* * * * * * O tu-czytam
tu-czytam.blogspot.com to strona z recenzjami: portal literacki tworzony w pełni przez jedną osobę i wykorzystujący szablon bloga dla łatwego wprowadzania kolejnych tekstów.

Nie znajdzie się tu polecajek, konkursów, komciów ani podpiętych social mediów, za to codziennie od 2009 roku pojawiają się pełnowymiarowe (minimum 3000 znaków) omówienia książek.

NIE KORZYSTAM Z AI.

Zapraszam do kontaktu promotorki książek i wydawnictwa.

Zabrania się kopiowania treści strony. Publikowanie fragmentów tekstów możliwe wyłącznie za zgodą autorki i obowiązkowo z podaniem źródła. Kontakt: iza.mikrut@gmail.com

niedziela, 11 października 2015

Megan McDonald: Hania Humorek. Tydzień na opak

Egmont, Warszawa 2015.

Miła Hania

W pierwszym momencie humorki Hani stały się dominującym składnikiem jej osobowości i elementem niekoniecznie pozytywnie definiującym dziewczynkę. W tomiku „Tydzień na opak”, czternastym w popserii, bohaterka próbuje zmienić coś w swoim zachowaniu. To zamiar chwalebny, ale dziewczynka jeszcze nie wie, jak dużo samozaparcia trzeba, żeby wytrwać w postanowieniu – i jak jej metamorfozę przyjmą inne dzieci, w tym Smrodek, raczej sceptycznie nastawiony do pomysłów siostry. Hania Humorek decyzje podejmuje pod wpływem impulsu. Wszystko przez organizowany w szkole dzień na opak. Podczas tego (niby) święta dzieci stykają się z licznymi niespodziankami: przemeblowanymi klasami, zmianami zwyczajów nauczycieli czy prawdziwymi wyzwaniami: muszą na przykład kłaść się pod ławkami i rysować na blatach stolików od spodu. Dla Hani dzień na opak to okazja do popracowania nad złością i humorkami. A skoro w grzecznej wersji udaje się wytrwać dzień, to może i cały tydzień? Hania nikomu nie mówi o swoich zamierzeniach: to zabezpieczenie na wypadek porażki. Dla dziewczynki zaczyna się tydzień pracy nad sobą: Hania Humorek musi znaleźć sposób na poskramianie złości.

„Tydzień na opak” to tomik, który pozwala przyjrzeć się bohaterce z innej niż zazwyczaj perspektywy. Do tej pory humorki Hani były czynnikiem wyzwalającym śmiech. Teraz Megan McDonald pokazuje je jako natręctwo utrudniające życie również innym. Dzieci przyzwyczajają się do charakteru Hani i postrzegają ją przez pryzmat złych nastrojów, widać to zwłaszcza w reakcjach Smrodka zaskoczonego zmianami u siostry. Bohaterka przekonuje się, że można panować nad gniewem i uzyskać dla siebie znacznie więcej niż przez stałe wybuchy złości. To bardzo pouczająca lekcja. Z jednej strony dzieci dowiadują się, że powinny pracować nad sobą, z drugiej od razu otrzymują wskazówki, jak to robić. Hania wyznacza sobie małe i możliwe do osiągnięcia cele, a mimo to musi się pilnować na każdym kroku. Taka wewnętrzna walka to rzadkość w literaturze czwartej, tym bardziej więc przypadnie do gustu czytelnikom.

Ta poppowieść obfituje w niespodzianki. Najpierw jest dzień na opak, bogaty w pomysłowe zabawy i przeinaczenia, uruchamiający kreatywność najmłodszych. Potem dzieci obserwują Hanię przez cały tydzień, a to oznacza, że każdego dnia wydarzy się coś, co wyprowadzi bohaterkę z równowagi i coś, co pozwoli jej utrzymać przynajmniej pozory spokoju. Tak gęstej narracji w serii dawno nie było – McDonalds trafiła w odpowiedni temat i może w oryginalny sposób przybliżyć odbiorcom sedno problemu. Hania poza własnymi ograniczeniami musi jeszcze zmierzyć się z niedowiarkami z najbliższego otoczenia. Nagła zmiana zachowania, w dodatku tak radykalna, wywołuje skrajne reakcje. Ale „Tydzień na opak” ma pokazywać, co by było, gdyby dawać impuls do zmian.

