku zamienia się w zestaw łamigłówek i detektywistycznych zadań, a to coś dla małych fanów magii w powieściach.

Rafał Witek: Janek pływa jak ryba

Harperkids, Warszawa 2026.

Lekcja

Drugi poziom serii Czytam sobie to już większe wyzwanie dla małych odbiorców – ćwiczący rozpoznawanie liter powinni teraz przejść dalej i nauczyć się sylabizowania, przy okazji – bo dalej głównym zadaniem jest trenowanie płynnego czytania na większych rozmiarowo tekstach. W tym celu Rafał Witek przygotowuje literackie wyzwanie, historię z życia wziętą o tym, że warto pokonywać swoje lęki, bo to może prowadzić do sympatycznych przygód i uznania otoczenia. Janek na razie nie wchodzi do wody. Kiedy spędza wakacje nad hotelowym basenem, wie doskonale, że pływanie to nie dla niego. Ale już kiedy w zoo przekonuje się, że nawet hipopotamy opanowały tę sztukę, postanawia, że nauczy się pływać. O pomoc prosi starszą siostrę, Elizkę. Elizka nie ma oporów – wie, co zrobić, żeby przekonać brata, że pływanie to przyjemność. Wspólne lekcje na basenie to zestaw ciekawych zabaw bez żadnej presji. I to szybko zostaje nagrodzone: Janek pływa już znakomicie, a po wakacjach dowiaduje się, że jego klasa zamiast lekcji wychowania fizycznego będzie chodzić na basen, na ten basen, na którym Janek uczył się pływać. Teraz to on jest mistrzem w gronie rówieśników i w razie potrzeby może przyjść z pomocą, zupełnie jak wcześniej Elizka.

„Janek pływa jak ryba” to książka, która zachęca do spędzania czasu w wodzie, chociaż nie taki jest cel jej stworzenia. Rafał Witek buduje tu opowieść, która zaangażuje czytelników i sprawi, że nie zauważą przedzierania się przez coraz większe partie tekstu – do niedawna jeszcze to obrazki dominowały na stronach, teraz również jest dużo ilustracji w wykonaniu Joanny Rusinek – więc celnych i przyciągających wzrok – ale najbardziej liczy się rytm akcji. Chłopiec, który nie potrafi pływać i właściwie boi się wody (chociaż motyw strachu nie jest aż tak bardzo podkreślany), sam musi podjąć decyzję o tym, że chciałby zacząć się uczyć. Same lekcje schodzą na dalszy plan, bohater ani nie zakrztusi się wodą, ani nie przestraszy się zapachu chloru, nie ma powodu do podkarmiania lęków.

Rafał Witek ma wprawę w pisaniu według wytycznych serii – i nawet nie stworzy zbyt wielu pułapek dla maluchów. Jedną na pewno będzie „mieć pietra” zamiast bać się – archaizm pasuje do wymogów związanych z unikaniem dwuznaków czy liter ze znakami diakrytycznymi, innym – progres zamiast postępu. Ale to tylko trzy punkty (pietra mają różne postacie), da się zatem jakoś przetrwać, chociaż nie wiadomo, czy kilkulatki nie potkną się na tym w narracji. „Janek pływa jak ryba” to propozycja wartościowa – nie tylko przyzwyczaja do czytania dla przyjemności (i z ciekawości), ale też przypomina, że warto próbować swoich sił w różnych sportach.

Alberto Angela: Miłość i seks w starożytnym Rzymie

Czytelnik, Warszawa 2026.

Obserwacje

Alberto Angela wie, że odbiorcom trzeba przedstawiać historie, żeby chcieli się zaangażować w lekturę. Dzięki temu w kolejnym tomie z serii Dzień w starożytnym Rzymie” może zabrać czytelników na wyprawę – długą obserwację, podczas której wydarzy się sporo. A że uwaga ogniskuje się na uczuciach i romansach, znajdzie tego autor naprawdę dużo. Na podstawie dokumentów i opracowań dotyczących zamierzchłej przeszłości stara się odtworzyć nie tylko to, co dało się udowodnić, ale też to, co pozostaje w sferze przypuszczeń i domysłów. Bazuje przecież na delikatnej warstwie uczuć i emocji – często trudno uchwytnych nawet dla bezpośrednio zaangażowanych. A jednak przy odrobinie wyobraźni i sporej dozie talentu literackiego udaje mu się zapewnić sobie uznanie odbiorców. „Miłość i seks w starożytnym Rzymie” to książka, w której już sam tytuł przyciąga i budzi zainteresowanie ewentualnych podglądaczy. Alberto Angela chce rozwiewać wątpliwości i przekładać dawne obyczaje na dzisiejsze podejście.

