* * * * * * O tu-czytam
tu-czytam.blogspot.com to strona z recenzjami: portal literacki tworzony w pełni przez jedną osobę i wykorzystujący szablon bloga dla łatwego wprowadzania kolejnych tekstów.

Nie znajdzie się tu polecajek, konkursów, komciów ani podpiętych social mediów, za to codziennie od 2009 roku pojawiają się pełnowymiarowe (minimum 3000 znaków) omówienia książek.

NIE KORZYSTAM Z AI.

Zapraszam do kontaktu promotorki książek i wydawnictwa.

Zabrania się kopiowania treści strony. Publikowanie fragmentów tekstów możliwe wyłącznie za zgodą autorki i obowiązkowo z podaniem źródła. Kontakt: iza.mikrut@gmail.com

niedziela, 5 marca 2017

Agnieszka Osiecka: Najpiękniejsze wiersze i piosenki

Prószyński i S-ka, Warszawa 2017.

Miłość

Kolejna publikacja w bibliofilskiej (z wyglądu i z założenia) serii – i kolejna, przy której nie da się zwyczajnie prowadzić lektury, żeby nie zacząć śpiewać czy choćby nucić. „Agnieszka Osiecka. Najpiękniejsze wiersze i piosenki” to nie tylko obszerny wybór utworów, które inspirują kompozytorów i zaliczają się już do klasyki literatury. To również najpiękniejsze wyznania miłości – i być może dlatego ten tom ma czerwoną okładkę.

Wiersze zestawione w tej publikacji są pozbawione datowania i przypisów, ale poukładane chronologicznie za sprawą podawania tomików – miejsc pierwodruku. Z rzadka pojawiają się alternatywne wersje tekstów (jak przy „Okularnikach”, ale bez całej anegdotycznej opowieści o ingerencji cenzury). Nie ma też zmian wprowadzanych na potrzeby muzyki (ani odnośników do twórców, chociaż chętni bez trudu znajdą sobie śpiewane wersje). „Najpiękniejsze wiersze i piosenki” to publikacja, która zapewnia przegląd kreatywnych wyznań miłości i opowieści o miłości. Osiecka bawi się tu rolami – bywa zakochanym podlotkiem, kobietą po przejściach, femme fatale, tą zdradzaną i tą zdradzającą, co nie przeszkadza jej kolejnym razem wcielić się w amanta czy dżentelmena rodem z niewieścich snów. Akcentuje specyfikę polskiej miłości, bawi się potencjałem rymotwórczym tkwiącym w imionach, żeby skonkretyzować postacie. Zresztą do tego ostatniego służą jej też literackie adresy, nazwy miejscowości, które nie wyróżniają się niczym poza tym, że stały się tłem literackiego wyimaginowanego romansu, zauroczenia lub cierpienia z powodu złamanego serca. Agnieszka Osiecka szuka możliwości mówienia o sercowych perypetiach. Raz bawi się tematem i sugeruje, że potraktowana żartobliwie miłość nie przynosi smutków, stawia na niewinny flirt, raz – pod wymyślnymi figurami retorycznymi skrywa niemal kamasutrę. Miłość uświęca albo przeklina, tworzy wyznania kierowane do obiektu westchnień, albo intymne zwierzenia, których adresat już nie przeczyta – jako niezainteresowany. Pokazuje, jak wiele różnych odcieni może mieć uczucie. W wierszach adoruje lub odpycha, błaga o miłość lub się jej wyrzeka. Tak się składa, że „Najpiękniejsze wiersze i piosenki” w tym wypadku zostały stematyzowane, przez co jeszcze dokładniej można się przyjrzeć warsztatowi literackiemu, wyobraźni i wrażliwości Agnieszki Osieckiej. Owszem, za rozmaitymi tekstami kryją się prawdziwe uczucia – ale tego dowiedzą się czytelnicy biografii i opracowań. Tu obcować mogą po prostu z wyznaniami miłości w najlepszym gatunku. U Agnieszki Osieckiej uderza trafność spostrzeżeń, umiejętność sterowania emocjami czytelników. Tomik przyniesie więc sporo zachwytów i odkryć, szereg wzruszeń, ale i dowcipów. Bo w tej literaturze nie ma mowy o banałach. Osiecka imponuje umiejętnością oceniania charakterów, a i snucia historii poszczególnych par. Chociaż pokazuje maleńki wycinek relacji, jest w tym bardzo przekonująca.