Oczywiście nie brakuje w tym tomiku również humoru. Przekomarzania Hani ze Smrodkiem, testy na bycie kosmitą, wybory ulubionego koloru i szalone pomysły szkolne – wszystko to maskuje dydaktyczny ton książki. Chociaż to czternasty tomik cyklu, jeśli ktoś od niego zacznie czytać o przygodach Hani Humorek, na pewno na tym nie poprzestanie – a to oznacza, że Megan McDonald udało się odnieść spory sukces. Dziecięca wyobraźnia wiąże się tutaj z wyzwaniami i przezwyciężaniem własnych ograniczeń. Rzeczywistość Hani da się bez przeszkód przełożyć na pomysły małych odbiorców, nawet mimo braku nadziei na kreatywne lekcje w szkole. „Tydzień na opak” to publikacja, która poza rozrywką dostarczy i paru podpowiedzi dla złośników.

sobota, 10 października 2015

Marta Galewska-Kustra: Zeszytowy trening mowy, czyli ćwiczenia logopedyczne dla dzieci

Nasza Księgarnia, Warszawa 2015.

Zabawy

Nie ma sensu zrzucać na rodziców całej odpowiedzialności za poprawną wymowę głosek u dzieci. Jeśli maluch ma problemy z mówieniem, trzeba tu pracy specjalisty. Rola rodziców ogranicza się do wskazania (i wyłapania) niedoskonałości wymowy i zwrócenia się do logopedów. Marta Galewska-Kustra proponuje teraz dzieciom „Zeszytowy trening mowy”, czyli zestaw urozmaiconych i ciekawych ćwiczeń bardzo pomocnych w monitorowaniu postępów. Nasza Księgarnia tym tomikiem pokazuje kierunek swoich publikacji logopedycznych: odejście od standardowych zadań w stronę wspólnych zabaw wykluczających rutynę. Tak dużo łatwiej nakłonić maluchy do ćwiczeń, a i zapewnić im zabawę z rodzicami, co w czasach zabiegania tych ostatnich jest wartością ogromną. „Zeszytowy trening mowy” to publikacja cenna nie tylko ze względów logopedycznych, ale i okołorozrywkowych – to popis wyobraźni i możliwości twórczych.

Każda zabawa oznacza inne głoski (grupy lub pary głosek), które sprawiają największe problemy dzieciom. Każda zabawa to inne rozwiązania. Owszem, niemal zawsze trzeba coś przeczytać, powtórzyć, wypowiedzieć lub opisać – ale forma stanowi wystarczające urozmaicenie dla językowych treningów. Tu nikt nie będzie zwracać uwagi na konieczność podjęcia wysiłku, jeśli wiąże się to z ciekawą zabawą. Mocną stroną tomiku jest pomysłowość w tym zakresie. Pojawia się tu gra planszowa, zdjęcia z wakacji do podpisania, prezenty na imieniny cioci, są zawodnicy na meczu piłkarskim, zwierzęta, posiłki żarłocznych stworków, przystanki dla autobusu, budowle z klocków i wiele, wiele innych. Za każdym razem zmienia się rodzaj poleceń i również pomysł na zadania. Galewska-Kustra szuka zaskoczeń i żartów, („pani ilustratorka się pomyliła”). Bywa dowcipnie, ale autorka zawsze potrafi zaangażować do działania, a o to przecież najbardziej chodzi. Praca nie polega tu jednak tylko na czytaniu. Czasami trzeba „banalnie” coś dorysować, ale większość działa polega na uzupełnianiu ilustracji wyciętymi z końca książki motywami. Trochę to przypomina dawne szkolne zeszyty ćwiczeń, aktywizujące dzieci na różne sposoby – ale tu wykonanie jest dużo lepsze, autorka unika sztampowości i ucieka od szablonowego myślenia. Nie ma ryzyka, że zadania się z nudą. Poza urozmaiceniami formalnymi cieszą też wyraziste sylwetki bohaterów, a już na pewno indywidualizujące ich imiona. „Zeszytowy trening mowy” to dodatek do „Wierszyków ćwiczących języki”, ale funkcjonować może równie dobrze jako publikacja samodzielna.

