* * * * * * O tu-czytam
tu-czytam.blogspot.com to strona z recenzjami: portal literacki tworzony w pełni przez jedną osobę i wykorzystujący szablon bloga dla łatwego wprowadzania kolejnych tekstów.

Nie znajdzie się tu polecajek, konkursów, komciów ani podpiętych social mediów, za to codziennie od 2009 roku pojawiają się pełnowymiarowe (minimum 3000 znaków) omówienia książek.

NIE KORZYSTAM Z AI.

Zapraszam do kontaktu promotorki książek i wydawnictwa.

Zabrania się kopiowania treści strony. Publikowanie fragmentów tekstów możliwe wyłącznie za zgodą autorki i obowiązkowo z podaniem źródła. Kontakt: iza.mikrut@gmail.com

poniedziałek, 5 października 2015

Laura i Marie: Warkocze. Przewodnik krok po kroku

Między Słowami, Kraków 2015.

Sploty

Jeśli ma się oryginalny pomysł na zaistnienie w mediach, internet staje się potęgą. Udowadniają to Laura i Marie, dwie nastolatki, które uczą plecenia oryginalnych warkoczy. Poradnik „Warkocze. Przewodnik krok po kroku” będzie się cieszyć powodzeniem zwłaszcza wśród młodych dziewczyn, które szukają wymyślnych fryzur, a nie chcą (lub nie mogą) poświęcać na nie zbyt wiele pieniędzy. Warkocze zaplatać będą mogły przyjaciółkom albo sobie – a mnogość wzorów sprawi, że ta czynność szybko się im nie znudzi. Zwłaszcza że propozycje Laury i Marie są rzeczywiście imponujące.

Tomik wolny jest od niepotrzebnych opisów, a te, które powstały, mieszczą się w pojedynczych akapitach wprowadzających do poszczególnych rozdziałów. Autorki posługują się w ograniczonym zakresie slangiem: piszą o „looku”. Do tego starają się wskazać idealne do fryzur okazje – i tu wychodzi na jaw zakładane przeznaczenie książki. Laura i Marie najchętniej przedstawiają fryzury odpowiednie do szkoły, wygodne na zajęcia sportowe i tańce, a także warkocze uzupełniające imprezowe kreacje. Chociaż po te propozycje sięgać mogą również dorosłe kobiety, autorki kierują tekst do swoich rówieśniczek. W końcu odbiorczyniom, które nie są nastolatkami, nie trzeba już podpowiadać modowych wyborów. Krótkie wstępy stają się też dla Laury i Marie okazją do nawiązania kontaktu z czytelniczkami – piszą w końcu o swoich ulubionych rozwiązaniach i fryzurach.

Układ książki jest przejrzysty: to zestaw podstawowych splotów i wzorów, które później można modyfikować i wykorzystywać w bardziej skomplikowanych uczesaniach. Książka została podzielona na trzy części. W pierwszej pojawiają się warkocze „bazowe”, efektowne same w sobie, a i najczęściej spotykane: to zwłaszcza warkocz francuski i kłos (poza nimi: holender, lina i splot koronkowy). Kiedy już odbiorczynie poznają różnice między tymi warkoczami, mogą przejść do bardziej skomplikowanych plecionych fryzur: autorki albo inspirują się filmowymi kreacjami lub fryzurami aktorek, albo szukają uczesań wygodnych, albo – robiących wrażenie. Proponowane tutaj fryzury szybko się nie znudzą. Trzecia część to już najbardziej wymyślne propozycje upięcia i koki z warkoczami – najlepsze na imprezy, ale też najtrudniejsze do wykonania i wymagające dodatkowych akcesoriów.

Każdy wzór rozpracowywany jest graficznie – dzięki serii zdjęć – i tekstowo, z dokładnie opisanymi kolejnymi krokami. Ważne, że autorki uwzględniają pracę w parach lub plecenie fryzur w pojedynkę: podpowiadają, kiedy pojedyncze pasma przytrzymywać ustami, dlaczego zwracać uwagę na grubość dobieranych pasm włosów i kiedy kończyć splot. Wiedzą, w jakim momencie odbiorczynie mogą napotykać trudności w pracy i zawsze o tym uprzedzają. Wypada to i profesjonalnie, i rzeczowo, a przy tym też lekko i ciekawie: to prawdziwa siła tomu. Laura i Marie trafią do swoich rówieśniczek, a nie odstraszą też użytkowniczek starszych. W dodatku po każdej części wprowadzają jeszcze serię zdjęć z bardziej skomplikowanymi uczesaniami, tematycznymi wariacjami. To zaproszenie do internetu, na instagramowy profil – i najlepsza reklama dla autorek.