„Najpiękniejsze wiersze i piosenki” to książka, wbrew pozorom, nie tylko dla romantyków. Osiecka w uczuciach jest wyjątkowo precyzyjna, nie pozostawia złudnych nadziei. Za to rozwija wrażliwość, przypomina, jak unikać wyświechtanych zwrotów i dokonywać wiwisekcji. Jest ta publikacja dobrze przygotowanym wyborem i dla tych, którzy twórczość Agnieszki Osieckiej bardzo sobie cenią, i dla tych, którzy najsławniejszej poetki piosenki prawie w ogóle nie znają.

Teatrzyk cieni. Wycinanka

Egmont, Warszawa 2017.

Sylwetki

„Teatrzyk cieni. Wycinanka” to cienka książeczka, która przypomina maluchom dawne rozrywki i zachęca do klasycznych zabaw. Poza „instrukcją obsługi” nie ma tutaj tekstu, rozrywka zależeć będzie od wyobraźni użytkowników – podsycanej inspiracją z tomiku. „Teatrzyk cieni” to bowiem zestaw kształtów do wycięcia i naklejenia na patyczek (lub ołówek). Czarne sylwetki zwierząt i ludzi (a także drzew i zamku) nie kojarzą się z żadną typową bajką – chyba że ktoś umie połączyć słonia, goryla, niedźwiedzia, kurę czy mężczyznę, który idzie – w spójną całość. Chodzi jednak o to, by dać maluchom jak największe szanse tworzenia i zapewnić motywy, których same by tak precyzyjnie nie przygotowały. Ta książeczka to punkt wyjścia do dalszych opowieści.

Wycięte sylwetki mają posłużyć do rzucania cienia na ścianę. Autorzy zachęcają dzieci do eksperymentowania – sprawdzania, kiedy cień będzie większy, a kiedy mniejszy i bardziej wyrazisty. Gdy już uda się znaleźć odpowiednie ułożenie wycinanek, można zacząć zabawę w teatr. Dzieci uzupełnią listę postaci o swoich ulubionych bohaterów lub zadowolą się propozycjami z tomiku. W pierwszym przypadku będą musiały samodzielnie tworzyć kolejne wycinanki, w drugim – mocno wysilić wyobraźnię, żeby znaleźć fabułę dla obecnych tu bohaterów. Każde z rozwiązań ma swoje plusy i każde pokazuje dzieciom, jak się bawić bez komputerów – a to trudno przecenić. Czasami pomysły fabularne do akcji będą podsuwać szablony: wprawdzie większość zwierząt została tu przedstawiona statycznie, ale na przykład kot skacze z rozcapierzonymi pazurami, a jeden z ludzi – biegnie. To narzuca sposób operowania wyciętymi lalkami, stanowi też pewną podpowiedź w opowiadaniu historyjki. Każdy w domu może mieć inną wersję bajki, przy użyciu tych samych papierowych figurek – a to oznacza, że jeden bajkowy zestaw przyniesie wiele niespodzianek i zabawę, która dzieciom szybko się nie znudzi.

Tym, co może na pierwszy rzut oka przeszkadzać, jest wysoki stopień trudności w wycinaniu. Zwłaszcza palmy i sylwetki dwóch mężczyzn to wyzwanie czasem ponad siły dorosłego, a co dopiero malucha: zbyt wiele tu szczegółów i drobiazgów do wycięcia. W palmach to naturalnie liście, u ludzi – detale rysów twarzy czy załamania ubrań. Łatwiej jest ze zwierzętami (świnia ma na przykład zamalowany ogonek, żeby nie wprowadzać utrudnień), chociaż i tak cienki ogon słonia może się łatwo przeciąć lub przerwać.

