* * * * * * O tu-czytam
tu-czytam.blogspot.com to strona z recenzjami: portal literacki tworzony w pełni przez jedną osobę i wykorzystujący szablon bloga dla łatwego wprowadzania kolejnych tekstów.

Nie znajdzie się tu polecajek, konkursów, komciów ani podpiętych social mediów, za to codziennie od 2009 roku pojawiają się pełnowymiarowe (minimum 3000 znaków) omówienia książek.

NIE KORZYSTAM Z AI.

Zapraszam do kontaktu promotorki książek i wydawnictwa.

Zabrania się kopiowania treści strony. Publikowanie fragmentów tekstów możliwe wyłącznie za zgodą autorki i obowiązkowo z podaniem źródła. Kontakt: iza.mikrut@gmail.com

niedziela, 13 września 2015

Susin Nielsen: Łowca słów

Akapit Press, Łódź 2015.

Scrabble

Chociaż w polskim przekładzie tytuł zakłada aktywność bohatera („Łowca słów” nie jest tak celny jak „Word nerd” w oryginale), mały Ambroży przynajmniej na początku działać nie potrafi. Dręczony przez kolegów, ucieka przed przykrą rzeczywistością do gry w scrabble. Mieszka tylko z mamą i często się przeprowadza, więc nie ma szans na zdobycie przyjaciół, nie mówiąc już o kolegach. W dodatku ta niepełna rodzina nie jest zbyt zamożna: Ambroży nosi podróbki markowych butów, dziwne ubrania z lumpeksu czy różową torebkę, którą kiedyś mama dostała w promocji. Dla dzieci trudno o lepszy obiekt kpin. Prześladowania chłopca nasilają się zresztą tak bardzo, że musi on zrezygnować ze szkoły i uczyć się korespondencyjnie.

Susin Nielsen sięgnęła po motyw znany już w literaturze czwartej, ale tym razem doprowadzony niemal do karykatury. Szkolni dręczyciele omal nie zabijają Ambrożego, atakują go we trzech, choć nawet jednemu bohater nie dałby rady. Nie może się skarżyć, wymyśla więc na użytek mamy alternatywne wersje wydarzeń: w opowieściach jest lubiany i zapraszany na przyjęcia urodzinowe. Pomoc przychodzi z zupełnie niespodziewanej strony, gdy Ambroży zaprzyjaźnia się z dorosłym sąsiadem, który właśnie wyszedł z więzienia.

„Łowca słów” to powieść napisana z pomysłem. Nieudacznik Ambroży wreszcie może wykorzystać swoją inteligencję, gdy próbuje wkupić się w łaski Cosmo. Wie, jak go podejść, chociaż sąsiad nie ma ochoty na towarzystwo irytującego dzieciaka (a mama Ambrożego boi się kontaktów syna z kryminalistą). Na początku Cosmo jest Ambrożemu potrzebny do podwiezienia na spotkania scrabblistów. Z czasem chłopiec poznaje prawdę o przeszłości Cosmo, zwierza mu się ze swoich problemów i… uczy się walki. W rewanżu pomaga nowemu przyjacielowi w podrywaniu pięknej prezeski koła scrabblistów. Fabuła rozwija się ciekawie tym bardziej, że wszystko musi zostać utrzymane w tajemnicy przed mamą Ambrożego, która na każdy przejaw aktywności syna reaguje histerycznie. Susin Nielsen stawia na ekstremalne i mocne przeżycia, od początku kształtuje swojego bohatera w oderwaniu od środowiska rówieśników. Ambroży ma tylko mamę, a to bardzo wpływa na jego postawy i życiowe wybory. Chłopiec stanie się silniejszy dopiero wtedy, gdy wyzwoli się spod władzy rodzicielki i nauczy podejmować własne decyzje. Kiedy dowie się, czym jest przyjaźń, przestanie natomiast być dziwakiem i odludkiem.