„Warkocze” są książką dobrze przygotowaną. Nie ma tu zbędnych tekstów, instrukcje przygotowania fryzur są zawsze przejrzyste. Autorki starannie i trafnie określają poziom trudności, a zdjęcia zachęcają do sprawdzenia podpowiedzi w praktyce. To poradnik dla kobiet, które chcą urozmaicić codzienne fryzury, ale zwłaszcza dla nastolatek szukających zmian w swoim wyglądzie. Siłą tej publikacji, poza dobrze przygotowanymi analizami, są ciekawe uczesania – propozycje, które rzeczywiście można wykorzystać. A jeśli kogoś zainteresują bardziej wymyślne fryzury, kody QR ułatwią nawigację po internecie. Po tym poradniku autorkom przybędzie jeszcze internetowych fanek.

niedziela, 4 października 2015

Tadeusz Januszewski: Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Iskry, Warszawa 2015.

Skandale

O, jest to biografia barwna i bogata w pikantne szczegóły, chyba nikt by się nie spodziewał po Kazimierzu Przerwie-Tetmajerze tego, co Tadeusz Januszewski skrupulatnie odtwarza, przede wszystkim z pozostawionej przez poetę korespondencji. Opowieść dzieli na kolejne lata, dzięki czemu nie musi szukać narracji nadrzędnej i spajającej tematy oraz wydarzenia, a daje rzeczowy przegląd życiorysu Tetmajera ze szczególnym uwzględnieniem dwóch spraw: działalności literackiej oraz kobiet (nawet w odwrotnej kolejności). Mnóstwo faktów czerpie Januszewski z listów do Ferdynanda Hoesicka, najlepszego przyjaciela i powiernika Tetmajera. To Hoesickowi poeta wyznaje rzeczy, których nie zapisałby nigdzie indziej, to dzięki tym wyznaniom Januszewski może dzisiaj stworzyć biografię, która bez względu na dystans czasowy robić będzie ogromne wrażenie.

Przerwa-Tetmajer kojarzony jest aktualnie za sprawą publikowanych w podręcznikach szkolnych erotyków oraz opiewania Tatr. Siłą rzeczy musi się kojarzyć z rutyną, życiową monotonią czy oderwaniem od zwyczajnych spraw. Tymczasem w biografii Januszewskiego niekiedy pojawiają się modne w poprzednim przełomie wieków stany melancholijne, rozmaite młodopolskie bóle duszy i smętki, ale dużo więcej tu podbojów miłosnych, hołdowania cielesności i rubasznych związków, które nijak nie łączą się z filozoficznym wyobcowaniem czy zalążkami depresji. Kazimierz Przerwa-Tetmajer ceni sobie piękne kobiety. Ceni je nie ze względu na eteryczne piękno i bycie muzami, ale, na przykład, za „aksamitne dupy”. Bez skrępowania przyznaje się przyjacielowi do słabości w tej dziedzinie, wciąż szuka partnerki dla siebie, to się zaręcza, to rodzina wybranki zrywa zaręczyny. Tadeusz Januszewski śledzi obecność rozmaitych pań u boku Tetmajera i przedstawia naprawdę burzliwe sercowe przygody. Dopiero teraz znane wszystkim ze szkoły frazy z liryków erotycznych Tetmajera zyskują nowe znaczenie – a autor biografii skrupulatnie łączy je z życiorysem.