Zajmie się autor tematem pocałunków – ich znaczenia i bohaterów uczestniczących w tym rodzaju czułości. Pyta o partnerów seksualnych, o ewentualnych kochanków i o miejscach, w których można się umawiać na schadzki. Pisze o zdradach, ale też o pozycjach seksualnych czy zabawkach erotycznych, o ochronie przed niechcianą ciążą i o chorobach wenerycznych. A do tego zastanawia się nad podejściem społeczeństwa do przejawów czułości. Przedstawia drogę do ślubu i zasady randkowania. Co ciekawe, temat prostytucji schodzi tu na dalszy plan – pojawia się, bo też jest powiązany z kwestiami erotyzmu.

I tak naprawdę liczy się tu zestaw tematycznych niespodzianek, porządkowanych przez pryzmat wycieczki. Czytelnicy dowiedzą się czegoś nie tylko na tematy związane z miłością w różnych jej przejawach – liczyć się tu będzie też umiejętność zatrzymania uwagi na wybranych wątkach, dodatkach pozwalających na lepszą orientację w kulturze starożytnego Rzymu. Alberto Angela w ten sposób uświadamia odbiorcom, jak dużą wiedzę w zakresie życia codziennego w starożytnym Rzymie posiadł – i jak ładnie potrafi tę wiedzę przedstawić. Bo wielkim atutem książki jest jej język: gęsta narracja, która jednak wcale nie odwraca uwagi od treści. Alberto Angela faktycznie pozwala swoim czytelnikom na zwiedzanie starożytności i na lepsze zrozumienie tego, co działo się między zwykłymi ludźmi. Takie ujęcie pomaga w przyswajaniu sobie wiadomości i prowadzi do rozbudzenia zainteresowania – trafi Angela do szerokiego grona czytelników bez większego trudu i nie tylko za sprawą wyboru tematu. Angażuje w temat, bo przedstawia go pomysłowo i jak najbardziej zwyczajnie. Stara się odpowiadać na pytania, jakie mogą podczas lektury się pojawić. Nawet kiedy sięga po cytaty – to obecność materiałów źródłowych nie psuje wrażenia podglądania codzienności, a to z kolei przekłada się na wyjątkową opowieść. Ta publikacja ucieszy nie tylko poszukiwaczy ciekawostek z dziedziny romantycznych uniesień i erotyki – tu liczy się ogólne spojrzenie na sprawy międzyludzkie przy dobrym zrozumieniu kontekstu.

Alberto Angela należy do tych autorów, którzy przekonują do siebie szerokie grono czytelników szybko i na długo. To autor, który wie, jak pisać – przedstawia wydarzenia w sposób niezwykle plastyczny i udaje mu się zgromadzić imponujący zestaw wiadomości.

Muminki. Miłe scenki do wyklejania i poczytania

Harperkids, Warszawa 2026.

Tworzenie domu

Ten format już się sprawdził – w wyciszających kolorowankach dla dzieci. Teraz wydawnictwo proponuje rozrywkę tym, którzy nie przepadają za kolorowaniem, za to chcieliby tworzyć własne obrazki w ramach historii doskonale znanych. „Muminki. Miłe scenki do wyklejania i poczytania” to tomik przygotowany dla fanów naklejek. Każda scenka ma tu swój zestaw naklejek – więc nie będzie obaw, że użyje się nie takich, jak trzeba. Za to ich rozmieszczenie na kolejnych stronach to już kwestia uznania odbiorców.

Każda rozkładówka w tej książce to akapit tekstu przedstawiający dom Muminków – albo inną przestrzeń z Doliny Muminków. Główną rolę odgrywają tu bohaterowie świetnie znani z historii Tove Jansson. Dzięki opisom odbiorcy mogą szybko zorientować się, o kim mowa, czym się wyróżnia, albo jaką rolę w świecie Muminków spełnia – to przypomnienie prostych opisów, raczej bez nawiązywania do konkretnych fabuł. Nie chodzi tu przecież o test pamięci, a o zaproszenie do zabawy (która ma wszelkie szanse, by przerodzić się w lekturę). Druga strona zajęta jest przez rysunek na kredowym papierze (więc nic nie będzie zapraszało do kolorowania, kolory są już na swoich miejscach). Na tym rysunku pojawia się bohater znany z Muminków – i opisywany w tekście – w swoim naturalnym środowisku i żywiole. Uzupełnić trzeba jego otoczenie: na łąkę wprowadzić kwiatki, na plażę – muszle, a do zimowego obrazka – mnóstwo śnieżek. I teraz tak: w książce pojawia się klucz odpowiedzi, można się nim kierować, żeby stworzyć obrazek według propozycji autorów. Jest to rozwiązanie może mało satysfakcjonujące, ale dla odbiorców będące wskazówką, że da się rozmieścić wszystkie naklejkowe elementy w sposób estetyczny i bez większego trudu. O wiele zabawniejsze będzie jednak kierowanie się własnymi pomysłami i wykorzystywanie klucza tylko jako sugestii, a nie jedynego prawdziwego rozwiązania. Dla małych odbiorców z pewnością ważniejsze będzie kompletowanie obrazka według swoich potrzeb – i może nawet wykraczanie poza rysunkową logikę. To tworzenie, tyle że bez talentu do rysowania – z gotowych półproduktów.