Dla opowieści tłem jest gra w scrabble. Także i tu autorka pokazuje znaczenie innych ludzi w procesie rozwoju. Ambroży chętnie i często grywa z mamą, ale dopiero wstąpienie do klubu da mu możliwość pracy nad sobą i podsycania talentu. Zamknięty w domu chłopiec nie wie nawet, jak dużo go omija. I Susin Nielsen stara się pokazać odbiorcom, dlaczego tak ważne jest budowanie sieci towarzyskich kontaktów. Chociaż nie ma tu mowy o zamykaniu się we własnym wirtualnym świecie, można tę powieść odczytywać też jako przestrogę dla maniaków komputerowych.

W „Łowcy słów” słowa są bardzo ważne i przez dość długi czas Iwona Żółtowska, autorka przekładu, radzi sobie z nimi całkiem nieźle (wyłączając synonimy słowa mama, które, chociaż uzasadnione ze względu na niechęć do stylistycznych powtórzeń, nie brzmią przekonująco w ustach dziecka wycofanego i maminsynkowatego). Pod koniec tomu natomiast zaczyna się stylistyczna zawierucha. Ambroży zaczyna mówić jak nastolatek, który nie przestał być dzieckiem i okropnie miesza konwencje. Pojawia się mnóstwo zdrobnień i zgrubień, „pytanka” sąsiadują z „moniakami”, jakby autorka przekładu nie mogła się zdecydować, czy prowadzi relację jako dzidziuś czy jako zbuntowany wyrostek. Dobrze, że te mankamenty wynagradza fabuła: „Łowca słów” to książka o dorastaniu, ciekawa i dowcipnie napisana.

Agnieszka Tyszka: Sekretnik Zosi z ulicy Kociej. Zrób to sam!

Nasza Księgarnia, Warszawa 2015.

Zabawy Zosi

Zosia z ulicy Kociej przyciąga małych odbiorców na różne sposoby: to bohaterka, w której życiu wciąż coś się dzieje, a nudę odgania się za pomocą kreatywności i prac plastycznych. W wymyślaniu kolejnych zadań prześcigają się ciocia Malina i mała Mania: przy ich pomysłowości cała seria Agnieszki Tyszki wypada bardzo kolorowo i podsuwa dzieciom znakomite sposoby na spędzanie wolnego czasu czy likwidowanie nudy. Zosia sięga do ludowych tradycji, które trochę uwspółcześnia, ale też oswaja świat wokół siebie oryginalnymi działaniami. To bohaterka, która w codziennym życiu potrafi korzystać z wyobraźni, podobnie zresztą jak jej najbliższe otoczenie. W związku z taką postawą dziewczynki moda na „dzienniki kreatywne” okazuje się niemal szyta na miarę postaci. Nie dziwi, że i Zosia wprowadza własny zestaw zabaw i zadań dla odbiorców. Tom „Sekretnik Zosi z ulicy Kociej. Zrób to sam” jest sensownym i logicznym uzupełnieniem serii, gadżetem, który umili oczekiwanie na kolejne powieści, a i zbiorem ciekawych podpowiedzi rozwijających talent młodych odbiorców.

Zosia odwołuje się do swoich przygód znanych z książek. Przed zadaniami krótko pisz o sobie – o swoich ulubionych zajęciach czy o sytuacjach, które wprowadzą w tematykę zadania. To sprawia, że odbiorcy będą mogli lepiej poznać swoją ulubioną bohaterkę i poczuć z nią więź. Zosia przecież nie jest idealna, zachowuje się jak normalna dziewczynka, może tylko trochę bardziej uzdolniona w dziedzinie wymyślania kolejnych zabaw. Wprowadzenie do zadania budzi zainteresowanie cyklem lektur, może zatem pełnić też funkcję reklamową – dyskretną i skuteczną. Zadania właściwe wiążą się ze stylistyką książek: pojawią się tu zakleństwa, propozycje na dokończenie piosenki czy przekręcanie słów w stylu Mani. Sporo tu list: spisów wad i zalet określonych tematów. Dzieci będą sporządzać listę miejsc trudnych do posprzątania w domu i listę zadań dla bohatera wpatrzonego tylko w swojego smartfona. Sporo tu wyzwań literackich: na przykład dokończenie opowiadania kryminalnego. Najwięcej jednak jest zabaw plastycznych. Dzieci będą projektować pierniczki dla bliskich i bohaterów, gazetki szkolne, walentynkowe kartki, będą rysować komiksy i uzupełniać pejzaże. Do tego wydawnictwo dołącza zadania rozwijające wyobraźnię: kto wie, co przynosi pecha kotom? Co powiedziałyby zwierzęta o północy w Wigilię? Zosia zachęca do tego typu wyzwań – bo wie, jak dobrze działają one na dzieci. Te zabawy rozwijają umiejętności odbiorców, a poza tym pozwalają pracować nad kreatywnością – to zaprocentuje także w przyszłości. Dobór zadań sprawia, że „Sekretnik” nie może się znudzić. Jest w tej książce ta sama magnetyczna siła, która przyciąga do całej serii: to dobrze, bo oznacza, że „Sekretnik” nie tylko wpisuje się w modny rodzaj książek z ćwiczeniami, ale został też starannie przemyślany pod kątem spójności z serią.