Zajmuje się też Januszewski oczywiście twórczością, dla której zawsze wynajduje odpowiedni kontekst. Sprawdza rymy „użytkowe”, to jest stosowane przez poetę dla osiągnięcia konkretnego celu – i próbuje uporządkować chaos twórczy. Sam Tetmajer przyznaje w listach, że kiedy już zacznie coś pisać, przychodzą mu do głowy pomysły na kolejne dzieła, w efekcie posiada mnóstwo tekstów fragmentarycznych i niedokończonych. Januszewski nie rzuca się na każdy dostępny fragment literatury, raczej buduje spójną i sensowną opowieść. Poza wszystkim sporo miejsca poświęca stosunkowi Tetmajera do Wyspiańskiego i Przybyszewskiego, bardzo zgrabnie umieszcza poetę w całym literackim i towarzyskim kontekście.

Chociaż Tadeusz Januszewski obficie czerpie z listów do Hoesicka (widać to zwłaszcza wtedy, gdy źródło „plotek” znienacka wysycha), nie tworzy narracji mozaikowej. Potrafi samodzielnie opowiadać i wyciągać wnioski, jego historia nie pasożytuje na cytatach, owszem, jest nimi ilustrowana, ale bez przesady. Autor zachowuje się tak, jakby chciał nawiązywać do dawnych biografii przygotowywanych w poetyce strukturalizmu, ze zdyscyplinowaną formą i starannie dopracowanym językiem. Jednocześnie przygody bohatera tomu uniemożliwiają mu pisanie nudne i bezpłciowe: Kazimierz Przerwa-Tetmajer okazuje się postacią zbyt barwną i zbyt oryginalną, żeby udało się go opisać w konwencjonalnym tonie. Jest zatem ta biografia bardzo ciekawym uzupełnieniem podręcznikowych wiadomości – nie tylko dla zainteresowanych literaturą modernistyczną.

Astrid Lindgren: Południowa Łąka (audiobook). Czyta Marian Opania

Nasza Księgarnia, Warszawa 2015.

Sposób na biedę

Ciekawe, z jakimi opiniami od wydawców spotkałaby się Astrid Lindgren dzisiaj, gdyby chciała z „Południową Łąką” wejść na rynek literatury dla dzieci. Tu mali bohaterowie, mimo że ostatecznie chronieni przed złem, żyją w świecie biedy, głodu, chorób i pracy ponad siły. W niemal każdym opowiadaniu punkt wyjścia wymusza na odbiorcach litość lub wzruszanie się losem postaci. Sierotki – braciszek i siostrzyczka z „Południowej Łąki” wiedzą, że dni są szare, a podczas żadnej z pór roku dzieci nie mają szans realizować pomysłów na proste zabawy. Gospodarz, który zajął się rodzeństwem, wykorzystuje je. W końcu sierotki tracą nadzieję i… zaczynają pragnąć śmierci. Opowiadanie „Gra moja lipa, śpiewa mój słowik” zabiera odbiorców do parafialnego przytułku, miejsca schronienia dla biedaków, starców i żebraków. W „Dwa, dwa, dwa” rozszarpane zostaje stado owiec – tylko mała dziewczynka może im pomóc, ale to wymaga od niej stawienia czoła Mrocznym. Z kolei mały Nils z Dąbrowy leży w łóżku, jest ciężko chory i przygotowuje się na to, że nie wydobrzeje. Za każdym razem Astrid Lindgren sięga do tego, co pociągające za sprawą zła. Pamięta autorka ze starych baśni i ludowych przekazów, że dzieci – wbrew temu, co dzisiaj się sądzi – lubią zdrową dawkę strachu i potrzebują goryczy czy żalu w bajkach. Zgodnie z wyznacznikami wynotowanymi skrzętnie przez Bettelheima toczą się te opowieści. Wyostrzenie zła jest tu autorce potrzebne do przełamania – bo nie ma takich dramatów, z których nie znalazłaby się w końcu droga ucieczki. Sierotki mają Południową Łąkę, odkrytą dzięki ptaszkowi krainę umożliwiającą zabawę i wytchnienie od obowiązków. Bohaterka drugiej historii odkrywa potęgę literatury – bajki dają jej życiu sens i pozwalają uwierzyć we własne siły. Dziewczynka od owiec odnosi zwycięstwo w starciu z Mrocznymi (a przy okazji pokazuje potęgę przyjaźni między dziećmi i starcami), a Paź Nils ocala króla dzięki sprytowi, odwadze i pomysłowości. Za każdym razem pojawia się więc możliwość ratunku. W ten sposób Astrid Lindgren nie przygnębia: zawsze dodaje otuchy i wzmacnia wiarę w siebie. Przeciwności losu dają się tu zwalczyć, a im więcej trudności na początku, tym bardziej spektakularne jest zwycięstwo (i większa nagroda). Astrid Lindgren dzieci traktuje bardzo poważnie, o czym świadczy nie tylko dobór tematów, ale i gatunkowe poszukiwania.

