Anna Litwinek: Awiatorzy. Podniebne przygody polskich lotniczek i lotników

Znak, Kraków 2021.

Pod niebem

Anna Litwinek poszukuje tematu, który może nie tylko zainteresować małych odbiorców, ale też podpowiedzieć im, kim mogą zostać w przyszłości, jeśli cenią sobie przestrzeń i wolność. "Awiatorzy" to tomik dla najmłodszych prezentujący ludzi związanych z lotnictwem i lataniem - i realizujących się na przestrzeni lat w mniej znanych dzieciom zawodach. Są tu piloci odrzutowców i szybowców, ci, którzy spełniali marzenia o wzbijaniu się w powietrze i szybowaniu i ci, którzy szukali rozmaitych wyzwań. Jedni biją rekordy, inni kontynuują rodzinne tradycje, jeszcze inni przecierają szlaki. Anna Litwinek w historii polskiego lotnictwa tym razem szuka ciekawostek, detali, które przyciągną do lektury najmłodszych. Takim czynnikiem może być między innymi pluszowy miś zabierany w przestworza w kabinie pilotów. Dziewczynki zaintryguje bogata reprezentacja kobiet wśród pilotów. Niektórym odbiorcom mogą spodobać się relacje osobiste, łączące bohaterów - albo zestaw wyzwań i komplikacji na drodze do zawodowego spełnienia. Innych przekona odkrywanie nowych możliwości wielkich maszyn. Każdy rozdział w "Awiatorach" prezentuje postać (rzadziej - niewielką grupę osób), która zapisała się z jakiegoś powodu w historii lotnictwa. Tu autorka dostrzega tematy, którymi może przyciągnąć do książki dzieci. Nie przytacza pełnych biografii, wybiera jedynie zagadnienia pozwalające przekonać czytelników do bohaterów. Uwzględnia przy tym cp bardziej niezwykłe podniebne przygody tak, żeby dzieci mogły przy lekturze snuć własne marzenia i przekonywać się, że nie ma rzeczy niemożliwych ani ograniczeń. Krótka prezentacja (chociaż bohaterami są ludzie dorośli, autorka zdrabnia ich imiona i wprowadza odbiorców w ich świat) to wstęp do prezentowania historii związanych z lotnictwem. Nie ma w tomiku schematów, autorka bazuje na odkrywanych anegdotach - tak, żeby rozdziały zamieniały się niemal w opowiadania dla dzieci. Fabularyzuje Anna Litwinek wybrane kwestie z zakresu życiorysów postaci, pozwala czytelnikom uczestniczyć w wydarzeniach w roli obserwatorów oraz kibiców. Wie, że dzięki temu historie zapadną im w pamięć. I chociaż nie jest ta autorka mistrzynią w snuciu bajkowych narracji, wie, że dla dzieci trzeba pisać prosto, ale nie infantylnie. Kiedy trafi na komplikacje kontekstowe, odpowiednio je tłumaczy. W ten sposób umożliwia odbiorcom samodzielne śledzenie tekstu i przyczynia się do szerzenia wiedzy, nie tylko tej związanej z historią lotnictwa. Tomik jest bogato ilustrowany. Adam Wójcicki wybrał upraszczane grafiki komputerowe, w ich ramach stara się odwzorowywać rysy postaci, ale nie imponuje obrazkami przedstawiającymi ludzi. Jest za to o wiele bardziej precyzyjny przy prezentowaniu samych maszyn. Samolotami przyciągnie uwagę dzieci - zwłaszcza że stara się zadbać o zdynamizowanie tła i próbuje uchwycić potężne maszyny w różnych okolicznościach. Tym rozwinie wyobraźnię dzieci i przyciągnie je do książki. "Awiatorzy" to naturalny efekt przygotowywania tomu dla dorosłych - sposób Anny Litwinek na wkroczenie także na rynek literatury dla dzieci. Bardzo ładnie wydana książka przypomina, że warto mieć odważne marzenia i nie rezygnować z nich w żadnym razie.

Anna Litwinek: Czarownica

Znak, Kraków 2016.

Wybór

Anna Litwinek do istnienia powołała bohaterkę, która zawojuje świat literatury kobiecej. Sonia Hunamska, rudowłosa dziennikarka badająca aktualnie kwestię wampirzych grobów na terenie miasta, budzi sympatię i zaufanie. W przeciwieństwie do orbitujących wokół niej mężczyzn: szef bywa nieznośny (choć ma też ironiczne poczucie humoru).Tytus, przyjaciel i dawny kochanek wydaje się zbyt idealny. Doktor archeologii, z którym Sonia przeprowadza wywiad, jest zadufany i protekcjonalny. Kościelny prawnik natomiast od początku mimo dyplomacji i uprzejmości budzi grozę. Sonia doskonale radzi sobie w każdej życiowej sytuacji, ale tuż przed trzydziestymi urodzinami zaczyna mieć problemy ze zdrowiem. Ciotka Hala, wolna dusza i podróżniczka, wie, co się dzieje. W rodzinie Soni kobiety przejawiają rzadko spotykane zdolności.

