Júlia Sardà: Królowa w jaskini

Tako, Toruń 2023.

Podziemia

Jak to jest, kiedy można robić wszystko, czego się zapragnie, nikt nie stawia żadnych ograniczeń, a zabawa zdaje się nie mieć końca? Franka może się o tym przekonać. Może też przekonać się o tym, że co ją cieszy, niekoniecznie spodoba się jej dwóm młodszym siostrom, Karmeli i Tomce. Ale opowieść o dojrzewaniu – metaforyczna opowieść – musi rządzić się swoimi prawami i mieć w sobie cały szereg zaskoczeń dla małych odbiorców. Júlia Sardà tworzy baśniową historię, dość odważną na dzisiejszym rynku wydawniczym: proponuje dzieciom przejście w świat wyobraźni po to, żeby odkrywać własną tożsamość i żeby poznawać konsekwencje życia w zgodzie z pragnieniami. Trzy bohaterki – przyjaźniące się ze sobą dziewczynki – Franka, Karmela i Tomka – pewnego dnia wyruszają w głąb lasu. Idą, idą, idą, aż trafiają pod ziemię, a tam spotykają królową, Nie-Frankę. Nie-Frankę, a jednak bardzo do niej podobną (gdyby ją umyć, uczesać i ubrać tak jak Frankę, mogłyby być nie do odróżnienia. Dziewczynki pod ziemią mogą robić wszystko, co tylko wymyślą – ale ten pozorny chaos ma prowadzić przede wszystkim do samopoznania, przynajmniej w przypadku Franki, która jest najstarsza i najszybciej dojrzeje.

Autorka rezygnuje tu z równoważenia przygód: to Franka jest najważniejsza i nieistotne, że obok znajdują się jej siostry. One raczej mają hamować zabawę i ciągnąć w stronę domu, one nie odnajdą się w świecie „Królowej w jaskini”. Każda z nich musi doczekać się własnej przygody – na razie jednak uwaga wszystkich skupia się na wyczynach Franki i jej alter ego. Dzięki temu książka zaczyna wciągać czytelników w inny wymiar, nie tłumaczy wprost świata, za to sugeruje rozmaite możliwe drogi. Oczywiście wszystko utrzymane zostało w baśniowo-onirycznym klimacie i, co ważne, nie zawsze jest tu miło i przyjemnie. Autorka nie boi się pomysłów nawet rodem z sennych koszmarów – nie będzie straszyć dzieci, ale zachęci je do krytycznego podejścia do rzeczywistości z tego opowiadania. Ale nawet jeśli nie wszystkie dzieci poczują się w tej książce wygodnie, to liczy się tylko i wyłącznie fakt, że Franka odkryła coś dla siebie – ona w tej przestrzeni może rozkwitnąć i sprawdzić, do czego jest zdolna.

Ta opowieść biegnie dwutorowo: jeden tor to klasyczna narracja, opowiadanie, tekst, który dzieci mogą śledzić. Drugi tor jednak wydaje się ważniejszy: to ilustracje. Ilustracje czasem niepokojące, czasem drażniące, czasem dla odbiorców zabawne – pełne szczegółów, na które nie ma miejsca w opowiadaniu. Ilustracje, które pochłaniają dzieci, zabierają na wycieczkę razem z bohaterkami i sprawiają, że dużo mocniej będzie się angażowało w przedstawiony świat. Na ilustracjach można przedstawić to, co absurdalne albo dziwne, to, co nonsensowne i co przyda się w wyjaśnianiu niewyjaśnialnego. Ta książka zdecydowanie wyróżnia się wśród historii, jakie dzisiaj proponuje się najmłodszym – to przejście w krainę baśni bezkompromisowych i nieinfantylizowanych.