„Muminki. Miłe scenki do wyklejania i poczytania” to książeczka, która w naturalny sposób uspokaja. Zachęca do zabawy, ale może być wykorzystywana również do nauki czytania: wtedy akapity opisowe będą traktowane jako źródło czytanek do rozpoznawania liter. Muminki to zawsze dobra propozycja dla najmłodszych, wiadomo, że tych bohaterów dzieci darzą szczególną sympatią. Tym razem nie trzeba specjalnego wysiłku, żeby cieszyć się uzupełnianiem książki – dla dzieci atrakcją będzie z pewnością możliwość komponowania obrazków dzięki zestawowi naklejek. To bardzo dobre i uniwersalne rozwiązanie, a także okazja do powrotu do klasycznych zabaw. Książka pokazuje, jak wykorzystać potencjał serii – i zachęcić najmłodszych do szukania propozycji ze swoimi ulubionymi bajkowymi postaciami.

Matthew Desmond: Bieda w Ameryce

Marginesy, Warszawa 2026.

Nierówności

W pewnym momencie Matthew Desmond przyznaje się do tego, że jego rozmówcy nie biorą na poważnie głoszonych przez niego teorii i rozwiązań, które propaguje. Właściwie trudno się dziwić – tego rodzaju pomysły już w przeszłości bywały i nie bez powodu zostają odrzucone: ktoś, kto za cel życia obrał sobie wzbogacenie się, niekoniecznie ma ochotę dzielić się efektami swojej ciężkiej pracy z tymi, którzy nie zamierzają przesadnie się wysilać i liczą tylko i wyłącznie na pomoc państwa. Z drugiej strony społeczeństwo amerykańskie zostało mocno spolaryzowane – tu pojawia się temat ubóstwa, z którego mimo wysiłków nie da się wyjść. Matthew Desmond pokazuje sytuacje, z których być może czytelnicy nie zdają sobie sprawy – przekreślające szansę na lepsze życie. Autor działa jak idealista: wydaje mu się, że przeniesienie biednych z ubogich dzielnic i wymieszanie ich z ludźmi, którzy osiągnęli sukces, choćby przez możliwość zostania sąsiadami, to remedium na problemy. Przekonuje czytelników, że już sam fakt ograniczenia strachu o przyszłość dzieci (które będą uczęszczać do lepszej szkoły) przyczyni się do podwyższenia jakości życia. Tyle tylko, że nie bierze pod uwagę różnic w charakterach ludzi. To, co proponuje, może się sprawdzić w wypadku części społeczeństwa – ale dla innej części nie będzie miało żadnego znaczenia. „Bieda w Ameryce” to zatem tom, który otwiera dyskusję, zaprasza do refleksji nad kondycją ludzi i nad pomysłami, jak poprawić ich status społeczny i majątkowy, za to strzela w płot niektórymi rozwiązaniami. Matthew Desmond mógł się zatrzymać na etapie przedstawiania problemu – bo go bez wątpienia dostrzega i potrafi uchwycić – a nie wchodzić w analizy ewentualnych reakcji (czy to ze strony państwa, czy – oddolnie, na poziomie poszczególnych rodzin).

Przerywa ta książka opowieść o amerykańskim śnie: owszem, znajduje się tu miejsce dla tych, którzy zdobyli majątek i którzy mogą teraz cieszyć się spokojem i prestiżem – ale jest też wielu ludzi skazanych na ubóstwo i wręcz zepchniętych do stereotypowego zbioru za sprawą przepisów czy zasad życia społecznego. Desmond na to się nie zgadza, głośno mówi o problemach i o pułapkach, zabiera głos w imieniu tych, których nikt nie będzie chciał wysłuchać. Do tego stopnia staje się orędownikiem biednych, że nie stara się dostrzec drugiej strony medalu. To do czytelników będą należały rozstrzygnięcia i oceny przedstawionego stanu rzeczy. Faktycznie książka – dopóki nie jest orędziem do narodu – wypada dość mocno. Później, kiedy autor przestaje ukrywać obiektywizm i wyraźnie zaznacza swoje stanowisko, trochę przestaje przekonywać do siebie czytelników. A gdyby dał im wolną rękę i pozwolił samodzielnie wyciągać wnioski – zamiast narzucać własne odkrycia – być może znalazłby znacznie więcej zwolenników i przekonałby nieprzekonanych. „Bieda w Ameryce” to książka, która zwraca uwagę na zagadnienie spoza przekonań powszechnych, bazuje na silnych emocjach i na sytuacjach niekoniecznie sprawiedliwych – to wszystko sprawi, że do tomu zajrzy więcej czytelników. Ale w momencie, w którym zamienia się w agitację, pozostawia tych czytelników z poczuciem, że oto ktoś stara się ugrać coś według własnych zasad, a niekoniecznie zadbać o długofalowe rozwiązanie istotnego problemu.