W stylu tych opowiadań uderza śpiewność narracji. Raz to biadolenie nad trudnym losem, raz pełne fascynacji i wiary zachwyty. Zawsze jednak autorka stawia na malownicze opisy, podbudowuje je refrenowymi powtórzeniami. Fabuła wciąga – musi, skoro oparta jest na potężnych uczuciach – ale literackość tych tekstów staje się ogromną zaletą. O wiele łatwiej przenieść się w prezentowane krainy i uwierzyć słowom Lindgren, kiedy w warstwie narracji rządzi opisowy liryzm, wyczulenie na znaczące detale i umiejętność precyzyjnego kształtowania atmosfery. Za każdym razem świat przedstawiony uprawomocniają wybierane przez autorkę stylizacje, charakterystyczne dla różnych gatunków. Astrid Lindgren nie spieszy się z opowieściami, rozkoszuje się nimi, co cieszy.

„Południowa Łąka” powraca jako audiobook. Historie klasyczne czyta Marian Opania, aktor, który doskonale wie, jak podkreślać nastroje i znaczenia zawarte w znakomitej literaturze (i dorównującym jej przekładzie). U Opani słowa mają swoją barwę i nasycenie emocjonalne – mrok rzeczywiście będzie mroczny, a piękno – radosne, na wojnie usłyszy się szczęk oręża, a na łące – świergot ptaków. Słychać to w każdej frazie, Opania nigdy nie pozwala sobie na obojętność i proste, mechaniczne czytanie. Jego interpretacje urzekną nie tylko dzieci. Operowanie głosem – umiejętność oczywista dla aktorów starej daty – wydaje się tu niezbędnym składnikiem opowieści. „Południowa Łąka” ze swoimi migotliwymi emocjami i pojedynkami między dobrem i złem w takiej wersji zyskuje idealne dopełnienie. Marian Opania wydobywa z opowiadań Astrid Lindgren głębokie pokłady treści. Uzupełnia literackie arcydzieła o godną – zrównaną jakością – interpretację i sprawia, że mimo zmian w obyczajowości oraz w literaturze czwartej ta publikacja zyska wielu zwolenników. „Południowa Łąka” to nie proste bajeczki, jednopłaszczyznowe, bezpieczne i nudne. To książka, która nie traci na wartości z biegiem lat, a nadaje się dla dzieci tak samo dobrze, jak i dla dorosłych.

sobota, 3 października 2015

Romek Pawlak: Piotrek, Ulpik i tajemnica komputera

Akapit Press, Łódź 2015.

Przyjaźń

Przygoda Piotrka utrzymana jest w dość obojętnym tonie – nawet nie tyle przygnębiającym czy niewesołym, co właśnie obojętnym, pozbawionym cieplejszych emocji związanych z bohaterem. Piotrek jest, istnieje, przeżywa kilka rzeczy – i tyle. Trudno go nawet polubić przez to, że wydaje się taki zwyczajny i nijaki. A skoro tak, trzeba znaleźć sposób na zaangażowanie się w akcję.

U Romka Pawlaka owym sposobem ma być tajemnica Ulpika. Ulpik to mysz z rodziny Mikruchów. Mieszka w sieci specjalnie wybudowanych pomieszczeń i korytarzy w mieszkaniu, do którego niedługo wprowadzi się Piotrek z rodzicami. Ulpik nie jest zwyczajną myszą: kiedyś był Hapekiem, komputerem. Elektronika nie sprawi mu kłopotu. Z dawnego wcielenia została Ulpikowi umiejętność zamieniania się w mgłę i kontrolowania przynajmniej części urządzeń elektrycznych i elektronicznych. Potrafi sprawić, żeby zgasła żarówka czy żeby nagle zawibrowały telefony komórkowe. Ulpik, ze względu na swoją przeszłość, panicznie boi się piorunów: wie, że mogłyby zrobić mu krzywdę. Ma też wielkie marzenie związane z wychodzeniem z domu.

