Jordi Bayarri: Darwin. Ewolucja teorii

Egmont, Warszawa 2021.

Świat przyrody

W dążeniu do edukowania najmłodszych przez lektury rynek literatury dziecięcej zaczął się pogrążać w schematyzmie. Coraz mniej przyjemności dla czytelników pojawiało się w seryjnych produkcjach, a wszystko razem groziło wręcz odsunięciem się dzieci od książek. Na szczęście można trafić na serie pomysłowe, zabawne i przy tym mądre, realizujące upragnione przez wydawców założenia edukacyjne, ale poza tym dostarczające też dawkę śmiechu i zabawy. Tak obiecująco wypadają małe komiksowe tomiki z cyklu Najwybitniejsi Naukowcy.

"Darwin. Ewolucja teorii" to tomik, w których Jordi Bayarri rzeczywiście bawi się wiedzą i potrafi odpowiednio ją sprzedać w tekście, w rysunkach i w humorze nie tylko dla dzieci. Komiks o młodym człowieku uważnie obserwującym otoczenie staje się wskazówką dla odbiorców, ale też zestawem humorystycznych scenek. Charles od najmłodszych lat wykazuje dociekliwość w podglądaniu przyrody - talent najwcześniej zauważa wujek. Jednak ojciec chłopca postanawia, że Charles zostanie lekarzem, i wysyła go na studia medyczne. Jak wyglądała droga Charlesa do sukcesu i stworzenia teorii ewolucji Jordi Bayarri pokazuje właściwie w anegdocie. Ten komiks jest pożywką dla śmiechu. I nawet jeśli pierwsza strona wystraszy potencjalną encyklopedycznością (trzy kadry o tym, kiedy i w jakiej rodzinie urodził się Darwin), już miny bohaterów rozbudzą ciekawość dzieci. Jordi Bayarri stawia bowiem na ilustracje w stylu przygód Asterixa pożenionych z kreską Calvina i Hobbesa. Proponuje zatem obrazki już w podstawowej warstwie wywołujące śmiech i zainteresowanie. To znakomity chwyt: przypomina nie tylko o klasyce gatunku, ale też o ponadczasowych kreskówkach, daje dzieciom szansę przekonania się, że warto śledzić losy tego bohatera. I faktycznie - to biografia przerobiona na szereg dowcipów nadających ton akcji. Znajdzie się tu miejsce na wyjaśnianie, jak Charles dochodził do swojego odkrycia, ale - przez pryzmat pasji i zawsze z humorem. Jordi Bayarri odwołuje się do wyobraźni dzieci: przedstawia na przykład zachowanie chrząszcza, którego Darwin chciał zanieść do domu w ustach - tego typu detale pokazują wyczulenie na dowcip i pozytywnie nastawiają do lektury. Nie ma tu - poza wprowadzeniem narratora - statycznych scen, wszystko rozgrywa się w relacjach między ludźmi i szybkich (ale precyzyjnych) dialogach. Dość szybko komiksowa opowieść się kończy - co tylko znów pokazuje, że Bayarri dobrze operuje śmiechem i myśli o najmłodszych. Pierwszy dodatek to zestaw biograficznych przypisów: jednoakapitowych komentarzy, wyjaśniających, kto jest kim w świecie Darwina. Tayra Lanuza zajmuje się tym, co do komiksu nie trafiło i proponuje rodzaj dopowiedzenia dla zainteresowanych. Drugi dodatek - i to pomysł genialny - to zbiór szkiców pokazujących pracę nad bohaterami. Może to zachęcić dzieci do rysowania i doskonalenia swoich umiejętności w tej dziedzinie. Na koniec Tomasz Rożek przybliża jeszcze kilka kwestii związanych z Darwinem - ale to już lektura po najlepszej zabawie, zaspokajająca ciekawość odpowiednio zmotywowanych czytelników. Jeśli tworzyć książki inspirujące najmłodszych i prowadzące ich do naukowej kariery - to tylko w taki sposób. To coś, co można bez wahania podsuwać najmłodszym, a i dorosłym zapewni trochę radości.

