Quentin Greban: Kiedy dorosnę

Media Rodzina, Poznań 2019.

Zagadka

Quentin Greban słynie z artystycznych picture booków, które robią wrażenie na odbiorcach w różnym wieku, chociaż kierowane są do najmłodszych. Wielkoformatowe obrazki przykuwają wzrok, pozwalają uchwycić temat na pierwszy rzut oka – ale też dają się oglądać fragment po fragmencie – żeby odkrywać kolejne treści zakodowane przez artystę. „Kiedy dorosnę” to następny zachwycający tomik, oparty tym razem na charakterystycznym motywie, stale powracającym w literaturze dla dzieci. Autor przywołuje kilka różnych zawodów, jakie maluchy będą mogły w przyszłości wybrać – już teraz mogą się nad nimi zastanowić.

Ten temat – poruszany wprost w wielu publikacjach – tu wkracza do bajki i marzeń. Bohaterowie chodzą do psiej szkoły, są szczeniaczkami różnych ras, zachowują się jednak jak ludzie (antropomorfizacja objawia się przecież w samej kwestii klasy, siedzenia w ławkach i słuchania nauczycielki) – czyli wybierają spośród zawodów dostępnych człowiekowi. Pieski zastanawiają się nad przyszłością, zagadywane przez nauczycielkę. I teraz Greban wprowadza bardzo lubiany przez najmłodszych rytm zagadki. Nauczycielka pyta, kim uczeń chce być w przyszłości – uczeń, zanim udzieli konkretnej odpowiedzi, mówi, co lubi robić. Wprowadza jedno zdanie, które stanowi omówienie upodobań czy umiejętności dziecka, sygnałem, w jakim zawodzie z takimi cechami się sprawdzi. To moment dla maluchów śledzących historyjkę – mogą one samodzielnie podawać rozwiązania, brać udział w zabawie – i wyprzedzać odpowiedzi, które zresztą pojawią się zaraz, na dole strony.

Jedna rozkładówka to jeden temat. Greban znacznie bardziej zajmuje się stroną graficzną, co nie dziwi: tu wprowadza mistrzowskie ilustracje, wymarzone w książkach dla dzieci. Tekst jest powtarzalny, oparty na prostej strukturze. Rysunki – po dwa do każdego zawodu – zawierają w sobie niespodziewany ładunek humoru. Najpierw odbiorcy zobaczą szczeniaka w szkolnej ławce. Naiwnego, ufnego, słodkiego i zabawnego – w żadnym momencie nie zniechęci to kilkulatków do oglądania tomiku, podsyci nawet ciekawość- i zbuduje więź z bohaterami. Na tej stronie rysunek – drobniejszy – rozdziela pytanie i odpowiedź, w pewnym sensie buduje napięcie. Druga, parzysta strona w całości przeznaczona jest na ilustrację. Tu autor nie posługuje się wyłącznie sylwetką i przedmiotami z najbliższego otoczenia – w wersji zwierzęcia z dorosłego życia tworzy cały kontekst. Umieszcza już dorosłego psa, rasowego, charakterystycznego w środowisku typowym dla przedstawiciela danego zawodu. To również możliwość uruchomienia śmiechu – na przykład przez kontekst (kiedy przedstawiciel rasy uznawanej za agresywną marzy o balecie i ukazuje się w tutu i baletkach na scenie, z miną zabójcy i sterczącymi kłami).

Dzięki takiej lekturze dzieci mogą zastanowić się nad swoimi przyszłymi zajęciami, dokonać podobnej analizy co bohaterowie – sprawdzić, co lubią i w czym sobie radzą, żeby później samo pojawiło się rozwiązanie. Edukacyjny aspekt jest tu niezaprzeczalny – ale na pierwszy plan wysunie się rozrywkowy. Przyjemnie ogląda się ten tomik, złożony w dużej części z olbrzymich ilustracji bardzo dokładnie przemyślanych.

Quentin Gréban: Będę strażakiem

Media Rodzina, Poznań 2018.