Dużo tu kotów i dużo zabawy. Cieszy również fakt, że w „Sekretniku” Agata Raczyńska ma większe pole do popisu. To ona odpowiada za część powodzenia cyklu: trudno wyobrazić sobie lepsze ilustracje do przygód Zosi i Mani. Raczyńska proponuje szkice: wesołe, zawadiackie i przekonujące nawet mimo bajkowych uproszczeń. Dzięki niej łatwo zaprzyjaźnić się z postaciami i wpaść w klimat przytulnego domu przy ulicy Kociej. W „Sekretniku” siłą rzeczy Raczyńskiej jest więcej, co bardzo ucieszy odbiorców. Przy tej ilustratorce samemu chce się próbować swoich sił w rysowaniu – a przecież to jeden z celów tomiku. Nasza Księgarnia na trendy w literaturze czwartej odpowiada bardzo dobrą publikacją, starannie przygotowaną i mocno powiązaną z cyklem o Zosi. To książka, której fani mieszkańców z ulicy Kociej nie powinni przegapić. Agnieszka Tyszka sprawdziła się i w takiej formie bez zarzutu.

sobota, 12 września 2015

Louisa B. Waugh: Spotkajmy się w Strefie Gazy. Prawdziwe opowieści o życiu w największym na świecie "więzieniu na świeżym powietrzu"

Prószyński i S-ka, Warszawa 2015.

Przyjaciele

Tu każda rodzina jest w jakiś sposób okaleczona, a tylko najstarsi pielęgnują pamięć o życiu w spokoju. Wszyscy muszą nauczyć się egzystować przy towarzyszeniu huku bomb, przy wszechobecnych dronach kontrolujących otoczenie i w poczuciu zagrożenia, które przekłada się na ciągły stres. Louisa B. Waugh do Strefy Gazy przybywa jako dziennikarka. Ma tu zwyczajnie żyć i pracować, a jednocześnie uważnie obserwować gazańską codzienność. Zgromadzone przez siebie opowieści zamyka w reporterskiej książce „Spotkajmy się w Strefie Gazy”, relacji z największego na świecie „więzienia na wolnym powietrzu”.