Ta książka pozwala wyłapać błędy w wymowie dzieci, ale też ćwiczyć i utrwalać poprawne nawyki. Autorka ogranicza uwagi do rodziców: zamieszcza w nich instrukcje co do wykonywania zadań. Interwencje logopedyczne ogranicza tu do sprawdzania, czy dziecko nie ma problemów artykulacyjnych – nie ma więc przymusu poprawiania malucha i żmudnego z nim ćwiczenia – co sprawi, że dzieci nie zniechęcą się do książki i nie zaczną kojarzyć logopedycznych treningów z przykrą pracą. Marta Galewska-Kustra stawia na zabawę i dzięki temu przekona do siebie odbiorców. „Zeszytowy trening mowy” jest nową jakością w dziedzinie publikacji edukacyjnych. Nie ulega wątpliwości, że tak przygotowany zestaw zabaw stanie się też punktem wyjścia do dalszych rozrywek, samodzielnie wymyślanych. Galewska-Kustra proponuje oryginalny sposób spędzania czasu – a do tego jej tomik okazuje się przydatny w pracy z dziećmi. Ta książka z pozoru wydaje się niewielka (mimo dużego formatu), ale jej zawartość jest nie do przecenienia. Nawet maluchy, które z mówieniem radzą sobie dobrze, nie oprą się tej pozycji.

Sven Nordqvist: Poznaj Pettsona i Findusa

Media Rodzina, Poznań 2015.

Zabawa w zagadki

Findus to bardzo sprytny kot. Umie osiągnąć cel w niekonwencjonalny sposób i przy okazji znajdując sobie ciekawe zabawy. Tak jest i w tomiku „Poznaj Pettsona i Findusa”, prostej historyjce obrazkowej dla najmłodszych. Malutki tomik z kartonowymi stronami i zaokrąglonymi rogami od razu wprowadza maluchy w świat kota i jego staruszka. Tu nikogo nie dziwi, że FIndus i Pettson mogą ze sobą rozmawiać: są w końcu prawdziwymi przyjaciółmi.

Teraz jednak Findus ma dla Pettsona szereg zadań. Najpierw daje mu wskazówki, gdzie bohater powinien się udać. To zagadki, które rozwiązywać mogą też dzieci („domek, w którym słychać gdakanie”). Gdyby miały problem z rozszyfrowaniem podpowiedzi kota, mogą po prostu podążać za bohaterem, który bez wahania idzie tam, gdzie powinien. Findus trochę się napracował: w części miejsc poukrywał przedmioty, które nie pasują do otoczenia (trzy jajka w warsztacie czy miska w kurniku). Tu najmłodsi w dalszym ciągu mogą brać udział w zabawie i wypatrywać na ilustracjach „dziwnych” przedmiotów. Mogą także ułatwić sobie zadanie i śledzić obrazki już po tekście: wówczas dowiedzą się, czego na rysunkach szukać. Z czasem podpowiedzi Findusa stają się coraz szybsze: autor dąży do puenty, która dla dorosłych czytających dzieciom będzie wyraźna, dzieci dopiero dowiedzą się, czemu służą podstępy kota i na co właściwie Findus ma ochotę. Sam pomysł zasugerowania Pettsonowi zajęcia budzi radość i pozwala polubić bohaterów.