Bartosz Ratajczyk: Sporty w dechę

Ezop, Warszawa 2026.

Jazda

To jest książka dla najmłodszych, ale książka zrodzona z wielkiej pasji i trafiająca do tych odbiorców, którzy podobną pasję w swoim życiu mają. Bartosz Ratajczyk gromadzi w jednym wielkim picture booku wszystkie wiadomości na temat deskorolek, desek surfingowych, supów i innych sportów bazujących na jeździe (i utrzymywaniu balansu) na deskach. I jednocześnie podsuwa czytelnikom popis graficzny, w którym jedyną rolę tekstowego komentarza odgrywają podpisy do obrazków porozrzucane po całych rozkładówkach. „Sporty w dechę” to próba zbudowania społeczności wokół radości działania – zachęta do aktywnego spędzania czasu i do ćwiczeń.

Autor wybiera sobie zagadnienie – najczęściej to rodzaj sportu, chociaż nie zawsze. Bywa, że zaintryguje go fingerboard albo sportowe bhp, samej deskorolce poświęca kilka rozkładówek – w różnych ujęciach, w zależności od tego, czy rozpatruje ją akurat pod kątem techniki, etapów produkcji czy przestrzeni miejskiej. Dzięki temu młodzi fani sportu mogą poznać podstawowe pojęcia i hasła związane z ich pasją, a do tego prześledzić rozwiązania konstrukcyjne. Żeby nie stracić uwagi czytelników – bo łatwo o rozproszenie i o porzucenie lektury przez natłok wiadomości – autor stawia na niespodzianki, na przykład w rozdziale o hulajnogach zajmuje się przedstawianiem szeregu przedziwnych konstrukcji, które nie weszły do obiegu (i w ogóle nie sprawdziły się jako rozwiązania dla poszukujących wiatru we włosach): to z pewnością zaintryguje i rozśmieszy dzieci. Każda rozkładówka to mnóstwo drobnych ilustracji prezentujących różne aspekty sportów związanych z deskami – każda ilustracja, mały obrazek na stronie, ma swój podpis i czasami drobny komentarz – definicję czy wskazówkę. Zdarzają się obrazki z numerkami – dzięki temu wiadomo, w jakiej kolejności je oglądać, zdarzają się też takie pogrupowane za pomocą konkretnego tła. Autor wybiera twórczy chaos, chociaż stara się dostarczać dzieciom wiadomości, to dba też o to, żeby ilustracje były wizualnie atrakcyjne i żeby struktura nie wychodziła na pierwszy plan. Nie decyduje się na scenki, chyba że wymaga tego temat – na przykład prezentacja placu do jazdy i jego części składowych. Zwykle traktuje rozkładówki jako miejsce do dowolnego zagospodarowania skojarzeniami i ciekawostkami, im ich więcej tym lepiej z perspektywy czytelników. Dla dzieci i tak najbardziej będzie się liczyć podręczny leksykon – i zachęta do spędzania czasu na świeżym powietrzu. Korzystanie z desek pozwala na szybkie przemieszczanie się, ale też na szaloną zabawę. Mnóstwo satysfakcji daje opanowanie kolejnych sztuczek albo wygrana w walce z grawitacją – różne są stopnie zaawansowania w jeździe, co oznacza, że Ratajczyk swoją książką trafi do szerokiego grona czytelników.

Jest to publikacja edukacyjna i rozrywkowa jednocześnie, chociaż ma konwencję picture booka, to nie jest kierowana do najmłodszych dzieci, ma młodzieżowy charakter i buduje porozumienie autora i odbiorców – ma przekonywać, że jazda na desce to przyjemność, niezależnie od wybranego rodzaju sportu. A co uważniejsi czytelnicy odkryją jeszcze parę razy na kolejnych stronach przejawy poczucia humoru autora – wplatane zupełnie nieoczekiwanie do prostych komentarzy.

Lynette Noni: Shadow Reaper. Grabieżcy magii

Media Rodzina, Poznań 2026.