Samotny Piotrek i nierozumiany Ulpik trafiają na siebie i zaprzyjaźniają się, bo nie może być inaczej. Dziecko zyskuje powiernika, który redukuje lęki – mysz – opiekuna w świecie ludzi. Jeden jest drugiemu potrzebny, z czego stopniowo będą zdawać sobie sprawę. I nikogo nie obchodzi, dlaczego Ulpik ma tak pogmatwaną przeszłość, ani w którym momencie do jego egzystencji wkradła się magia. Ten stan rzeczy nie podlega wyjaśnianiu, trzeba go po prostu zaakceptować.

Piotrek poza samotnością ma też problem ze szkolnym prześladowcą – tyle że i tu Romek Pawlak nie wprowadza motywów ekstremalnych. Wdowczyk, określany jako prowodyr prześladowców, od czasu do czasu tylko zaczepia Piotrka, prowadząc z nim normalne rozmowy. Trochę trudno przez to zrozumieć uczucia bohatera: „dręczenie” odbywa się najwyraźniej poza akcją powieści. Pawlak wprowadza dwa nadrzędne dla akcji tematy. Piotrek musi jakoś uregulować swoją sytuację wśród rówieśników, znaleźć sobie przyjaciela, a pozbyć się problemów z Wdowczykiem. Ulpik z kolei chce sprawdzić rodzinny dogmat: nie rozumie, dlaczego wychodzenie z domu ma być czymś złym, nie wierzy tacie i sam chciałby to sprawdzić, zwłaszcza że czuje, że powinien skontaktować się z wierzbą rosnącą w dali na podwórku.

Autor stawia na krótkie rozdziały i proste scenki. Próbuje wprowadzić nieco emocji za sprawą nieprzewidzianych zagrożeń – przeważnie dla Ulpika, któremu szkodzą nie tylko pioruny, ale i mama Piotrka panicznie bojąca się gryzoni. Wprowadza też szereg niewytłumaczalnych dla osób postronnych zjawisk: gdy gdzieś znienacka zgaśnie światło, Piotrek nie boi się, bo wie, że to może być sprawka Ulpika. I tak wszystko, co występuje jako katalizator lęków czytelników, natychmiast jest łagodzone, tonowane i zestrajane z przeciętnością Piotrka. Wiadomo też, do czego autor dąży, przynajmniej w dziedzinie międzyludzkich kontaktów – choć Piotrek w dość dziwny sposób traktuje przyszłego ewentualnego kolegę.

Romek Pawlak sięga jeszcze po konwencję baśni, która ma ożywić obyczajówkę. Nasyca wybrane motywy magią – ale nie tą magią od „działania”, która zmienia Ulpika w chmurę, a magią w sensie nastroju, niewytłumaczalnych przeczuć i porozumień ponad gatunkami. Nie trzeba tu być racjonalistą i umieć wyjaśnić każdy element historii przez pryzmat psychologii czy techniki. Magia to to, co pcha Ulpika do działania, co budzi wątpliwości bohaterów i pozwala im odnaleźć w sobie tajemną siłę. Czasami aż szkoda, że ten temat zostaje zdominowany przez zwykłe życie – to jedyny element w „Piotrku, Ulpiku i tajemnicy komputera”, który kusi nieprzewidywalnością.

Frédéric Bosc: Wytłumacz mi, dlaczego... 365 prostych odpowiedzi na trudne pytania

Debit, Bielsko-Biała 2014.