„Teatrzyk cieni” to znakomity pomysł dla tych, którzy chcą uświadomić dziecku różne dostępne formy rozrywki i nauczyć je kreatywności oraz sztuki opowiadania. To gwarancja, że dzieci, które połkną bakcyla, długie godziny spędzać będą na przygotowaniach kolejnych bohaterów i całych bajek. Ta publikacja nie wymaga dużych nakładów finansowych, ożywia za to wyobraźnię. Wśród odbiorców tomiku znaleźć się mogą dzieci, ale pomysł przyda się też przedszkolankom czy rodzicom, którzy chcieliby urozmaicić przyjęcie dla kilkulatków. Teatrzyk cieni pozwala bez trudu przenieść się w świat fantazji i wyczarować oryginalne historie. Przy okazji może się też przydać przy rozpraszaniu strachu przed ciemnym pokojem. „Teatrzyk cieni. Wycinanka” to rozwiązanie, któremu można przyklasnąć – przyczyni się bowiem do rozwoju malucha.

sobota, 4 marca 2017

Tove Jansson: Słoneczne miasto. Dwie powieści

Marginesy, Warszawa 2017.

Starzy ludzie

Tove Jansson kojarzona jest przez odbiorców przede wszystkim z Muminkami i chociaż wcale nie zawęża to targetu, bo małe trolle mają swoich fanów i wśród dzieci, i wśród dorosłych, to jednak cieszy, że przypominana jest także z twórczości poważnej. „Słoneczne miasto” to publikacja dla koneserów. Zawiera dwie małe powieści Tove Jansson o wspólnym temacie – starości i przemijaniu. To miniaturki niezwykle sugestywne, a przy tym przepełnione celnymi przemyśleniami na tematy egzystencjalne. Tove Jansson przypomina się tu jako autorka o niezwykle plastycznej wyobraźni – od początku atakuje wręcz czytelników synestezyjnymi skojarzeniami, feerią przymiotników i opisów – drobnych, a ważnych w całościowym odbiorze. Jest Tove Jansson przewodniczką po świecie, do którego tylnymi drzwiami wpuszcza odbiorców. Nie może sobie pozwolić na niedopowiedzenia, jeśli chce zostać odpowiednio zrozumiana. Delikatna materia, jaką odkrywa przed odbiorcami, wymaga wielkiej precyzji. Tak powstaje „Słoneczne miasto”, tom, który tytuł bierze od pierwszej, bardziej rozbudowanej historii.

W „Słonecznym mieście” akcja przenosi się na Florydę. To niemal raj dla emerytek, miejsce podporządkowane oczekiwaniom starszych pań. Jest tu zawsze ciepło, a fryzjerzy specjalizują się w uczesaniach pasujących do siwych włosów i statecznych głów. Na Florydzie znajduje się pensjonat, dom spokojnej starości, którego mieszkańcy codziennie cieszą się słońcem i próbują wciąż żyć swoimi marzeniami. Wiedzą, jak sprawiać przyjemność innym i nie boją się miłości. Tyle że w ich wieku nie sprawdzą się już młodzieżowe randki czy podrywy, trzeba znaleźć inny sposób na zwrócenie uwagi obiektu uczuć. Starsi ludzie z pensjonatu są wyczuleni na każdy, nawet najmniejszy gest. Z okruchów spojrzeń zbudują całą opowieść tak, jak potem robi to Tove Jansson. I w tym rytmie posuwa się autorka – aż do balu w starym stylu, balu, który nie pozostawi już żadnych wątpliwości. W „Słonecznym mieście” miłość jest zjawiskiem efemerycznym, bardzo trudnym do nazwania i uchwycenia, ale na swój sposób pięknym. Na starość inaczej objawia się tęsknota i nadzieja, na innym rodzaju bliskości będzie ludziom zależeć. Jansson tworzy subtelną relację, której nie sposób się oprzeć – pełną prawd i zjawisk zadziwiających.