To autorka, która do tematu podchodzi w bardzo kobiecy sposób. Aktualna polityka schodzi u niej na dalszy plan (częściej już pojawia się historia niż analizy zastanej sytuacji). Najbardziej jednak Waugh obchodzą ludzie, losy zwykłych Gazańczyków składają się na tę wielogłosową opowieść. Na początku autorka jest przekonana, że przyjdzie jej spędzać długie wieczory bez prądy i w samotności: szybko staje się jasne, że nie ma na to szans. Każdy chce sprawić, by poczuła się na obcej ziemi jak u siebie, a jej telefon nie przestaje dzwonić: wszyscy chcą spędzać z Waugh czas. W związku z tym trudno nawet wyobrazić sobie lepszy tytuł dla książki: „Spotkajmy się w Strefie Gazy” to zestaw prywatnych spotkań. Waugh jawi się jako osoba spontaniczna. Nie tylko decyduje się na odkrywanie Gazy przez samodzielne eskapady (zachowuje niezbędne środki ostrożności, ale też z bijącym mocniej sercem podejmuje kolejne wyzwania, wiedząc, że tylko tak zdoła zobaczyć więcej), ale i wyprawia się tam, gdzie może zasmakować czegoś nielegalnego. Próbuje dobrze się bawić, raz urządzi sobie wagary od pracy, raz wybierze się na targ z erotyczną bielizną, by tam śmiać się i bawić jak po drinku. Do tego wizerunku buntowniczki dochodzą jeszcze postawy czasem nie do pomyślenia w tym miejscu: nerwy koi kieliszkami wódki i znajduje sobie kochanka. Waugh celowo odchodzi od medialnych doniesień na temat sytuacji w Strefie Gazy. Chce pokazać, że tu również ludzie usiłują normalnie żyć, bawić się i cieszyć chwilą. Beztroskie momenty przerywane są kolejnymi ostrzeliwaniami, ale Waugh podkreśla jedno: wrosła już w to miejsce i trudno jej o nim zapomnieć. Nawet jeśli coś napawa ją grozą, w Strefie Gazy może znaleźć również atuty – zwykle w postaci życzliwych ludzi.

Tym ludziom Louisa B. Waugh poświęca cały tom. Książka składa się z krótkich rozdziałów, w których tematyka społeczno-obyczajowa dominuje. Autorka nie prowadzi badań, nie próbuje pokazać dramatów kolejnych ludzi. Skupia się za to na pojedynczych historiach – i jeśli mają one mocne zakończenia, opracowuje je literacko, uwypuklając puenty, a jeśli nie – traktuje jako przerywniki w pracy, przyjemną odskocznię od tematu codziennego życia w strachu. „Spotkajmy się w Strefie Gazy” to publikacja, która plasuje się na przeciwległym biegunie niż medialne doniesienia z tego regionu. Waugh proponuje uzupełnienie obrazów znanych z telewizji, chce zarejestrować zwyczajność w takim stopniu, w jakim jest to możliwe. Spostrzeżenia uzupełnia o niezbędne elementy: w tym opis działań zbrojnych – nie pozwala zapomnieć o tragicznej teraźniejszości.

To literatura faktu pisana niemal beletrystycznie. Czytelnicy znajdą tu ludzkie historie – jedne lekkie i wesołe, inne frywolne, jeszcze inne do głębi wstrząsające. Waugh swój pobyt w Strefie Gazy zamienia w szereg inspirujących spotkań, spod których przebija się pytanie o cenę wolności i granice ludzkiej wytrzymałości.

Anne Edwards: Maria Callas. Primadonna stulecia

Znak, Kraków 2015.

Opera i życie

Ta książka musi się czytelnikom spodobać, bo odnosi się do tego, co publiczność zawsze lubi: prywatnego oblicza gwiazdy. „Maria Callas. Primadonna stulecia” to tom smakowity ze względu na liczne obyczajowe „skandaliki” divy. Anne Edwards nie rozdrabnia się na pobocznych wątkach: w centrum zainteresowania będzie tu zawsze Maria Callas i zaledwie kilka osób z jej najbliższego otoczenia. Zaczyna się ta biografia historią związku rodziców primadonny, co ważne jest ze względu na kapryśną naturę matki i decyzje, które kształtowały rodzinne relacje na długo. Potem autorka tomu z upodobaniem śledzi losy nieatrakcyjnego i grubego dziecka zmuszanego do publicznych występów oraz do ciężkiej pracy nad głosem (a początkowe niefachowe decyzje nauczycieli omal nie zaprzepaszczają szansy na karierę Marii Callas w przyszłości). Przez pewien czas trudno sobie wyobrazić, że wzgardzana dziewczynka z kompleksami przejdzie metamorfozę jak brzydkie kaczątko.

