Sylvia Vanden Heede: Felek i Tola. Gdzie jest lód?

Dwie Siostry, Warszawa 2024.

Podstęp

Przeważnie jest tak, że czytanki dla najmłodszych nie zachęcają do samodzielnego czytania z prostego powodu: są o niczym i nie zaintrygują dzieci. Tymczasem trzeba czegoś z pomysłem i dynamiczną fabułą, żeby maluch zaangażował się w lekturę i sam chciał sprawdzić, co stanie się dalej. Wprawdzie motyw zakochania się też nie jest specjalnie kuszący dla kilkulatków, ale już kryminał jak najbardziej. I wykorzystuje to Sylvia Vanden Heede w siódmym tomie serii o przygodach zajączki i lisa (oraz ich przyjaciół). „Felek i Tola. Gdzie jest lód” to zestaw historii nieskomplikowanych, za to o dużym ładunku emocjonalnym – w sam raz, żeby przekonać dzieci do umysłowego wysiłku i zachęcić je do poznawania doświadczeń bohaterów. Jest tu sporo humoru, duża dawka energii i niespodzianki – wszystko po to, żeby najmłodsi jak najmocniej wgryzali się w tekst i bawili nim.

Najpierw kilka bardzo krótkich rozdziałów pełni funkcję prezentacji bohaterów: trzeba przecież zorientować się, kto jest kim i co go w tym świecie wyróżnia – idealnie sprawdzą się tutaj anegdotyczne przygody, jednorazowe i komiczne, takie, które nie wymagają specjalnej uwagi, ale mimochodem zaprzyjaźniają z bohaterami. W związku z tym dzieci, które nie czytały poprzednich tomów o Felku i Toli, nie muszą nadrabiać zaległości: zostaną od razu zaproszone do rzeczywistości bajkowej i poradzą sobie z nakreślaniem relacji między postaciami. Wszystko zmienia się już na oczach czytelników – bo do grona postaci dołącza Pinga Winga, pingwinka z odległego południa. Pinga Winga sprowadza swojego brata, a brat przynosi pewien niezwykły prezent. Teraz już akcja nabiera tempa: bo ktoś chce sprawić, żeby Pinga Winga spojrzała na niego przychylniej, a ktoś inny zawsze marzył o karierze detektywa, a jeszcze ktoś inny idealnie nadaje się do kryminalnej roboty – tylko że zaciera granice zabawy. Będzie tu bardzo dużo zaskoczeń dla maluchów, a wszystko w zdynamizowanych do maksimum rozdziałach.

Teksty są pozbawione ozdobników, to czysta esencja akcji – nie ma czasu na rozglądanie się dookoła i na przedstawianie charakterów, wszystko musi wynikać bezpośrednio z działań i stać się oczywiste dla kilkulatków od razu – fabuła opiera się w dużej mierze na dialogach, które jeszcze podkręcają tempo opowieści. Jakby tego było mało, jednym z rozwiązań graficznych jest powiększanie części słów, nadawanie im charakterystycznych emocjonalnych akcentów – zmiana wielkości wyrazów dorosłym być może utrudniłaby czytanie, dla dzieci to bodziec lekturowy, pokazanie, co w tekście jest ważne i jak bohaterowie mówią. To rozwiązanie znane od dawna w literaturze czwartej, chociaż znacznie częstsze w picture bookach. Jakby tego było mało, wzrok przyciągają grafiki The Tjong-Khinga, ilustratora, który nie boi się młodzieżowej komiksowości w tomie dla najmłodszych. Sprawia on, że bohaterowie zyskują oryginalne rysy i miny, jednoznacznie wskazujące na ich (zwłaszcza nieczyste) intencje. I to się sprawdzi: obrazki intrygują i rozśmieszają, tekst rozbawia i wzbudza ciekawość. Dzięki temu książkę można spokojnie podsunąć dzieciom właśnie po to, żeby doskonaliły na niej umiejętność czytania. Tutaj nie ma czasu na grymasy: wszystko dzieje się błyskawicznie i zawsze jest coś wartego uwagi – to rozwiązanie sprawia, że nie będzie problemu z namówieniem dzieci do lektury.