W „Kamiennym polu” miłość ma inne oblicze. Jonasz to dziennikarz, który dla pasji i pogoni za własnym marzeniem poświęcił rodzinę. Zamierza napisać biografię Igreka, zwłaszcza że na emeryturze ma na to sporo czasu. Sytuacja wydaje się sprzyjająca, ale Jonasz utyka na warstwie obyczajowej – nie potrafi ożywić Igreka, a słowa tracą swoją wartość. Bohater stopniowo zanurza się we własne życie i przekonuje się, że zaniedbał ważny element egzystencji – nie ma pojęcia o swoich najbliższych. A skoro tutaj się nie sprawdził, nie uda mu się też stworzyć dzieła na miarę pragnień. Jonasz staje się więźniem słów.

W obu historiach Tove Jansson kieruje się ku ludziom, którzy przestają być ważni i potrzebni – przynajmniej według „cywilizowanych” społeczności. Już nic od tych bohaterów nie zależy, już nikt nie ułatwi im realizowania założonych celów. Starzy ludzie stopniowo stają się niewidzialni i nierozumiani. Nie muszą brać udziału w wielkich czynach. Tove Jansson zapewnia im zwyczajne życie, które jednak nie znajduje już uznania w młodszych pokoleniach. Autorka przywraca ich światu – uznanych za dziwaków czy outsiderów, lekceważonych lub zapomnianych, a jedynie pozbawionych witalności i możliwości działania na szeroką skalę. „Słoneczne miasto” to kolejny dowód precyzyjnego obserwowania rzeczywistości – i talentu pisarskiego Tove Jansson. To literackie piękno.

Asia Olejarczyk: O dziewczynkach i chłopcach dla chłopców i dziewczynek

Dreams, Rzeszów 2016.

Tożsamość

„O dziewczynkach i chłopcach dla chłopców i dziewczynek” to krótka książeczka obrazkowa, w której Asia Olejarczyk próbuje zmierzyć się z wyzwaniem dotyczącym płciowości, tolerancji czy „trudnych” pytań maluchów. Autorka dzieli tomik na przejrzyste rozdziały, w których kolejno pokazuje sens bycia chłopcem lub dziewczynką, mężczyzną lub kobietą. Nie posługuje się przy tym stereotypami – od początku zaznacza, że można mieć dowolną fryzurę i dowolnie się ubierać, bo ani fryzura, ani strój nie świadczą o płci. Oducza myślenia schematami – tak samo jak ludzie różnią się wyglądem, kolorem skóry i włosów, wzrostem czy wagą, różnić się mogą zainteresowaniami, bez względu na płeć. Nie ma typowo kobiecych ani typowo męskich zajęć, każdy może robić to, co mu najbardziej odpowiada – a dotyczy to i dorosłych, i dzieci. W przypadku dorosłych oznacza to wybór odpowiedniego zawodu, u dzieci – ulubionej zabawki. Żadna z tych decyzji nie definiuje płci. Olejarczyk oddala zatem stereotypowe ograniczenia i pomaga maluchom zrozumieć, że nie można osądzać innych.

Kiedy już stereotypowe różnice zostają zatarte i dzieci przekonają się, że każdy może wybrać to, na co ma ochotę, przychodzi czas na rozdział poświęcony czułości. To czułość kierowana do najmłodszych przez rodziców, ale też – czułość wśród dorosłych. Autorka przypomina odbiorcom, że mają prawo odmawiać pieszczot – a nawet powinny, gdy zabiera się za nie nieznajomy – to ważny motyw w procesie wychowawczym. Olejarczyk nie zagłębia się w ten temat (jak w żaden) – po prostu sygnalizuje, że mali bohaterowie tomiku nie życzą sobie czułości od ludzi, którzy nie należą do bliskiej rodziny. W ten sposób odbiorcy się nie wystraszą, ale zapamiętają cenną lekcję i będą wcielać ją w życie. Rozdział o czułości wprowadza do tematu nagości i intymności. Olejarczyk mówi, czym różnią się ciała chłopców i dziewczynek (ze szczegółów anatomicznych – chłopcy mają członek, a dziewczynki… gładkie łono), ale przypomina, że nie wolno prezentować swojego ciała wszystkim, także gdy jest się dorosłym. Po takiej opowieści już łatwo jest wytłumaczyć, skąd się biorą dzieci.