Gdy Maria Callas dojrzewa, przechodzi na radykalną dietę, wychodzi za mąż i zaczyna snuć coraz śmielsze plany dotyczące operowej kariery, cała książka zmienia zabarwienie. Teraz już bohaterka jest kimś, budzi podziw nawet wtedy, gdy postępuje niezgodnie z oczekiwaniami otoczenia. Aprobatę zyskują nawet jej drobne niedoskonałości, jak zmiana barwy głosu z pięknej na szorstką w dramatycznych partiach arii. Maria Callas staje się nie tylko profesjonalną śpiewaczką, ale i artystką świadomą warsztatu. Wie, jak interpretować teksty i przekazywać emocje. Te elementy, które przyniosły jej największą sławę, zostają w tomie dobrze wyeksponowane. Edwards nie zamienia się w recenzentkę, nie podpiera się też opiniami krytyków w bezpośrednich cytatach. Zwięźle i celnie wychwytuje konkrety z licznych ocen i dzięki temu może wyjaśniać, co u Callas zasługiwało na największe uznanie. Teraz bohaterka tomu błyszczy najjaśniej i nie zaburzą tego nawet drobne sprzeczki w kolejnych operach.

W trzeciej części tomu Maria Callas znów staje się niechlubną bohaterką. Dalej pozostaje gwiazdą i obiektem podziwu, ale uwaga ze sceny przenosi się na życie prywatne. To niezakończony konflikt z żądającą pieniędzy matką, kłopoty w małżeństwie, romans z Onassisem i zawiedzione nadzieje. Pojawiają się od czasu do czasu nieudane występy, a sama Maria Callas bardziej przykuwa uwagę sprawami osobistymi niż karierą. Anne Edwards w każdej z tych trzech części biografii znajduje dla siebie miejsce rzetelnej kronikarki i obserwatorki. W spornych punktach życiorysu porównuje ze sobą różne źródła, stara się uzyskać wielowymiarowy portret divy i nie zamierza jej wybielać (ani nadmiernie potępiać).

Jest ta książka bardzo zgrabnie napisana. Mimo biograficznego charakteru autorce udaje się uchwycić żywiołowość emocji, temperament primadonny stulecia i cały zestaw składników wpływających na jej życiowe decyzje. Przez cały czas skupia się na same Marii Callas i jej najbliższym otoczeniu, nie oddala się od swojej bohaterki, pragnąc jak najpełniej przedstawić jej losy. Fakt, że życiu prywatnemu poświęca tyle samo miejsca co karierze, sprawia, że Callas zaczyna budzić zainteresowanie także zwykłych czytelników. Ponadto – i bez względu na atrakcyjny materiał badawczy – w tomie „Maria Callas” narracja prowadzona jest bardzo udanie, niemal reportażowo. Tak autorka może przybliżyć odbiorcom gwiazdę scen i równolegle dostarczyć ciekawej lektury. „Maria Callas. Primadonna stulecia” to biografia stawiająca na żywą osobę, nie na dane z kalendarium.

piątek, 11 września 2015

Grzegorz Kasdepke: Inżynier Ciućma, czyli śrubka, młotek i przemądrzałe roboty

Nasza Księgarnia, Warszawa 2015 (audiobook)

W pracowni

Inżynier Ciućma, jak wielu wynalazców, podtrzymuje mit szalonego naukowca. Mówiąc bez ogródek: to życiowa fajtłapa, nieudacznik, któremu mało co wychodzi. Nawet jego wynalazki – a Ciućma konstruuje roboty – są mądrzejsze od niego. Przechwytują też czasem niepożądane ludzkie cechy, a wtedy już nikt nie jest w stanie zaprowadzić ładu w pracowni na trzydziestym piętrze. Inżynier Ciućma przez swoją nieporadność da się lubić, zwłaszcza że na każdym kroku towarzyszą mu intrygujące domowe sprzęty, jak choćby POMO(ts)-NIcK Grubasek czy π-es. Całe to towarzystwo skutecznie zaabsorbuje uwagę dzieci, bo przecież fantazja przeplata się tu z humorem, a Grzegorz Kasdepke zadbał o bardzo pomysłowe rozwiązania.