Sven Nordqvist stawia w tej książeczce na działanie. Pettson nie narzeka, ale ochoczo podejmuje wyzwanie. Akceptuje reguły gry wymyślonej przez Findusa, nie domaga się wyznania finału, może wszystko sprawdzać po kolei i z wielką cierpliwością. Zresztą sam też skorzysta na pomyśle kota, a wcześniej rozbawi go wysiłek włożony w przygotowanie wskazówek i całej zabawy. Niezależnie natomiast od relacji między postaciami tomik będzie dla maluchów zestawem prostych zagadek. To lektura, w której można czynnie uczestniczyć, działać równolegle z Pettsonem i odkrywać przygotowane przez Findusa niespodzianki. To też udany sposób na zaprzyjaźnienie się z postaciami, które często podsuwają pomysły na niebanalne rozrywki i pokazują, jak wiele zabaw kryje się w zwyczajnym otoczeniu. Siłą przygód tej pary postaci jest prostota dająca się powtórzyć w rzeczywistości odbiorców.

Sven Nordqvist przepięknie tę książeczkę ilustruje – i to w stylu, który zupełnie nie kojarzy się z infantylizmem wielu historyjek obrazkowych. Ten autor wybiera bajkowy realizm. Domki, zarośla, zagrody i pola pełne są prawdziwych szczegółów, prawdziwy jest również sam Pettson. Findus to kot bajkowy, mimo że dopasowany do otoczenia. Kury (i inne zwierzęta) zachowują się na poły normalnie, na poły bajkowo (zdarza się na przykład, że podsłuchują rozmowy, wysiadują jajko, ale i czytają gazety przy kawie). Na ilustracjach mnóstwo jest detali, bardzo wiele też żartów, dlatego warto bardzo uważnie śledzić pomysły autora – zyskuje się wówczas dodatkową płaszczyznę humoru i zupełnie osobną historię, inną niż ta w tekście, momentami bardziej intrygującą (jak maszyna do malowania czubków kur na czerwono). U Pettsona i Findusa wszystko jest kolorowe i ciekawe, do tak przygotowanej przestrzeni chce się przybywać, o czym Nordqvist jest przekonany. Działa to bardzo prosto: tu środowisko Findusa jest życzliwe i sympatyczne, więc i gościnne. Dzieciom spodoba się bajkowy kot (który, notabene, wyrobił sobie już swoją markę). Nie dość, że Findus przeżywa przygody humorystyczne, to jeszcze proponuje ciekawostki, które dzieci mają szansę wykorzystać w zabawach ze swoimi rodzicami. „Poznaj Pettsona i Findusa”, mimo że to publikacja kartonowa, nadaje się również dla samodzielnie czytających dzieci: ze względu na mnogość szczegółów w warstwie graficznej.

piątek, 9 października 2015

Anna J. Szepielak: Znów nadejdzie świt

WNK, Warszawa 2015.

Wybory życiowe

Anna J. Szepielak bardzo dobrze odnalazła się w obyczajówkach zakorzenionych w przeszłości – i w wyprawach wstecz sięga coraz dalej. „Znów nadejdzie świt” to już osiągnięcie pisarki dojrzałej i świadomej warsztatu. Na początku kojarzy się z najlepszymi lekturowymi wspomnieniami z „Nad Niemnem” i to zarówno przez ładny styl, jak i temat wiejskiej idylli, którą autorka oferuje bohaterom. Karolina, żona Jędrzeja Florczaka, spodziewa się dziecka. Tę kobietę, gospodarną i mądrą, wybiera sobie pani dziedziczka. Do czego? To już tajemnica Florczakówi dowód wyjątkowej siły Karoliny. Dość powiedzieć, że Florczakowa z dworu wraca nie z jedną, a z dwiema córkami. Bierze na siebie obowiązki, do których nie była przygotowana, ale przyjmuje je z filozoficznym spokojem. To prawdziwa opoka, a przecież nie może już uciec z sieci kłamstw.