„O dziewczynkach i chłopcach” to picture book, obrazki odgrywają tu ważną rolę i wprowadzają dodatkowe wyjaśnienia. Autorka zwykle wątpliwości rozwiewa jednym prostym zdaniem, którego dopełnienie znajduje się na rysunku. Tak maluchy przekonują się, o jakich sytuacjach mowa (w dorosłym świecie ludzie, by nie prezentować nagości, korzystają z przebieralni, odpowiednich strojów czy zamkniętych pomieszczeń), zyskują też czasami zadania do wykonania – znalezienie dziecka z kolorowymi włosami uświadomi, że wszyscy są kolorowi, albo – że nikt nie jest. Ilustracje są tutaj słodko-naiwne, co bardzo pasuje do dziecięcego świata (i wpisuje się jednocześnie w konwencję publikacji religijnych). Rodzice, sięgając po tę książkę, mogą być pewni, że zyskają wsparcie w wychowywaniu pociechy i w tłumaczeniu jej ważnych społecznych kwestii. Olejarczyk pisze tak, żeby przekonać maluchy do tego, że myślenie szablonami nie ma sensu i w ogóle się nie sprawdza – bo zarówno pani z krótkimi włosami, jak i pan w szkockiej spódniczce nie mieszczą się w stereotypowych ramkach. „O dziewczynkach i chłopcach” to publikacja krótka i prosta, ale dość ważna – Olejarczyk całkiem dobrze pokazuje, że płeć nie ma znaczenia przy codziennych wyborach zajęć, upodobań, zabawek czy zainteresowań. Mówi dzieciom to, o czym czasami zapominają kierujący się modami rodzice.

piątek, 3 marca 2017

Yves Grevet: Meto. Świat

Dwie Siostry, Warszawa 2016.

Powrót

To, co działo się w pierwszej części przygód Meto, w pewnym stopniu powraca w tomie zamykającym trylogię. Zbuntowany bohater wraca do Domu i poddawany jest kolejnym torturom. Oddzielony od przyjaciół (również przesłuchiwanych) i sojuszników, za to bez przerwy przesłuchiwany przez Cezarów, przypomina sobie, dlaczego chciał zniszczyć jedyną rzeczywistość, jaką znał. Powtarzają się znienawidzone praktyki – w tym lodówa i przerywanie snu. Teraz jednak Meto nie jest dzieckiem, jest groźnym wrogiem. Wydaje się, że opuszczony przez wszystkich i skazany tylko na łaskę Cezarów Meto zakończy swoją egzystencję. Ale chłopak, zwłaszcza silniejszy o buntownicze doświadczenia, jest cennym nabytkiem, jeśli chodzi o misje na kontynencie. Dlatego też w tomie „Świat” zamykającym historię bohater po raz kolejny opuści Dom. Tym razem – żeby rozpracować organizacje i poznawać tajemnice rodzin „nadmiarowych” dzieci. Meto ma się zamienić w szpiega. Jedno z jego odkryć dotyczyć będzie jego własnej rodziny, ludzi, którzy się go wyrzekli, oddając do Domu. Konfrontacje, jakie Yves Grevet szykuje na finał, wydają się najtrudniejsze, chociaż w pracach szpiegowskich dużo mniej będzie brutalnej przemocy (ta przemazuje się na początku książki, dla pokazania, że środowisko tworzących Dom jest bezwzględne i pozbawione sentymentów). Grevet przechodzi w ramach tej książki od krwawej jatki i tortur do komplikacji psychologicznych. Te ostatnie mogą jednak ranić dużo skuteczniej, zwłaszcza gdy weźmie się pod uwagę drogę, jaką Meto musiał przejść.