Audiobook „Inżynier Ciućma, czyli śrubka, młotek i przemądrzałe roboty” to dziesięć komicznych opowiadań (w sumie ponad godzina nagrania) o wydarzeniach z pracowni. Mali odbiorcy zawędrują do pomieszczenia z brudnymi oknami, pełnego rozmaitych sprzętów (w tym… głów robotów kuchennych). Naprawdę nic dziwnego, że od czasu do czasu roboty się buntują: przed jednym swoim wynalazkiem inżynier Ciućma musi uciekać do ubikacji, inny robot ciągle jest głodny i zjada na przykład odkurzacz faszerowany kurzem (oraz komplet narzędzi, które mają pełnić rolę enzymów trawiennych). Czasem zdarza się coś trudnego do wytłumaczenia, jak choćby Ciućma za i przed własną lodówką. Roboty przypominają transformersy, a do tego mają swoje uczucia – i dotyczy to również tych domowych oswojonych sprzętów – w tym tostera. Skonstruowane przez Ciućmę roboty bywają leniwe, kapryśne lub złośliwe, dorównują więc w charakterach swojemu wynalazcy. Mało tego: potrafią natrząsać się z Ciućmy („marny inżynier”). Ciućma nie radzi sobie ze swoją zgrają, już lepsza w okiełznaniu towarzystwa jest jego żona. Ale czego wymagać od bohatera, który nawet gdy się odchudza, wytrzymuje tylko osiem godzin, a zamiast wagi traci przytomność?

Grzegorz Kasdepke puszcza wodze fantazji, rozśmiesza dzieci kolejnymi pomysłami i sytuacjami z pracowni. Tu wszystko, co groźne i złowieszcze, zakończy się śmiechem, Kasdepke nikogo straszyć nie będzie. Próbuje za to, jak zawsze zresztą, pouczać: na przykład całe opowiadanie „Czy-to-od-wa-ga” poświęcone jest różnicom znaczeniowym konkretnych słów. Owszem, dokłada do tego autor i celne puenty, ale zależy mu i na tym, żeby wzbogacać zasoby leksykalne dzieci. Te aspekty dydaktyczne skrywają się pod zabawą w świecie robotów, a autor produkuje kolejne niespodzianki dla Ciućmy i odbiorców.

Historyjki o inżynierze Ciućmie przedstawia Jarosław Boberek i jest to doskonały wybór. Ten aktor dobrze czuje żarty i potrafi akcentować dynamikę tekstu, do tego dubbingi w kreskówkach sprawiają, że potrafi dopasować głos do konkretnej postaci. Bezbłędnie przekazuje emocje bohaterów (a tych przecież nie brakuje) i podkreśla humor. W takiej wersji opowiadania zamieniają się prawie w słuchowiska, nie potrzebują już żadnych dodatkowych ozdobników. Dla maluchów, które uwielbiają słuchać bajek, takie interpretacje będą dobrym wyborem. Jarosław Boberek w pracowni inżyniera Ciućmy czuje się bardzo swobodnie. Pozwoli więc najmłodszym poznawać towarzyszy dziwnego konstruktora. Podczas słuchania tego audiobooka dzieci będą dużo się śmiać, ta propozycja pomoże im w rozwijaniu wyobraźni. Ciućma to postać, z którą nudzić się nie można.

czwartek, 10 września 2015

Pat Falvey, Pemba Gyalje: Mordercza góra

Świat Książki, Warszawa 2015.

Wyzwanie

Tych, którzy chcą zdobywać szczyty, zrozumie niewielu. Himalaistów nie zraża widmo śmierci, wydaje się też, że nic nie robią sobie z uciążliwości choroby wysokościowej czy ekstremalnego zmęczenia. Kolejne góry traktują jak wyzwania, a zdobywanie szczytów – jak walkę. O wyprawie, która szerokim echem odbiła się w mediach, zdobywaniu K2, opowiada tom „Mordercza góra” Pata Falveya i Szerpy Pemby Gyalje. Tę książkę czyta się z ogromnymi emocjami: ale też trudno zdobyć się na dystans, gdy nieprzewidywalny scenariusz pisze życie, a bohaterowie, którzy zdążyli już zdobyć zaufanie czytelników, w jednej chwili mogą spaść w przepaść. „Mordercza góra” napisana jest jak prawdziwy thriller i zapewnia podobne doznania.