Szepielak prowadzi historię przez kilka pokoleń. Najdłużej przygląda się Karolinie i jej córkom, wybiera dość urozmaicone i barwne obyczajowe skandale, dramaty oraz losowe wyzwania. Żadne jednak nie są w stanie zagrozić spokojowi domu Karoliny i Jędrzeja. Kobieta, choć potrafi przywołać do porządku męża, nie szuka konfliktów ani zmartwień: woli przyjmować los z pokorą i godnością jednocześnie, nie zadręcza się przesadnie tym, co być musi. W ten sposób Karolina, dziewiętnastowieczna chłopka, przedstawia najlepsze możliwe podejście do życia. Jej potomkinie miewają burzliwe przygody i stają przed arcytrudnymi wyborami. Ale dopiero w decyzjach Elwiry widać, że taka postawa jest możliwa i dzisiaj – a na pewno ułatwia ocalanie związku. Przed wielkim wyzwaniem staje Elwira – i przypomina sobie zawirowania z przeszłości, czerpiąc stamtąd wskazówki do działania.

„Znów nadejdzie świt” to powieść, która z obyczajowej stopniowo skręca w psychologiczną. Szepielak mogłaby spokojnie prowadzić zajmującą kontynuację „Nad Niemnem”, w końcu wybiera jednak rozbudowywanie międzyludzkich relacji, temat bardziej uniwersalny i bardziej zajmujący dzisiejsze odbiorczynie. Pojawiają się tu dylematy związane z macierzyństwem – i to od momentu poczęcia dziecka po jego wejście w dorosłość, romansowe niesnaski, rodowe sekrety i… lunatykowanie zamienione w rodzaj piętna. Szepielak kusi ostro zarysowanymi charakterami i specyficznym, rzadko w powieściach tego typu spotykanym, dystansem od problemów. Od bohaterek „Znów nadejdzie świt” można się uczyć wyrozumiałości i cierpliwości – oddalenie czasowe na początku pomaga w zaakceptowaniu finałowych wyborów, a autorka zasługuje na brawa, że odważyła się postąpić wbrew oczekiwaniom.

Gdzieś w tej powieści przebija tęsknota za rodziną (i domem) jako azylem. U Szepielak ludzie są silni dzięki więzom rodzinnym i poczuciu wspólnoty zawsze i na przekór trudnościom. Wyzwania cementują rody – zamiast doprowadzać do rozpadu. To tajemnica, którą Szepielak przemyca w fabule. Próbuje tym samym wskazać czytelniczkom, że w każdej sytuacji wykazać się mogą hartem ducha czy wyrozumiałością – i uniknąć zbędnego stresu. „Znów nadejdzie świt” zawiera uwspółcześnioną podróż przez wieki: na początku autorka trochę stylizuje narrację (tak, żeby język nie utrudniał odbioru, ale sugerował „inność” realiów), potem skupia się bardziej na bohaterkach niż na kolorycie lokalnym. Wie jednak, że wybrany przez nią kierunek historii będzie dla odbiorczyń atrakcyjny. Nie bez znaczenia staje się tu realizacja literacka: „Znów nadejdzie świt” to tom apetyczny i napisany z wprawą. Anna J. Szepielak dała się już poznać jako autorka książek ciekawych i zgrabnie wymyślonych – i tą powieścią podtrzymuje swoją pozycję na rynku.

czwartek, 8 października 2015

Ewa Nowak: Rok z kocicą Izabelą

Egmont, Warszawa 2015.

Opieka nad dziećmi

Ewa Nowak pisze tę książeczkę zupełnie jak nie Ewa Nowak, skupia się bowiem nie na psychologii postaci, a na życiu domowych zwierząt i prawach natury. W „Roku z kocicą Izabelą” powraca do tematu prostego, a dla maluchów mimo wszystko magicznego i pięknego. Tu bohaterką jest kocica, a nie Zuzia, jej mała opiekunka. Książka podzielona została na miesiące-rozdziały: w każdym z nich w życiu Izabeli dzieje się coś ważnego. Każda drobna historyjka pomaga też odbiorcom zrozumieć, na czym polega mądre wychowanie i porównać kocie doświadczenia z ludzkimi przeżyciami i emocjami.