Zaginione dzieci

Lynette Noni to autorka, która absolutnie nie boi się ryzykować w prozie young adult. Ma pomysły, których inni twórcy raczej by nie stosowali – i potrafi je przedstawiać odbiorcom tak, żeby zbudować sobie grono wiernych fanów. Wkracza teraz na rynek z serią Shadow Reaper, bazującą na romantasy. „Grabieżcy magii” to opowieść monumentalna – i od razu wstrzeli czytelników w zasady świata skonstruowanego bez żadnych kompromisów. Bohaterka, Viri, ma siedemnaście lat i kształci się na łowczynię – w zasadzie już jest łowczynią, bezlitosną dla tych, którzy żywią się eliksenem (magią). Każdy, kto przychodzi na świat, ma w sobie dawkę eliksenu – jeśli w porę jej nie odda, nieuregulowana magia może go zniszczyć. W związku z tym społeczność opracowała cały plan polegający na rytuale przekazania – to zadanie dla dzieci wchodzących w wiek dojrzewania. Po oddaniu eliksenu każdy staje się bezpieczny, także ze względu na grasujących grabieżców: ci żywią się magią i najczęściej wysysają ją z dzieci, porywanych dokładnie do takich celów. Viri wie doskonale, że ofiary grabieżców nie mają szans na przeżycie – a samo wysysanie eliksenu przypomina uzależnienie od narkotyków. Bohaterka próbuje więc nie dopuścić do tego, żeby grabieżcy niszczyli szczęście rodzin. Wspiera ją w działaniach najlepsza przyjaciółka i niemal siostra – z którą Viri wychowywała się po stracie rodziców. Dzięki temu bohaterka ma też dostęp do rozmaitych magicznych artefaktów, pomysłów i zaklęć, niezatwierdzonych oficjalnie, ale dających potężną przewagę w starciach.

Pewnego dnia do więzienia trafia Reeve, starszy o kilka lat od Viri grabieżca, doskonale dziewczynie znany. Kiedyś był najlepszym przyjacielem jej brata, ale zszedł na niewłaściwą drogę i to, co wydarzyło się w przeszłości, odsłoni autorka dużo, dużo później – na razie wystarczy wspomnieć, że Reeve ma nieodparty urok i nie do końca jest tym, za kogo bierze go Viri. Może pomóc w odszukaniu znikających dzieci, ale żąda za to wysokiej ceny – która wymaga złamania prawa przez idealną bohaterkę.

Trzeba przyznać, że Lynette Noni doskonale wie, jak wzbudzić zainteresowanie odbiorców i stale je podkarmiać. Najsłabszym elementem książki wydają się przerywniki – zapiski uwzględniające tajemniczy rytuał w świecie magii – ale to relacja między bohaterami i ich przeszłość będą zaprzątać uwagę czytelników najdłużej. Tu liczy się bowiem zakazane uczucie, przyciąganie, którego jeszcze bohaterka sobie nie uzmysłowiła, a które stoi w sprzeczności z wszystkim tym, w co wierzyła do tej pory. Noni operuje wieloma wątkami, sprytnie je składa i sprawia, że „Grabieżcy magii” to początek obiecującej serii fantasy. Jest tu bardzo uporządkowana wizja świata – groźnego a jednocześnie pozwalającego na operowanie silnymi i zrozumiałymi dla czytelników emocjami, jest mnóstwo przygód i scen niemal z horrorów czy filmów sensacyjnych. Dzieje się wiele, a wszystko ma sens w kontekście poznawania siebie nawzajem i tajemnic przeszłości. Bardzo ładnie ta autorka myli tropy i wprowadza sytuacje bez wyjścia, żeby zaproponować czytelnikom zupełnie inne niż przypuszczali rozwiązania. Ma pomysły, które faktycznie przyniosą jej popularność wśród młodych czytelników. I proponuje niebanalną, atrakcyjną historię.

Thiago de Moraes: Wspaniały świat mitów oraz jak w nim przetrwać

Nasza Księgarnia, Warszawa 2026.

Przegląd

Thiago de Moraes to ten twórca, który sięga po wielkie – szeroko zakrojone – tematy i stara się wydobyć ich esencję, żeby następnie przekazać ją w monumentalnych albumach nie tylko dla młodych odbiorców. „Wspaniały świat mitów oraz jak w nim przetrwać” to propozycja, która ma oswoić z różnymi opowieściami założycielskimi, wierzeniami i legendami, a także pokazać czytelnikom ich różnorodność i wyobraźnię społeczeństw, które dzięki mitologiom tłumaczyły sobie najbardziej podstawowe zjawiska czy to przyrodnicze, czy – związane z przemijaniem. A jednocześnie, tworząc mity, karmiły swoją potrzebę snucia opowieści oraz przeżywania różnorakich emocji. „Wspaniały świat mitów” to nie książka, która przybliża konkretne wierzenia, raczej zwraca uwagę na rozwiązania pochodzące z różnych stron świata – wybiórczo i bardzo obrazowo w tym samym momencie. Bo autor po prostu sięga do skarbnicy mitologii z różnych kultur i wybiera z niej to, co akurat wydaje mu się najbardziej intrygujące. Od czasu do czasu przedstawia jakąś pełną historię – w formie krótkiego opowiadania (długość wymuszana jest faktem, że nie może wychodzić tematem poza jedną rozkładówkę, tak został obmyślony ten atlas: dwie sąsiadujące ze sobą strony to miejsce na przedstawienie jednego zagadnienia, bez względu na to, czy będzie to jakieś wyliczenie, czy też przegląd dokonań, zachowania jakiegoś bohatera, czy po prostu jedna ciekawa historia). O ile mitologia starożytnych Greków i Rzymian – a dzisiaj też i skandynawska (oraz czasem, szczątkowo, słowiańska) są w obiegu i można się z nimi dokładnie zapoznawać, o tyle mity dalekich i egzotycznych ludów – czy pomysły z Dalekiego Wschodu – są dla naszych odbiorców kompletnie obce. I dlatego Thiago de Moraes postanawia ten stan rzeczy zmienić, zasugerować, że niezależnie od siebie ludzie na całym świecie tworzyli potrzebne im wyjaśnienia, sięgając przy tym do zasobów wyobraźni.