Marzenia dzieci

Jedna z absolutnie podstawowych fascynacji najmłodszych dotyczy zawodu strażaka. Powstawało na ten temat już mnóstwo historyjek, które służą nie tylko przemyceniu zasad ostrożności i bezpieczeństwa, ale i rozrywce. "Będę strażakiem" to zabawny picture book z przygodami niedźwiadka Oskara. Tu mały bohater jest częściowo zakotwiczony w świecie bajki, a częściowo w realnym, odbiorcom łatwiej będzie zaakceptować jego doświadczenia, jeśli zobaczą, że wszystko rozgrywa się na pograniczu wyobraźni i rzeczywistości. Niedźwiadek Oskar może pozostawać w sferze fantazji i nikt nie zarzuci mu kłamstwa. Ma przecież własny wóz strażacki na pedały, a skoro prawdziwi strażacy nie przyjeżdżają po niego, żeby pomógł w gaszeniu pożarów, bohater sam znajduje sobie zajęcie. Wyrusza w drogę i trafia na sytuacje, które w jego oczach – w związku z przyjętym rodzajem zabawy - zasługują na interwencję. Niedźwiadek Oskar między innymi gasi "pożar" (świeczki na torcie urodzinowym), sprząta lody, które wypadły ze staranowanej furgonetki i ratuje z pożaru miskę musujących cukierków, które uwielbia. Oczywiście wszyscy dużo lepiej poradziliby sobie bez niedźwiadka - on jest jednak przekonany o własnej nieomylności. Zdarza się, że sam generuje więcej szkód niż "katastrofy", na które reaguje – ale na tym polega humor książeczki "Będę strażakiem".

Jedna relacja toczy się tu w tekście, druga – w obrazkach. Bez tej drugiej trudno byłoby ocenić jakość pierwszej, bo w wielu miejscach Quentin Gréban stosuje niedopowiedzenia i przenosi opowieść do ilustracji. Tak jest w przypadku ratowania kotka, który utknął na drzewie. Uściśleń doczeka się zresztą niemal każda tekstowa scenka – i będzie to szereg nie lada zaskoczeń dla najmłodszych odbiorców, którzy śledzą przygody bohatera. Strażackie zabawy niedźwiadka to zestaw pułapek - warto pokazać maluchom, jak nie należy rozwiązywać problemów na przykładzie tego, co wyczynia postać w książeczce. Za sprawą tych reakcji robi się absurdalnie, więc dzieciom spodoba się taki sposób prezentowania bohatera. Tu nie można się nudzić.

Jest to historyjka bardzo krótka i pozbawiona szczegółów w opisach, liczy się tu dynamika i jakość działania postaci, ale też przez moment i zróżnicowanie wyimaginowanych obowiązków. Tworzywem staje się tu rzeczywisty zestaw interwencji strażackich - ale po zamianie na bajkową historię wszystko zyskuje nowy wymiar. Dorosłych może trochę zmrozić widok bohatera, który w swoim malutkim samochodziku na pedały wciska się na ruchliwą ulicę - ale to prawo kreskówki, już moment przejścia na stronę fantazji. Dobre intencje Oskara zestawione z efektami jego działań to przepis na śmiech maluchów, pojawia się tu jednak również przygoda, która uzasadnia sens wybrania się w pełną niebezpieczeństw podróż. A ponieważ nie wszystko da się wyczytać z tekstu, dzieci będą aktywnie uczestniczyć w lekturze i oglądać kolorowe i duże ilustracje. Jest co podziwiać: Gréban stosuje zmiany perspektywy, przygląda się bohaterowi w chwilach katastrof i kiedy może być dumny po udanej akcji. Nie skupia się na prawdziwych zadaniach strażaków i pouczaniu odbiorców, na czym polega ta praca – tworzy impresję na ten temat, postanawia w pierwszej kolejności rozbawiać i pokazywać konsekwencje nieprzemyślanych decyzji na wesoło. Niedźwiadek Oskar jest tu postacią stworzoną dla śmiechu - co do tego nie ma żadnych wątpliwości. Cała bajka wybrzmiewa ciekawie, przez zaskoczenia gwarantuje zainteresowanie najmłodszych, a i sympatię dla bohatera.