Na początku niespodzianek nie ma: międzynarodowe ekipy przygotowują się do zdobycia K2. Wśród wspinaczy są gwiazdy sportu, małżeństwo czy Szerpowie dobierani do ekip ze względu na doświadczenie i umiejętności. Różne zespoły mają swoich sponsorów i własne motywacje do działania. Dla kogoś to ostatnie z planowanych wejść na szczyt, ktoś inny wkrótce zostanie ojcem. Nie wszyscy darzą się przyjaźnią: wśród ekip zdarzają się spory i wzajemne zastrzeżenia. Jeśli chce się, na przykład, skorzystać z wytyczonych przez szybszą grupę przejść, trzeba zapłacić za możliwość zredukowania własnego wysiłku. Wbrew pozorom nie ma tu sielanki. Wspinacze nie kryją kąśliwych uwag: wszystkim zależy na zdobyciu góry, słabsi stanowić będą niepotrzebne zagrożenie w drodze – i to nie tylko dla siebie.

Historia stopniowo się zmienia. Po czasie przygotowań są to już przejścia między obozami. Autorzy starają się przybliżać sylwetki kolejnych wspinaczy nie przez ich biografie, a przez zachowania na trasie. To także okazja do szczegółowego opowiadania, jak wyglądają kolejne etapy wyprawy. Nie tylko, kto wchodził pierwszy, a kto się najszybciej męczył, ale również – jaka atmosfera panowała w namiotach, czy jaki wpływ na zespół miała pogoda. Pemba Gyalje obserwuje wszystko z pewnego dystansu. Nie wszyscy budzą jego zaufania umiejętnościami. Co oczywiste, stopniowo wzrasta napięcie wśród uczestników wyprawy. Im bliżej szczytu, tym trudniej – i tym więcej wyzwań. Teraz już każde utrudnienie i każdy nieprzewidziany problem muszą być przeanalizowane: raz dla czytelników, by ci zyskali jak najpełniejszy obraz sytuacji, obok, oczywiście, pasjonującej lektury, dwa – dla wspinaczy, którzy mogą do swoich doświadczeń i wiedzy dołączyć inne tematy. Zdobycie szczytu K2, choć jest nie lada wyczynem, to dopiero połowa drogi. Ten cel udaje się osiągnąć – ale nie wszystkim. Dopiero przy zejściu zaczyna się prawdziwy chaos i tragedia, która wstrząsnęła mediami. Wspinacze rozpraszają się za sprawą wycieńczenia i złych warunków, przestają logicznie myśleć, popełniają niezawinione błędy i… jeden po drugim giną. Góra pokazuje swoją potęgę: zrzuca lawiny i bryły lodu, zastawia liczne pułapki na tych, którzy odważyli się na nią wejść. Podczas gdy na szczycie trwa walka o przetrwanie, bliscy wspinaczy czekają na wieści, a opinią publiczną wstrząsają medialne doniesienia. W „Morderczej górze” dobrze uchwycone zostały różne przestrzenie tragedii: autorzy starają się wytłumaczyć przyczyny katastrofy bez oskarżania kolegów, pokazują też, jak wiele zależy od przypadku i szczęścia – nie zawsze świetne wyszkolenie, sprzęt i aklimatyzacja wystarczają. Kiedy „Mordercza góra” zamienia się w opis rozpaczliwej walki o przeżycie, traci się z oczu temat literackości i oceny samego sportu. Teraz okazuje się dopiero, jak słaby (i jak silny jednocześnie) może być człowiek w chwili prawdziwego wyzwania.

środa, 9 września 2015

Piotr Łopuszański: Warszawa literacka w PRL

Bellona, Warszawa 2105.