Jordy Bayarri: Maria Skłodowska-Curie. Pierwiastki promieniotwórcze

Egmont, Warszawa 2021.

Radość

Dość często, kiedy pojawia się na rynku nowa seria edukacyjna dla najmłodszych przedstawiająca badaczy i uczonych, w jednym z pierwszych tomików autorzy opisują Marię Skłodowską-Curie. Jordi Bayarri od przedstawienia tej postaci zaczyna swój cykl Najwybitniejsi Naukowcy. "Pierwiastki promieniotwórcze" to skrótowy komiks dotyczący ważnych etapów z życia i naukowej działalności bohaterki książki - i dwa bardzo tym razem istotne dodatki.

Jordi Bayarri w opowieści komiksowej koncentruje się na nauce. Portretuje najpierw Marię, która wyjeżdża na studia do Paryża dzięki pomysłowi i umowie z siostrą, później - kobietę, która poświęca się pracy - i wtedy autor przenosi uwagę na sedno odkryć. Uświadamia czytelnikom, jak Skłodowska-Curie mogła odkryć polon i rad, jakie zastosowania dla promieniotwórczych pierwiastków widziała i jak reagowało na jej badania otoczenie. Do marginalnej kwestii sprowadza to, co często jest uwypuklane przez autorów biografii - czyli sprawy osobiste. Pomija nieszczęśliwą młodzieńczą miłość u Żórawskich (tu: Żorawskich), błyskawicznie rejestruje związek z Piotrem Curie, nie mówi o narodzinach córek: te pojawiają się dopiero jako małe dziewczynki na grobie ojca (śmierć Piotra Curie jest pokazana w samych obrazkach). Istnieje tu temat zainteresowań mediów czy całych społeczeństw, motywy noblowskie, a także praca Marii podczas wojny - ale już na przykład tajemniczy partner Albert nie zostaje rozszyfrowany. Bardzo mało miejsca poświęca też autor chorobie Marii: podkreśla entuzjazm w odkryciach, ale nie niebezpieczeństwa, o jakich przecież bohaterowie komiksu nie wiedzieli - to uzupełnienie pojawi się w posłowiu Tomasza Rożka.

Warto przewertować informacje biograficzne dotyczące konkretnych postaci, niekoniecznie mocno w komiksie eksponowanych, dzieci z tej części dowiedzą się między innymi o losach córek Marii Skłodowskiej-Curie. Zestaw szkiców - prac nad wyglądem komiksowych postaci - to bonus, dodający lekkości książeczce.

Nie miał Jordi Bayarri łatwego zadania. Wybrał prezentowanie kariery naukowej (dla czytelników ważny jest też historyczny wstęp, wyjaśnienie, co się działo pod zaborami i dlaczego Maria nie mogła studiować w swojej ojczyźnie). Podkreśla na różne sposoby satysfakcję, jaką dawała Marii praca naukowa, szuka ciekawostek w płaszczyźnie wiedzy. Oznacza to, że dialogi bohaterów przesycane są odkryciami naukowymi i prezentacjami kolejnych badań - w sposób dość ambitny jak na lekki komiks. Pomaga jednak zmieniające się tło wydarzeń - to napęd opowieści. Jordi Bayarri dobrze poradził sobie z próbą zainteresowania dzieci i uświadomienia im, że bez względu na okoliczności warto dążyć do realizowania ambitnych planów. Kontrast między początkowym ubóstwem a kosztami materiałów do badań jest olbrzymi, jednak gdy ktoś dysponuje wiedzą i umiejętnościami, może pociągnąć za sobą tłumy i sprawić, że wszyscy uwierzą w sens ciężkiej pracy. Sam komiks jest dość wymagający za sprawą informacji naukowych - jednak dynamizm formy sprawia, że małym czytelnikom łatwiej będzie śledzić opowieść niż w przypadku tekstowych biografii. Na tę serię warto zwrócić uwagę - znalazło się w niej sporo wartościowych rozwiązań. Taki sposób prezentowania wiadomości przekona najmłodszych i sprawi, że zainteresują się nauką, a na pewno zrozumieją, że mogą osiągnąć wszystko.