Gotowość do poświęceń i nadludzka wytrzymałość chłopca to za mało, żeby mógł liczyć na nagrodę. Grevet nie rujnuje marzeń Meto, ale pozwala mu zrozumieć, czego nigdy nie zazna. Okrucieństwo w tym zakresie odrobinę łagodzi pierwszą miłością. Meto na kontynencie często pracuje z Celiną i stopniowo odkrywa, że towarzystwo dziewczyny ma swoje dobre strony – po początkowych niesnaskach pojawia się szansa na normalność w surowym i przerażającym świecie. Do tego Grevet dodaje szereg motywów z dawnych przygodówek – między innymi wiersze z zaszyfrowanym imieniem bohatera. Yves Grevet jednak unika schematów: Meto podąża własną drogą i według reguł, których przed nim nikt nie stosował.

„Meto. Świat” to powieść – jak poprzednie – ascetyczna w narracji. Meto doświadcza kolejnych sytuacji na oczach czytelników, nie ma więc czasu na rozbijanie w narracji zestawu przeżyć i uczuć. Stąd zresztą bierze się wrażenie swoistej oschłości opisów. U Meto nawet najbardziej szarpiące nerwy wydarzenia co najwyżej zatrzymają się na pojedynczych wzmiankach, nie będzie dogłębnych analiz ani rozpamiętywania w nieskończoność faktów. Liczy się tu i teraz. To dynamizuje historię, ale jednocześnie odziera ją z silnych przeżyć na etapie odbioru. Meto działa trochę jak robot – to futurystyczna i nieprzyjazna wizja nastolatka, który nie kieruje się w życiu emocjami. To sprawi, że łatwiej będzie zaakceptować obcość Domu i rządzące w nim bezwzględne zasady. Yves Grevet proponuje młodym czytelnikom całkowite odejście od krzepiących czy ciepłych historii, odwołuje się do antyutopijnego świata. Jest ta książka równocześnie odpowiedzią na prozę sensacyjną podbijającą rynek literatury czwartej – i przekreśleniem czytelniczych pocieszanek, czyli tomów bez zła. „Meto. Świat” to publikacja atrakcyjna dla tych odbiorców, którzy nie lubią sentymentów w literaturze. Meto wypełnia swoją misję, teraz dopiero staje się jasne, dlaczego w ogóle musiał złamać panujące w Domu zasady i gdzie miało go zaprowadzić samodzielne myślenie. Dotychczasowe doświadczenia służyły wzmocnieniu, przygotowaniu na ostatni cios. Yves Grevet z sielanki rezygnuje również dlatego, by zaprezentować siłę dojrzewania.

czwartek, 2 marca 2017

W. Bruce Cameron: Był sobie pies

Kobiece, Białystok 2017.