Najpierw kocica Izabela bawi się z Zuzią, potem tęsknie wygląda za okno, potem znika – by móc mieć dzieci. Wraca w ciąży, więc kolejne miesiące są dla Zuzi okazją do przyglądania się narodzinom kociąt i opiece nad nimi. Izabela staje się cudowną matką, uczy maluchy higieny, a kiedy boi się, że coś im grozi – przenosi kocięta w pyszczku do nowego miejsca. Zuzia może się dowiedzieć, kiedy i dlaczego kotka przestaje karmić młode – i dlaczego nie żegna się z nimi, kiedy kocięta trafiają już do nowych rodzin. Tata Zuzi zawsze szuka analogii między rzeczywistością dziewczynki a zwyczajami kociąt. Chętnie sięga po albumy ze zdjęciami i porównuje sytuację kilkulatki z małymi kotkami. Ewa Nowak pozwala zrozumieć, że dzieci dorastają i zaczynają własne życie, że nie można nikogo zniewalać w imię uczucia. Chociaż Zuzia uwielbia kotkę, musi zaakceptować fakt, że zwierzę ma swoje potrzeby i sprawy. Nie powinna martwić się, że Izabela będzie tęsknić za dziećmi: rodzice dziewczynki wspominają, że po narodzinach córki też wyprowadzili się od dziadków: to normalne zjawisko, którego nie trzeba się obawiać. Na przykładzie Izabeli Ewa Nowak pokazuje kolej rzeczy. Do tego proponuje dzieciom historyjkę atrakcyjną samą w sobie. Przecież obserwowanie domowych pupili to coś, co maluchy bardzo lubią – tu lektura może im zastąpić prawdziwe obserwacje, bo przecież nie każdy może sobie pozwolić na trzymanie w domu czworonoga. Ewa Nowak w notce o sobie pisze, że miała kiedyś kocicę, przybłąkanego zwierzaka, który urodził kocięta. Historię opiera na tym wspomnieniu i to w narracji widać: autorce udaje się nasycić tę krótką opowieść silnymi emocjami, które nie zaburzają wartości edukacyjnych, ale dostarczają rozrywki.

„Rok z kocicą Izabelą” to tomik przygotowany na trzecim poziomie cyklu Czytam sobie, co oznacza, że kilkulatki mogą po niego sięgać także przy ćwiczeniu sztuki samodzielnego czytania. Temat ułatwi takie treningi: opowieść, chociaż nie bajkowa, okazuje się wciągająca i atrakcyjna dla dzieci. Nowak stawia na krótkie rozdziały, nie zamęcza czytelników nadmiarem tekstu czy rozbudowanymi opisami, a przy tym może być pewna, że koty przyciągną do tomiku każdego malucha. Autorka zgrabnie wplata do tomiku kilka trudniejszych słów, których znaczenie objaśnia w słowniczku. To dobry sposób na poszerzenie słownictwa dzieci – nie dość, że pozwala wzbogacić językowe umiejętności, to jeszcze nie odstrasza od lektury.

Mikołaj Kamler i Zuzanna Orlińska zajmują się stroną graficzną tomiku. Nadają też książeczce bardziej młodzieżowego charakteru. Cieszy zwłaszcza skupienie ilustratorów na bajkowych kotach – to rysunki, które mogą się podobać, bo korespondują z tekstem i pasują do wymowy historyjki. „Rok z kocicą Izabelą” to książeczka, którą warto polecić najmłodszym i to nie tylko jako czytankę, ale też jako lekturę dla przyjemności. Samodzielne jej przeczytanie da dzieciom olbrzymią satysfakcję. Nagrody bardziej wymierne to naklejki i dyplom w tomiku. Jednak zabawa, jaką funduje Ewa Nowak, zasługuje na pochwałę.

środa, 7 października 2015

Kasia Bulicz-Kasprzak: Szlachetne pobudki

Prószyński i S-ka, Warszawa 2015.