Wiedza

„Wytłumacz mi, dlaczego… 365 prostych odpowiedzi na trudne pytania” nie przypomina często powracających na rynek literatury czwartej książek utrzymanych w formie pytań i odpowiedzi. Nie przypomina, bo Frédéric Bosc rezygnuje z powielania prawdziwych pyta zadawanych przez dzieci. Zamiast tego proponuje cały szereg zagadnień, na które żaden maluch by nie wpadł, mało tego – sięga i po pytania, które nie przyszłyby do głowy nawet rodzicom. Potem, rzeczywiście i zgodnie z podtytułem, podaje proste wyjaśnienia. Jednak ciekawość danym tematem musi najpierw samodzielnie rozbudzić. I robi to dzięki rozbudowanym informacjom zakodowanym w pytaniach. W ten sprytny sposób chce edukować młode pokolenie w sprawach polityki społecznej, geografii, kultury, religii czy sportu, odwołuje się też do biografii, odkryć naukowych czy zwyczajów lub ciekawostek. Z rzadka wykorzystuje motywy rekordów, czyli rzeczy „naj” z ludzkiego świata. Dla małych odkrywców tak przygotowana publikacja będzie kopalnią ciekawostek – nie zmęczy, bo mimo wysokiego poziomu skomplikowania tematów zapewnia zróżnicowane treści. Nie ma zatem obaw, że dzieci znudzą się historyjkami z krótkich wyjaśnień.

Forma pytanie – odpowiedź ma tu dalsze podziały i schematy. Z rzadka wprowadza autor pytania zamknięte (choć i w ich przypadku odpowiedź rozwija). Każde zagadnienie zajmuje pół strony (i często wzbogacone jest o drobną dowcipno-komiksową ilustrację). Po pytaniu, które już samo w sobie zapewnia dawkę wiadomości rzadko kiedy dostępnych dzieciom („z jakiej okazji ludzie w Tajlandii obsypują się talkiem i polewają wodą”) następuje dwuczłonowa odpowiedź. Najpierw autor podaje informację jak w leadzie, w możliwie zwięzłym fragmencie, tak, żeby zaspokoić pierwszą ciekawość, a i zaintrygować dalszym ciągiem. Potem lekko rozwija temat, wprowadzając nie tyle definicję, co – gawędę. Ponieważ trzyma się objętości pół strony z uwzględnieniem grafik i zabaw czcionką, musi też wybrać zwięzłość i precyzję w tłumaczeniu. Takie ograniczenie sprawia, że nadmiar wiadomości nie przytłoczy i nie zmęczy dzieci. Pozwoli im za to zdobyć rozeznanie w dorosłym świecie i ułatwi zrozumienie sytuacji sygnalizowanych czasem w mediach, czasem też przyczyni się do zainteresowania dzieci odległymi kulturami.

„Wytłumacz mi, dlaczego” to książka, której nie trzeba czytać w pośpiechu i od deski do deski. Równie dobrze można wybierać jedną ciekawostkę na jeden dzień roku, losować informacje cz sięgać po odpowiedzi na najbardziej ciekawe pytania. Bosc odwołuje się do tematów, które w literaturze czwartej prawie w ogóle się nie pojawiają, jest przewodnikiem po świecie dorosłych, a jednocześnie dostarcza swoim odbiorcom wiedzę z różnych dziedzin tym dorosłym obcych. Książka jest bogato ilustrowana – zarówno szata graficzna jak i wariacje z krojami czcionek mają jasno określony cel: przyciągnięcie dzieci do tomiku. Bo raczej trudno sobie wyobrazić, żeby którykolwiek odbiorca z grupy docelowej sam wpadł na zadawane tu pytania. Bosc posługuje się przystępną formą do pokazania spraw obcych najmłodszym. Czyni to z wyczuciem i z umiarem, wiedząc, że dzieci zapamiętają wiele z podanych tu ciekawostek. „Wytłumacz mi, dlaczego” to nagroda dla dociekliwych i inteligentnych dzieci.

piątek, 2 października 2015

Katarzyna Majgier: Milioner z Gdańska

Nasza Księgarnia, Warszawa 2015.

Pieniądze

„Milioner z Gdańska” jest drugim tomem serii Katarzyny Majgier i autorka zmienia w nim proporcje obecności bohaterów. Akcja toczy się w pałacu w Niewiadomicach, więc, siłą rzeczy, najwięcej jest tu Magdy, nastolatki, która w owym pałacu mieszka. Wiktor, jej dobry przyjaciel i kompan w przygodach, jest tu zaledwie dodatkiem, na pierwszy plan wysuwa się za to młody Trzmiel, syn milionera. Nad wszystkim snuje się tajemnica. W lochach pałacu znajduje się działający wehikuł czasu. Magda próbuje nie dopuścić do tego, by ktoś niepowołany odkrył sekret. To jednak trudne, bo do pałacu zgłaszają się kolejni pracownicy węszący po kątach, a do tego Trzmiel jest bardzo bliski rozwiązania zagadki.