„Wspaniały świat mitów” to książka, w której od czasu do czasu znaleźć będzie można migawki z zaświatów – informacje o tym, jak konstruowane były wyobrażenia na temat życia po życiu. Pojawią się tu miejsca, których należy unikać (oczywiście przez pryzmat mitologii) i stwory wyjątkowo groźne i krwiożercze – czasami wraz ze sposobami na ich pokonanie, chociaż nie zawsze to możliwe. Thiago de Moraes nie stawia sobie za cel tworzenia monografii mitologii, to zresztą byłoby niemożliwe. Woli zajawki, fragmenty, które mają czytelników zaintrygować i przekonać do samodzielnych poszukiwań. To rozwiązanie idealne – bo dzięki temu dzieci mogą znaleźć coś, co przyciągnie je i zachęci do odkrywania dawnych wierzeń albo – do dokonywania porównań. To twórcze podejście do ciekawostek i poznawania różnych kultur, a do tego odejście od charakterystycznych w literaturze czwartej wątków. Każda informacja, jaka tu trafia, polega na wyeksponowaniu w drobnym podpisie do sporego (i pełnego szczegółów) obrazka wybranych ciekawostek. Nie ma miejsca na dokonywanie porównań ani na przywoływanie całych mitów, zresztą autor uprzedza, że w zależności od opowiadających mogły się one różnić, a w efekcie to prowadzi do zwiększenia stopnia ogólności w historiach. A i tak udaje się w tej książce zachwycić i zaintrygować młodych czytelników – i zaprosić ich do poznawania barwnego świata wyobraźni.

Georgia McVeigh: Jestem tuż za tobą

Gorzka Czekolada, Media Rodzina, Poznań 2026.

Intrygi

Znakomity thriller psychologiczny proponuje Georgia McVeigh, znakomity pod kątem liczby snutych jednocześnie intryg i czarnych charakterów – nikomu w zasadzie nie można tu ufać, bo każdy niesie bagaż trudnych doświadczeń i przerażających zachowań albo teraz, albo w odległej przeszłości. Bohaterką, która prowadzi narrację, jest Iris – i początkowo wypada ona jako najbardziej pokrzywdzona przez los i rzeczywistość: straciła ukochanego, Freddie miał właśnie się oświadczać, kiedy zginął. Do tego nie dogaduje się z mamą, a ponadto kiedyś straciła siostrę bliźniaczkę. Wydawać by się mogło, że Iris jest ofiarą – jednak jako narratorka zdradza ona zbyt wielką ochotę do kontrolowania rzeczywistości i manipulowania ludźmi. Iris trafia na grupę wsparcia dla osób, które straciły kogoś bliskiego i przeżywają żałobę – tu może się podzielić swoją historią. Tu też poznaje Jacka, a przeznaczenie sprawia, że Jack stracił żonę w tym samym dniu co Iris chłopaka. Jack twierdzi, że Alice zmarła w wyniku choroby nowotworowej, a Iris pragnie poznać jego tajemnicę i zastąpić Alice u jego boku. Robi wszystko, żeby wkraść się w łaski przystojnego mężczyzny i zwrócić na siebie jego uwagę, ale bez kompromitujących doświadczeń. Jest bardzo bystra, a do tego ma wprawę w przekonywaniu ludzi, żeby robili dokładnie to, co sobie zaplanowała. I tu zaczyna się uwidaczniać jej talent do zmieniania rzeczywistości. Ale i Jack nie jest bez winy. Stopniowo Georgia McVeigh odsłania przed czytelnikami kulisy wydarzeń, które mogą wybrzmiewać co najmniej wstrząsająco. Czytelnicy dowiedzą się między innymi, co stało się z rodziną Iris, w jaki sposób straciła życie jej siostra (i jak zachowywała się wcześniej: kolejna postać, której sporo można zarzucić), a także – kim naprawdę był Freddie. Poznają również mroczną stronę Jacka. W tej książce nie ma ani jednej postaci, na której dałoby się opierać i na której budowałoby się kredyt zaufania: wszyscy mataczą, przeinaczają rzeczywistość i podporządkowują innych swoim potrzebom. A to dopiero początek dramatycznych wydarzeń. Autorka tworzy thriller psychologiczny, w którym wiele się dzieje – zwłaszcza w sferze manipulacji innymi – pokazuje, jak łatwo jest stworzyć alternatywną wersję wydarzeń i sprawić, żeby uwierzyli w nią wszyscy. Pozwala na snucie intryg nie tylko Iris i Jackowi, ale też dalszoplanowym postaciom. Sprawia, że nikt nie może czuć się bezpieczny i – że nie wiadomo, co naprawdę się wydarzyło, dopóki wreszcie ktoś nie zdecyduje się na wyznanie prawdy.