Katalog nieszczęść

Ulica Różana jest przedziwna. Mogłaby się wydawać oazą spokoju, miejscem, w którym jedynie konkurs na najładniejszy ogród wzbudza większe emocje. Tymczasem w każdym domu i w każdej rodzinie pojawiają się tu różnorakie niesnaski i nikt nie może odnaleźć szczęścia w miłości. Mieszkanki po cichu powtarzają sobie, że to efekt klątwy, jaką na domy przy tej ulicy rzucić miała pewna wiekowa dama. To wywołuje mechanizm samospełniającego się proroctwa. Dopóki bohaterowie nie zaakceptują banalnej prawdy przez autorkę wyłożonej pod koniec tomu, będą błądzić i ranić siebie nawzajem. „Szlachetne pobudki” złożone są z zestawu toksycznych relacji lub z postaw płynących z błędnych decyzji.

Kasia Bulicz-Kasprzak w tej serii porzuca klimat pogodnych obyczajówek i jednotorowe schematy fabularne. Przenosi się od mieszkania do mieszkania, lawiruje między młodymi i starymi. Pokazuje, że często marzenia odbiegają od rzeczywistości, a nudna stabilizacja wydaje się lepsza niż gwałtowne porywy uczuć. Rozpoczyna od tematu powodzi, w wyniku której ucierpieli już znani bohaterowie. Teraz autorka nie musi już prezentować charakterów i związków, zajmuje się wydarzeniami, czasem – szarpiącymi nerwy postaci. Bohaterów w tej serii jest wielu i dobrze, że autorka decyduje się na ich spis jeszcze przed właściwą lekturą, inaczej mniej cierpliwym odbiorczyniom nie udałoby się połapać w zagmatwanych sąsiedzkich konfliktach. Bulicz-Kasprzak w każdym pokoleniu znajduje trochę dylematów sercowych, trochę filozofii życia i trochę satyry na świat współczesny. Tworzy bohaterów lekko staroświeckich w swoich poglądach, uparcie broniących swojego stanowiska. Nieprzypadkowo część postaci musi ukrywać własne pragnienia, unieszczęśliwiając się przy tym: mała społeczność nie wybacza żadnych odstępstw od normy. Bulicz-Kasprzak pracuje jak przy wymyślaniu tasiemcowego serialu, porzucając optymistyczne możliwości wyboru. Za każdym razem – za każdą zmianą miejsca – otwiera inną ranę: a to nieudane małżeństwo, a to nieodwzajemniona wielka miłość do męża przyjaciółki, a to niepotrzebne upokorzenia, rozstania, powroty, niechciane ciąże, zawiść i romanse. Właściwie nikt nie może tu podejmować samodzielnych decyzji: na każdego wpływać będą konserwatywni rodzice, wszechwiedzący sąsiedzi lub przypadkowi świadkowie wydarzeń. Bulicz-Kasprzak w tej narracji zmusza do zaakceptowania rozmaitych ułomności ludzi: trzeba się nauczyć, jak z nimi żyć, bo nie ma od nich ucieczki. Bohaterowie rzadko myślą o uczuciach bliźnich. Takie nagromadzenie psychologicznych i międzyludzkich tematów jest w dzisiejszych obyczajówkach rzadkością – tu autorka sama ułatwia sobie zadanie: mnogość postaci oznacza tematyczne przeskoki już z definicji. A że Bulicz-Kasprzak nie chce nikogo kłuć w oczy szczęściem sąsiadów, uniemożliwia w tej książce beztroskę i radość, tworzy antyutopijną historię o małostkowości ludzi i o tym, że najgorsze cechy charakteru uaktywniają się często dopiero w chwili próby. Na próbę mieszkańcy ulicy Różanej wystawiani są bez przerwy, a ta autorka z wyraźnym upodobaniem testuje ich cierpliwość i skłonność do poświęceń. W ten sposób „Szlachetne pobudki” uciekają od życia w stronę podbarwionego serialu – dostarczają czytelniczkom przeglądu potencjalnych trudności i dramatów, o których nawet w maleńkiej społeczności nikt nie może się dowiedzieć.

wtorek, 6 października 2015

Zofia Stanecka: Basia i remont

Egmont, Warszawa 2015.