„Milioner z Gdańska” to powieść, która brzmi, jakby była przygotowaniem do następnej dużej narracji. Zapowiedź przygody daje się tu wyczytać z każdego rozdziału: kolejne strony przynoszą nowe zagrożenia, niepewność bohaterki rośnie. Każdy przybysz ma ukryte intencje, każdy też może zrujnować bezcenny skarb. Magda pozostaje właściwie bez wsparcia: nie powinna liczyć na mało inteligentnego brata ani na rodziców – parodię nowobogackich. Odkąd wygrali w lotto, zachowują się, jakby byli władcami świata, zwłaszcza matka chce na siłę wejść do elitarnego grona milionerów. Trzmiel byłby idealnym powiernikiem – tyle że nie można mu zaufać, bo nie wiadomo, w jaki sposób jego ojciec dorobił się fortuny. I tak toczy się opowieść, w której nie wehikuł czasu jest ważny, a pieniądze.

Katarzyna Majgier stawia na mocne charaktery postaci i częściowo nawiązuje do dawnych powieści przygodowych, mieszając je z odrobiną fantastyki – chociaż tu wehikuł czasu stanowi tylko tło, mimo że jest celem poszukiwań, dla samej akcji ma mniejsze znaczenie. Autorce zależy za to na budowaniu atmosfery sprzyjającej emocjonowaniu się bliskim zagrożeniem. Sporo miejsca zajmuje też temat pieniędzy. Magda okazuje się jedyną niezmanierowaną osóbką w domu, w którym ocenia się ludzi przez pryzmat zamożności. Zwłaszcza wśród dorosłych panuje kult bogactwa, wszystko jedno, w jaki sposób zdobytego. Nieważne są cechy charakteru czy wyznawane wartości, wszystko traci znaczenie, gdy w grę wchodzi majątek. Co ciekawe, te postawy omijają młodsze pokolenie: dla dzieci bogactwa zupełnie się nie liczą, w odróżnieniu od wielkiej przygody. Dla tej zrobić można wszystko. Katarzyna Majgier pieniądze umieszcza w sferze abstrakcji – nastolatki nie przeliczają ich na nowe gry, modne ciuchy czy popularność, co więcej – zamożność utrudnia im normalne funkcjonowanie: Trzmiel na przykład nie rusza się nigdzie bez ochroniarza, co przeszkadza w zdobywaniu kolegów, nie mówiąc już o dobrej zabawie. Magier funduje czytelnikom rozrywkę w starym stylu – to powrót do cenionych zawsze w literaturze czwartej opowieści. „Milioner z Gdańska” przy okazji też uświadamia, jak wielkie i niezasłużone pieniądze mogą odebrać szczęście w innych sferach.

Powrót do klasyki zauważyć można również w odmalowywaniu czarnych charakterów. Nie ma tu zła rodem z filmów akcji czy dzisiejszych powieści sensacyjnych, nie ma bezpośrednich zagrożeń, a przecież i tak lektura nie będzie przebiegać obojętnie: wszystko dzięki nasyceniu treści zagadkami i ukrytymi intencjami. „Milioner z Gdańska”, chociaż trochę podkreśla samotność bohaterki, opiera się na sprzecznych celach różnych postaci. Majgier w narracji dba o to, żeby nie odsłaniać od razu wszystkich kart, ceni sobie sugerowanie zamiarów, dyskretne zaznaczanie tego, co może się wkrótce wydarzyć, jeśli nie zachowa się ostrożności. Klimat „Milionera z Gdańska” stanie się tym, co młodzi odbiorcy docenią, zwłaszcza że im materialistycznych zapędów Majgier nie przypisuje. Wydaje się też, że po tej książce czytelnicy będą czekać niecierpliwie na rozwój akcji – więc i na kolejną część.

czwartek, 1 października 2015

Gayle Forman: Byłam tu

Bukowy Las, Wrocław 2015.