Życie literackie

Piotr Łopuszański nie ulega modzie na felietonowe teksty o PRL-u. Tworzy książkę poważną i będącą dobrym przeglądem wydarzeń oraz faktów z rzadka ozdabianych wymownymi (i rzadko powielanymi) anegdotami. Jego „Warszawa literacka w PRL” to próba uchwycenia postaw literatów wobec istniejącego systemu, a nie zestaw towarzyskich wydarzeń. Łopuszański proponuje podstawę, punkt wyjścia dla późniejszych analiz czy komentarzy. Wprawdzie jego książka nie ubawi i nie da się traktować jak lektura rozrywkowa – nawet przez rozmiłowanych w modzie na PRL – ale jest nieoceniona ze względu na zawarte w niej wiadomości.

Autor bazą dla opowieści czyni fakty historyczne, ograniczając je do tych, które miały znaczący wpływ na środowisko literackie. Zajmuje się mieszkaniami pisarzy, losami rękopisów, decyzjami cenzury, zebraniami partyjnymi, jednym słowem tym wszystkim, co znajduje się poza sentymentalnym dzisiaj obrazem tamtego okresu. Zwraca też Łopuszański uwagę na to, co stanowiło o obyczajowości literatów: wspomina o modzie, wzajemnych relacjach czy znaczeniu żon pisarzy, zwraca uwagę na komentarze dotyczące kolegów po piórze. Nie szuka wprawdzie sensacji, ale bardzo chętnie powraca do towarzyskich nieporozumień: kto o kogo był zazdrosny, kto komentował zgryźliwie pracę kogoś innego. Te drobiazgi dobrze uzupełniają obraz literatów w peerelowskiej Warszawie.

Szybko staje się jasne, dlaczego Łopuszański musi ograniczyć się do sytuacji w stolicy: do opanowania ma sporo życiorysów, w dodatku odwołuje się tylko do największych i najbardziej znanych „poważnych” twórców, całkowicie pomija między innymi autorów powieści produkcyjnych czy satyryków – choć to również tematy warte zbadania i rozrastające się w samodzielne książki. Piotr Łopuszański nie wraca do przeszłości z misją rozrachunkową, nie dla niego ocenianie postaw pisarzy. Woli raczej bezpiecznie relacjonować poszczególne wybory bez większego emocjonalnego zaangażowania. Częściej za to przytacza opinie samych twórców. W tej publikacji bardzo cenne i ciekawe jest przeprowadzenie odbiorców przez warunki egzystencji literatów. Autor wykazuje wzajemne powiązania kultury i polityki, sprawdza też, jak kształtowało się po wojnie szeroko rozumiane życie literackie, sprawdza też, jak kształtowało się po wojnie szeroko rozumiane życie literackie Wraz z opowieścią biograficzną składaną z wielu drobnych danych życiorysowych różnych postaci prowadzi opowieść „strukturalną”: pokazuje, w jaki sposób kształtowane były oczekiwania wobec pisarzy i ich twórczości. Tym samym daje nawet zwykłym czytelnikom narzędzia do analizowania konkretnych lektury. Przez cały czas stawia na rzeczową, ścisłą i pełną faktów opowieść, ale nie oznacza to, że tekst zamienia się w rozbudowane kalendarium. Łopuszański wybiera po prostu drogę rzetelnego informowania, gromadzi fakty i na ich podstawie buduje historię o pisarzach w PRL.

Dzięki takiej postawie autora tom „Warszawa literacka w PRL” pozytywnie wyróżnia się wśród publikacji dążących do uchwycenia „fenomenu PRL”. Tu nie ma miejsca na interpretacje i oceny po latach, pisarze sami dla siebie mogą stanowić lustro. Ich grupa przedstawiona jest w kontekście szarej i trudnej codzienności, ale też bez męczeńskich tonów. Łopuszański skupia się na pracy pisarzy, od czasu do czasu prezentując jeszcze ich domowe troski. I to sprawia, że autorzy stają się dużo bliżsi odbiorcom. W tej książce nie ma stylistyki pop, co cieszy czytelników, którzy chcieliby się czegoś na temat dawnego życia literackiego dowiedzieć. „Warszawa literacka w PRL” to publikacja, która w skondensowanej wersji przytacza losy autorów i ich dzieł.