Robotnicy

Wyżywa się trochę Zofia Stanecka na rozmaitych fachowcach i w tomiku „Basia i remont” robi coś, czego do tej pory w serii trudno było doświadczyć: proponuje drugą płaszczyznę treści, zrozumiałą dla rodziców, a niedostrzegalną dla właściwych odbiorców. Dorośli będą mogli pokiwać głowami nad przygodami rodziny, maluchy zobaczą, że pewne niezrozumiałe dla nich zachowania mamy, taty i budowlańców – pojawiają się i u Basi. Tytuł może być nieco mylący: Basia nie zostanie przecież w remontowanym domu, chociaż trochę zaspokoi ciekawość, odwiedzając raz mieszkanie z mamą. Wtedy też spróbuje swoich sił w malowaniu. I wystarczy. Basia bowiem remont poznaje ze swojej perspektywy, a Zofia Stanecka musi pokazać odbiorcom, co ich przy takiej okazji czeka – nie może zachęcać do udziału w „przygodzie”.

Remont to po pierwsze spory rodziców. Mama Basi od jakiegoś czasu zauważa, że w domu wszystko się psuje, czego z kolei tata Basi nie chce przyjąć do wiadomości. Dopiero mała domowa katastrofa przekonuje go do wezwania fachowców (przy tym tłumaczy Basi, dlaczego nie bierze się za naprawianie wszystkiego sam, tylko szuka „złotej rączki”, co bardzo działa na wyobraźnię dziewczynki). Po drugie remont to wydatki. Chociaż mama chciałaby, żeby w domu wszystko było nowe, piękne i błyszczące, w sklepie traci humor i nie kupuje wszystkiego, co dziwi dziewczynkę. Basia jeszcze nie rozumie, że remont wiąże się z kosztami: gdyby to wiedziała, nie namalowałaby na ścianie nad łóżkiem wielkiego fioletowego żółwia, dokładając rodzicom zmartwienia. Po trzecie remont to nocowanie u babci. Chociaż na początku wydaje się, że to tylko kilka nocy, prace przedłużają się na parę tygodni (a to dlatego, że wezwany fachowiec przyjął w tym czasie jeszcze jedno zlecenie). Po czwarte wreszcie remont to ogromny bałagan: Basia ogląda przy jednej wizycie w domu rozłożone folie, porozrzucane narzędzia, gruz i ślady farby. Jest też remont, mimo że to już osobny temat, związany z obecnością specyficznie wysławiających się panów. Stanecka stosuje tu indywidualizowany język, bo wie, że taki detal również może zaskoczyć maluchy. Przy okazji sama się bawi motywem robotników.

Tomik „Basia i remont” pomaga wytłumaczyć dzieciom, że czasami trzeba zająć się odnawianiem mieszkania i naprawianiem tego, co się zepsuło, a gdy coś się remontuje – nie da się w tym miejscu normalnie mieszkać. Dzięki Basi dzieci łatwo zaakceptują chwilowe zmiany i potraktują remont jak miłe urozmaicenie codzienności. Zrozumieją postawy rodziców i to, że u babci nie wolno bałaganić (i to jeszcze bardziej nie wolno niż w domu), zaakceptują obecność fachowców i ich „dziwactwa” (chociażby siatkowy podkoszulek z „kłaczkami”). „Basia i remont” jest kolejną historyjką z życia wziętą – na uznanie zasługują tu trafne spostrzeżenia autorki, która nie idealizuje rzeczywistości Basi. Kilkulatka ma zupełnie zwyczajną rodzinę. Jej rodzice mogą czasami być zmęczeni czy zdenerwowani, mogą też posprzeczać się o drobiazgi, Basia musi podporządkowywać się ich zasadom. Autorka proponuje normalność jako odpowiedź na rozmaite mody w literaturze czwartej – nieprzypadkowo jej seria jest tak bardzo popularna. Zofia Stanecka stworzyła prawdziwego przedszkolaka, a Basia objaśnia rzeczywistość na własnym, z życia wziętym, przykładzie. To bohaterka, w którą łatwo uwierzyć – przytrafiają się jej sytuacje powtarzające się w prawdziwym życiu. Staje się zatem seria o Basi ogromną pomocą dla rodziców.