Sekret Meg

Gayle Forman bardzo lubi doprowadzać do wstrząsów, zarówno w sferze akcji, jak i w uczuciach młodych odbiorców. „Byłam tu” to jej kolejna powieść, która ma szansę stać się na polskim rynku bestsellerową, a przy tym wywołać refleksję nad tematem życia i śmierci. To następna powieść drogi, zakorzeniona w kulturze amerykańskiej i odwołująca się do schematów tamtejszej literatury młodzieżowej. Ma jednak dodatkowe przesłanie, nad którym nastolatki będą musiały się zastanowić. Gayle Forman odwołuje się do tematu samobójstwa jako efektu depresji. Tworzy przy tym postacie tak wyraziste i barwne, że chce się im towarzyszyć jak najdłużej. Pobrzmiewają tu echa konwencjonalnych rozwiązań, owszem, wszystko gdzieś już było, w innych proporcjach i w innych ujęciach. Gayle Forman jest trochę jak John Green albo Morgan Matson – ale zamiast wtórności czy przejrzystych inspiracji tworzy prozę hipnotyzującą nie tylko dla młodzieży.

W „Byłam tu” najważniejsza jest ta, której już nie ma, Meg. Wielka indywidualistka, dziewczyna o bogatej wyobraźni, niezłomnych zasadach i odwadze graniczącej z brawurą. Meg nie oglądała się na innych, rówieśnikom imponowała swoją niezależnością. A w końcu popełniła samobójstwo, bardzo starannie przygotowując kolejne kroki, od wyboru i zakupu trucizny po pożegnalny list, który z dwudniowym opóźnieniem dotarł na skrzynki mailowe najbliższych. Meg miała dobre życie i szczęśliwą rodzinę: tym bardziej szokująca okazała się jej decyzja. Teraz jej najlepsza przyjaciółka, Cody, usiłuje zrozumieć, co pchnęło Meg do podjęcia tak radykalnych kroków. Cody ma osiemnaście lat i sporą część życia spędziła w domu Meg, korzystając z serdeczności jej rodziców. Teraz, na ich prośbę, jedzie uporządkować rzeczy przyjaciółki. Chce poznać prawdę, przeszukuje więc korespondencję Meg i poznaje jej kolegów.

„Byłam tu” to powieść-przestroga. Sporo miejsca Gayle Forman poświęca na zaprezentowanie internetowego niebezpieczeństwa: „grupy wsparcia” dla tych, którzy zamierzają się zabić. Początkowo Cody nie wie o depresji Meg, szuka więc przyczyn w wypowiedziach na forum i w przypadkowych tropach. W śledztwie jest bardzo zdesperowana: czuje się zresztą winna, bo zawiodła jako przyjaciółka. Śmierć Meg wywołuje w jej bliskich silne reakcje: warto między innymi przyjrzeć się postawie jej ukochanego małego brata. Forman pozwala każdemu inaczej radzić sobie z żałobą, a przy tym sprawia, że Cody zaczyna dojrzewać. Tu kolejne spotkania pomagają w odkrywaniu własnej tożsamości, czasem też – w zrozumieniu dramatu Meg.

Gayle Forman tym razem nie spieszy się z akcją. Pozwala bohaterce na przeanalizowanie zastanej sytuacji i na opracowanie strategii działania, daje jej czas i uwalnia od obecności dorosłych, którzy mogliby storpedować plany. Cody zamienia się w Meg – zyskuje wolność, ale choroba nie odbiera jej jasności widzenia. W „Byłam tu” autorka prezentuje też rodzącą się nową przyjaźń: to jedno z uczuć, dla których nie istnieją granice czy przeszkody w rodzaju odległości. Jedno z praw młodości akcentowane także w tej publikacji pozwala na dowolne szaleństwa bez myślenia o przyszłości i o codziennej rutynie – Forman to prawo wykorzystuje w swojej fabule. Pisze książkę inną niż dotychczasowe historie, ale równie magnetyczną. Czytelnikom funduje zestaw porad (te poświęcone depresji pojawiają się razem w posłowiu, bo autorka chciałaby również pomóc nastolatkom), a do tego zapewnia im wzruszającą narrację, pełną silnych przeżyć. „Byłam tu” siłą oddziaływania porównać można do „Zostań, jeśli kochasz” – to ciekawa propozycja na rynku literatury młodzieżowej, a Gayle Forman nie powiedziała jeszcze ostatniego słowa…