„Jestem tuż za tobą” to książka o gęstej narracji. Napisana zgrabnie i stworzona z myślą o czytelnikach, którzy cenią sobie silne emocje w warstwie psychologicznej. Charakteryzuje się ogromnym nasyceniem kombinacji w wykonaniu kolejnych postaci, a co za tym idzie – zmniejsza prawdopodobieństwo akcji. Ale na to nikt z fanów thrillerów nie będzie zwracał uwagi, skoro autorka decyduje się na przedstawianie mechanizmów działania psychopatycznych osobowości. Najtrudniej będzie uwierzyć w wielką miłość Iris do Jacka – ale kolejne wiadomości odkrywane przez autorkę doprowadzą do zrozumienia tej historii.

Anna Nowacka: KLOPS. Koło Lokalnych Obrońców Polskich Smoków

Kropka, Warszawa 2026.

Walka z żabami

Anna Nowacka tworzy książkę w dawnym stylu, a jednak o mocno uproszczonej narracji, tak, żeby dzisiejszym maluchom podziałać trochę na wyobraźnię, trochę przekonać je do zgłębiania tematów polskich legend, a trochę – dostarczyć rozrywki. Po sukcesie tomu o Stowarzyszeniu Obrońców Smoków pojawia się na rynku „KLOPS. Koło Lokalnych Obrońców Polskich Smoków” – kolejna przygoda Staszka i jego kuzynki Heli. Pojawia się tu korowód barwnych ciotek, z których jedna wybitnie wyróżnia się przez swoje językowe pomysły. Ale rodzina niekoniecznie podzieli się wiadomościami, które posiada – już szybciej będzie zdobyć informacje z zupełnie innego źródła, zwłaszcza tego ignorowanego przez dorosłych. Ci uważają, że Niema nie dostarczy żadnych sensownych wskazówek – ale dzieci nie mają żadnych oporów przed działaniem i bez problemu docierają do danych. Akcja tym razem sięga w zamierzchłą przeszłość, to jest... do 1982 roku, dla bohaterów to niemal era dinozaurów. Trzeba będzie zatem podziałać w Muzeum Zamkowym, ale całość nabierze tempa, kiedy na horyzoncie pojawi się Licho. Licho, stale (nadal) obecne w języku, teraz ma sporo do powiedzenia i mocno wpływa na kierunek działań, a zabawy językowe stanowią tylko dodatek do eksponowania jego znaczenia (chociaż Marta Kisiel z Lichem radziła sobie znacznie lepiej). Pojawi się tu cały szereg baśniowych lub legendowych stworzeń, z których każde może posługiwać się innym rodzajem magii – i tylko najbardziej uważni czytelnicy nie pogubią się w obecności wszystkich tych istot. A w pewnym momencie na scenę wkroczą płazy. Drachenwald Fest to impreza idealna do realizowania własnych, niekoniecznie zgodnych z prawem, celów, a także do stworzenia chaosu, który zamaskuje właściwe intencje. Trzeba będzie nie lada sprytu, żeby poradzić sobie w takiej sytuacji.

KLOPS to akronim, który w poprzedniej części pojawił się, sugerując czytelnikom możliwość stworzenia dalszych przygód bohaterów wkraczających w świat legend (w codzienności Krakowa). W tym tomie czytelnicy również na finał otrzymają pewien ciekawy skrót zapowiadający dalsze przygody – w końcu Stowarzyszenie Obrońców Smoków odbiło się szerokim echem wśród młodych czytelników i animatorów – więc trzeba wykorzystać zainteresowanie. Co ciekawe, Anna Nowacka pisze książkę w sposób, który nie zwraca nadmiernej uwagi na literackość: nie dba o zarzucanie czytelników przesadnie rozbudowaną narracją, liczą się wydarzenia – nawet jeśli brak koncentracji na stylistyce sprawia, że ta książka nie buduje w odbiorcach całego wykreowanego świata. To rzeczywiście ukłon w stronę małych odbiorców, tych, którzy nie przepadają za rozbudowanymi opisami – Anna Nowacka decyduje się kłaść akcent bardziej na bieg wydarzeń niż na sposób ich prezentowania. „KLOPS” to publikacja dla fanów opowieści o dzieciach w świecie smoków – i jednocześnie odejście od wielkich narracji fantasy. Anna Nowacka pisze prostą książkę dla tych wszystkich, którzy nie mają ochoty na przedzieranie się przez tekst. Z jednej strony – trochę szkoda potencjału, z drugiej – w pełni zrozumiałe jest takie nastawienie przy świadomości rozproszonej uwagi u małych odbiorców dzisiaj. Co ważne, nie ma tu natrętnej edukacyjności – elementy legend funkcjonują w tle, ale są jedynie dodatkiem do wydarzeń.