Na początku wydaje się, że Anna Litwinek proponuje kolejną ciepłą obyczajówkę – to wrażenie zresztą nie znika do końca lektury, chociaż autorka wkracza w sferę powieści paranormal. Tajemnicze wydarzenia wokół Soni nabierają tempa, wszyscy ludzie wiedzą o jej sytuacji więcej niż sama zainteresowana. Kobieta miewa coraz dziwniejsze sny i otrzymuje coraz większą liczbę ostrzeżeń. Może wkrótce wybrać nową życiową drogę i uzewnętrznić wrodzone moce (lub stracić je na zawsze). Jeśli przejdzie obrzęd Solistitium, zostanie… czarownicą. A że chrześcijanie potępiają sagacytów, do których Sonia się zalicza, a nawet próbują ich zwalczać, sytuacja robi się niebezpieczna.

Anna Litwinek przede wszystkim buduje dla Soni całkiem ciekawą rzeczywistość. Bohaterka ma wsparcie przyjaciół, może być sobą w każdej sytuacji, co daje jej siłę na przyjęcie szeregu wstrząsów. Bo wkrótce egzystencja Soni mocno się zmieni. Autorka z wyczuciem wprowadza do powieści niepokojące przesłanki, bardzo ładnie charakteryzuje niebezpiecznych bohaterów pragnących zaopiekować się kobietą na swój sposób. Już samo otoczenie (w wersji obyczajowej, a nie fantastycznej) zapewnia dreszcz emocji – a Litwinek dokłada co chwilę kolejne pułapki z dziedziny magii. Wydaje się, że wszyscy wokół wiedzą o tajemniczych obrzędach więcej niż bohaterka. Autorka dorzuca również sekret rodzinny, nie zapomina o rozwijaniu relacji z najbliższymi – Sonia daje się lubić nie tylko czytelnikom.

„Czarownica” to historia oparta na naiwnych ludowych przekonaniach rozwijanych w cywilizowanym świecie. Litwinek sięga nawet do popularnonaukowych opracowań, żeby oswoić odbiorców z tematem. Przygotowuje cały zestaw rekwizytów, które przydadzą się w magicznych obrzędach i krok po kroku prezentuje same „czary” – w ten sposób zapewnia sobie wysublimowane i rzeczowe opisy, a do tego pozostaje w codzienności bohaterki jako bardziej wtajemniczona. Dokładnie przygląda się działaniom Soni, zarówno tym dziennikarskim czy towarzyskim, jak i ostrożnemu stawianiu pierwszych kroków w sferze czarów. Urozmaica codzienność lub uzwyczajnia sferę magii, a czytelnicy w efekcie mogą się cieszyć z atrakcyjnej historii. Anna Litwinek potrafi opowiadać, nie musi do tego nawet komplikować przesadnie fabuły, wystarczy, że prowadzi gęstą od faktów i zmysłów narrację. Wpływ na odbiór książki ma sama Sonia Hunamska, ale ciotka Hala także znajdzie spore grono zwolenników. Przekonujące w charakterach i humorach, stanowią miłą odskocznię od rutyny. Liwtinek czasami popisuje się kąśliwym dowcipem, ożywia stereotypowe sylwetki, a niekiedy w ogóle myli tropy: obecność hiperprzystojnego byłego chłopaka to fabularna przewrotka. W każdym razie nie da się nudzić przy tej książce, bo nawet gdy akcja zatrzymuje się na parę chwil, autorka karmi stylem opowiadania.

Anna Litwinek chce być oryginalna, przynajmniej w szukaniu dla siebie miejsca na rynku literackim. Nie sili się na tekstowe (formalne czy treściowe) fajerwerki, ale to, co oferuje, w pełni wystarcza, żeby doceniać tę historię. Bez taniego optymizmu, bez zapożyczania wątków z bestsellerowych czytadeł. Swoją książkę traktuje jak realizację niezbyt skomplikowanego magicznego rytuału, a efekt jest olśniewający. W związku z tym zachodzi podejrzenie, że Litwinek rzuca urok na swoich czytelników.

„Czarownica” do obyczajówek zbliża się tematem, precyzją w portretowaniu postaci i sympatyczną narracją. Do powieści paranormal i fantasy – kierunkiem rozwoju akcji i wyjaśnieniami na temat nieznanego nikomu stowarzyszenia, obecnością magii w życiu bohaterki i tajemniczymi snami. Anna Litwinek nie próbuje się do nikogo upodabniać, co wychodzi jej na dobre. Pozostaje mieć nadzieję, że Sonia Hunamska wróci w kolejnej odsłonie – bo po „Czarownicy” ma się ochotę na lekturę dalszych przygód tej postaci.