Pieskie życie

„Był sobie pies” to książka, która cieszy się popularnością przede wszystkim ze względu na kinowy przebój, ale zachwycić może jedynie psiarzy, ewentualnie tych odbiorców, którzy deklarują przeczytanie jednej książki rocznie. Jest po prostu słaba i infantylna już w samym założeniu – a polski przekład jeszcze ów infantylizm nadmiarem zdrobnień wzmaga. W. Bruce Cameron przeprowadza czytelników przez kilka wcieleń psa – a świat obserwuje z perspektywy zwierzęcia. Jako mały szczeniak pies trafia raz do miłośniczki zwierząt, która nie ma warunków do trzymania rozszczekanej gromadki, raz do chłopca, dla którego staje się przyjacielem i powiernikiem, raz odradza się jako pies (a właściwie suka) tropiący, by w końcu trafić do właściwego miejsca i wypełnić misję zapoczątkowaną dawno temu. Stałe elementy kolejnych żywotów to narodziny i walka o dostęp do pokarmu – pies przyzwyczaja się do tego, że ma różne matki i z czasem przestaje się nimi przejmować – oraz sterylizacja (oczywiście bohater nie ma pojęcia, co się z nim dzieje, przekonuje się tylko, że po przebudzeniu musi nosić niewygodny plastikowy kołnierz). Przeżywa też uśpienie, pocieszając przy tym towarzyszących mu ludzi. Dalsze zadania uwarunkowane są miejscem pobytu – po wstępnej prezentacji pies przeskakuje do etapu dorosłości, pokazuje albo zabawy z chłopcem i elementy tresury, albo tropienie ludzi. Niby autor stara się analizować psią rzeczywistość wiarygodnie, ale przebłyski udanych żartów zdarzają mu się bardzo rzadko, a punkt widzenia psa to chwyt rodem z literatury dla dzieci i nijak się tu nie sprawdza. Cameron bawi się ironią wtedy, gdy jego bohater wprowadza własne nazwy na znane ludziom przedmioty (i na swój użytek zmienia ich przeznaczenie) i wtedy, gdy próbuje przedstawić brak płaszczyzny porozumienia. Pies niekoniecznie rozumie ludzkie komunikaty, albo kojarzy je z innymi niż trzeba przesłaniami. Czasem jednak odkrywa coś, czego człowiek nie ma szansy wytropić i wtedy szuka sposobu na opowiedzenie o dziwnym zjawisku – ale rzadko kiedy bywa zrozumiany. Ta książka jest podkreślaniem różnic między ludźmi i psami – bez względu na stopień wyrozumiałości tych pierwszych i inteligencję tych drugich, nie istnieje możliwość dogadania się. Cameron zaznacza kolejne bariery – problem w tym, że są one przewidywalne, a powtarzanie w nieskończoność jednego komizmotwórczego chwytu nie przyniesie nic dobrego powieści.

Skoro nie może autor rozśmieszać, bo do tego brakuje mu warsztatu, usiłuje wzruszać. Mnoży w tym celu trudne oraz groźne sytuacje, w których pies ma udowodnić swoje przywiązanie do ludzi. I tak jako pies chłopca unika otrucia – i kilku innych niebezpieczeństw ze strony sąsiada-chuligana, ratuje też rodzinę z pożaru wywołanego przez łobuza. Jako pies tropiący uszkadza sobie zmysł węchu, żeby uratować nieznajomą kobietę zagrzebaną w gruzach. Są to scenki, które miłośników psów zachwycą – ale w konstrukcji książki zdradzają nieporadność autora. Cameron nie może znaleźć sobie lepszych uzasadnień dla prowadzenia opowieści, skręca więc w potencjalnie ekstremalne wrażenia, żeby wzruszyć czytelników i wyzwolić w nich silne uczucia do bohatera. Ale to wszystko jest zbyt przerysowane, nie ma tu miejsca na subtelności ani półcienie – co oddala lekturową przyjemność. Psia perspektywa oraz kilka żartów to jedyne, co naprawdę ma do zaoferowania ta powieść. Dla dzieci się raczej nie nadaje, dorosłych może znudzić nawet mimo uwielbienia dla psów. Sama opowieść wymagałaby gruntownego przerobienia, żeby nie wybrzmiewała tak naiwnie. W. Bruce Cameron uwagę przyciągnie za sprawą filmu (który ma dużo większą promocję niż książka), ale na krótko, bo tych, którzy dużo czytają, nie ma czym zainteresować. Bohaterski i mądry pies w kilku kolejnych wcieleniach to za mało – mimo wszystko.

środa, 1 marca 2017

Konrad Szołajski: Wisłocka, czyli jak to ze Sztuką kochania było

Świat Książki, Warszawa 2017.