Paulina Mazurek, Michał Myśliński: ORNO. Historia i drugie życie PRL-owskiej biżuterii

Marginesy, Warszawa 2026.

Ozdoby

Ta książka jest niezwykła i sięgną po nią nie tylko fani biżuterii retro, ale też wszyscy ci, którzy z nostalgii za PRL-em zrobili sobie sposób na życie. „ORNO. Historia i drugie życie PRL-owskiej biżuterii” to publikacja popularyzatorska, ale z pogranicza badań i hobby. To książka albumowa, wypełniona zdjęciami i ciekawostkami, do których zwykli czytelnicy samodzielnie raczej by nie dotarli. Ten tom zachęca do sięgania do szuflad babć i na stare strychy w poszukiwaniu skarbów, które być może przy zwyczajnym oglądaniu zostałyby odrzucone, jako mało efektowne albo wręcz niepasujące do dzisiejszych standardów.

Biżuteria z PRL-u to nie tylko cenne materiały: srebro i kamienie szlachetne. Znacznie częściej, zwłaszcza na początku – to wykorzystywanie surowców wtórnych, stal i blacha z odzysku, a do tego kamienie jubilerskie (a czasami zupełnie inne, w ogóle niepasujące do wyobrażeń o wartościowych minerałach). Z jednej strony to borykanie się z oczekiwaniami klientów liczących na odnowienie dawnych przedmiotów i przywrócenie im blasku, z drugiej – patyna, która tylko uszlachetnia elementy biżuterii. I w tym wszystkim ORNO – zapomniana niemal dzisiaj spółdzielnia, grono ludzi, którzy wykazywali się zręcznością, wyobraźnią i umiejętnością obrabiania metali za pomocą dostępnych akurat narzędzi. Tu nie ma mowy o produkcji seryjnej, wręcz przeciwnie: kolejne pomysły powielane były w niezbyt imponującej liczbie egzemplarzy, a to oznacza, że dzisiaj należą do rzadkości i ich znalezienie u bliskich w szkatułkach może być wielką niespodzianką i nagrodą jednocześnie. Co ciekawe, autorom udało się dotrzeć do jednego twórcy, którego projekty definiowały przez pewien czas jedną z linii ORNO-wskiej biżuterii – jego wspomnienia stanowią najbardziej interesującą część książki. Z kolei młodszym pokoleniom przyda się opowieść o dziełach wytwarzanych nie taśmowo, a w odpowiedzi na zapotrzebowanie rynkowe. Dzięki książce dowiemy się, kto ze znanych postaci stał się klientem ORNO – ale nie dostaniemy rejestru wszystkich klientów, zresztą to nie byłoby potrzebne.

Duża jest szansa, że taka publikacja zachęci influencerów i szafiarki do tworzenia stylizacji – ale w książce nie ma miejsca na dopasowywanie biżuterii do stroju. Za to otrzymują odbiorcy mnóstwo zdjęć prezentujących same dzieła: zwykle nie da się ani ustalić autorstwa, ani datować poszczególnych produktów, więc trzeba się będzie zadowolić ogólnikowymi danymi – za to oglądanie fotografii pozwoli na wyrobienie sobie zdania o pomysłach dawnych twórców. Jest tu mnóstwo pierścionków i broszek, ale poza nimi też między innymi bransoletki, kolie czy spinki do mankietów, są też przedmioty codziennego użytku – te w zdecydowanej mniejszości. Autorzy chcą też podsunąć odbiorcom przekonanie, że mają do czynienia z przedmiotami o dużej wartości, nawet jeśli na pierwszy rzut oka nie wyglądają jak wyjątkowo cenne klejnoty – tu liczy się stan przedmiotu, ale też jakość wykonania czy projekt wymagający mniej lub więcej pracy. Uczą, jak oceniać znalezione elementy biżuterii – i rozpoznawać ich autentyczność. I dzięki temu „ORNO” to książka dla czytelników ciekawa. Tylko w razie kolejnych wydań przydałoby się poprawić "półkułeczka", bo razi...