Walka o książkę

„Sztuka kochania” to jedna z nielicznych polskich produkcji, które ściągają do kin tłumy. A ponieważ film przywrócił do świadomości społecznej Michalinę Wisłocką, pojawiają się też publikacje odnoszące się do biografii i dokonań tej autorki. Konrad Szołajski postawił na powieść, w której obserwuje nierówną walkę Wisłockiej z czynnikami partyjnymi – walkę o możliwość wydania książki, która nauczy Polaków, jak czerpać radość z seksu. Przy okazji zaprezentuje również sylwetkę bohaterki i fragment jej biografii – a wpisze się w nurt modnych pozycji erotycznych (z tym że na wyższym niż każdy romans poziomie). Konrad Szołajski bierze po prostu to, co jest modne i co na pewno się sprzeda – i formuje w nową, bardzo udaną całość.

Michalina Wisłocka w tej książce jest ginekologiem i podczas praktyk lekarskich zbiera materiały dotyczące sztuki miłości. Zapewnia pacjentkom dostęp do środków antykoncepcyjnych, uświadamia nastolatki i… wypytuje o doświadczenia łóżkowe. Tak może się dowiedzieć, jakie problemy we współżyciu mają zwyczajne pary. Spostrzeżenia Wisłocka przekuwa na książkę z poglądowymi ilustracjami – tak, by jak najwięcej odbiorczyń mogło czerpać z seksu satysfakcję. Dzieło życia Michaliny Wisłockiej jest już gotowe i znajduje się nawet chętny wydawca, ale niespodziewanie zaczynają się piętrzyć problemy. Z odgórnych wytycznych wynika, że tom nie powinien się ukazać. Wisłocka jednak pokonuje kolejne przeszkody i wytrwale pracuje nad ostatecznym kształtem tekstu.

„Wisłocka, czyli jak to ze Sztuką kochania było” przedstawia sytuację z dwóch stron. Z jednej jest Michalina Wisłocka – przekonana, że jej książka sprawdzi się na rynku, że to przełomowy tom, który sprawi wiele dobrego. Z drugiej jest Rafał, oficer SB, który „rozpracowuje” Wisłocką – czyta jej pamiętniki, szukając haków na kobietę. Wisłocka udowadnia swoje racje, składając między innymi raporty po badaniach w małych miasteczkach, oficer próbuje interpretować wyczytane fakty na niekorzyść lekarki. Walka o „Sztukę kochania” trwa w najlepsze, a w tle toczy się życie prywatne postaci. Michalina Wisłocka najpierw przeżywa złe doświadczenia z seksem małżeńskim, później angażuje się w miłosny trójkąt z mężem i najlepszą przyjaciółką, by wreszcie stać się świadomą kochanką, która czerpie radość z seksu. Rafał Dominiak zaniedbuje własne małżeństwo, nie rozumie swojej żony i nie docenia możliwości, jakie dałaby mu „Sztuka kochania”. Konrad Szołajski przerzuca czytelników między tymi motywami, korzystając z dwóch schematów gatunkowych. W przypadku pamiętnika Wisłockiej sięga do powieści erotycznych – tu może bez przemilczeń opowiadać o tym, co w łóżku odczuwają postacie i czego oczekują od partnerów. W przypadku Dominiaka z kolei posługuje się autor kanwą powieści szpiegowskich z czasów PRL-u – i to całkiem nieźle. Oś fabularną zastępuje w zasadzie motywem batalii o książkę – wprowadza dalszoplanowe i jednoznacznie szkicowane postacie, ale ich obecność ma tylko ubarwiać pojedyncze momenty sporu. Najważniejsze jest naprowadzenie czytelników na odpowiednie wnioski – zwłaszcza ten, że bez „Sztuki kochania” się nie obejdzie. Szołajski zastępuje tradycyjny bieg wydarzeń skrupulatnością w analizowaniu dokonań postaci, cały czas im towarzyszy, żeby nie przegapić najmniejszej szansy na zmianę. Zachęca do poznawania literatury faktu – do sięgnięcia do źródeł na temat Michaliny Wisłockiej, ale proponuje też czytelnikom ciekawą historyjkę uzupełniającą marketingowy szum wokół filmu. „Wisłocka” to książka dobrze zrealizowana.