Sylvia Vanden Heede: Felek i Tola na wyspie

Dwie Siostry, Warszawa 2014.

Przyjaźń i filozofia

Felek i Tola nie przeżywają typowych wakacyjnych przygód. Zimę przeczekują na ciepłej bezludnej wyspie w kształcie jajka – jeśli odpowiednio długo będą iść po plaży, znajdą się w punkcie wyjścia. Mogą też zbierać muszelki i wymieniać je na prezenty dla przyjaciół lub czytać książki. I wcale nie ciągnie ich do wielkich wydarzeń i takich przygód – Felek i Tola czerpią radość ze swojej obecności oraz… z przyjemności drobnych, docenianych przez dorosłych, a zupełnie obcych dzieciom. Bo każde dziecko natychmiast dorobiłoby w wyobraźni do zwykłego zdarzenia magiczną bajkową oprawę. Sylvia Vanden Heede poprzestaje tymczasem na zwyczajnościach i rozkoszuje się spokojem. Nie bez powodu.

„Felek i Tola na wyspie”, trzeci tom przygód wyjątkowego lisa i wyjątkowej zajączki, utrzymany jest w tonie z lekka filozoficznym. Lektura dostarczy kilku ważnych pytań i da ogólne pojęcie na temat relacji interpersonalnych. Dzieci będą sobie zadawały pytanie, dlaczego Felek chciałby podarować Toli najpiękniejszą muszelkę i dlaczego ona nie docenia tego daru, odkryją, co oznacza tęsknota i na czym polegają kłótnie. Felek i Tola wikłają się w sytuacje proste, a przecież nieoczywiste. Nie podają definicji, raczej usiłują sprecyzować sens swoich przeżyć i wspólnych doświadczeń. Niechcący sprawiają sobie nawzajem przykrość lub dostarczają radości, mają siebie dość lub chcą przebywać razem. Ilustrują międzyludzkie relacje – i dzięki temu dzieciom łatwiej będzie zrozumieć własne uczucia. Niezamieszkana wyspa sprzyja takim rozważaniom, bohaterowie wyizolowani z otoczenia funkcjonują bardziej wyraziście – i mogą skoncentrować się na sobie oraz na filozofii. Sama wyspa staje się za to namiastką przygody, bajkowej wyprawy po skarb. Skarb istnieje – ale w znaczeniu metaforycznym. Autorka uniknęła dosłowności, ale nie będzie mieć problemu z przekonaniem dzieci do swoich przemyśleń.

Poza tym „Felek i Tola na wyspie” to publikacja, która ma pomagać najmłodszym w ćwiczeniu czytania. Każde opowiadanie o ciekawych bohaterach składa się z szeregu prostych zdań (w czasie teraźniejszym). Każda fraza stanowi osobny akapit, co wizualnie przypominałoby wiersz, gdyby nie graficzne zabawy z wielkością czcionki. W ten sposób z kolei zaznacza się zdaniowe lub treściowe akcenty i przykuwa wzrok dziecka. Tu nie czyta się stron, a kolejne linijki – lektura mija zatem szybciej i dużo łatwiej. Dzieci nie zniechęcają się do tak przygotowanych partii tekstu. Zabawa czcionkami także oddala wizję nauki czytania jako przykrego obowiązku – pokazuje coś nietypowego, niegrzecznego i pozbawionego nudy.

Na koniec – ilustracje. Thé Tjong-Khing lubi na drobnych obrazkach ruch (zastępujący między innymi mimikę bohaterów czy wyrażanie przez nich uczuć) oraz – na pełnostronicowych – wiele mówiącą prostotę. Stawia na minimalizm w przedstawianiu samej wyspy: poza wodą, piaskiem i palmami nie ma na niej nic – i dlatego tak ważni i barwni okazują się na niej sami bohaterowie. Tych także nie pokazuje się tutaj szczegółowo – to rozwiązanie podkreśla jeszcze uniwersalność tematów wybieranych przez autorkę. Tekst i ilustracje pasują do siebie i zachęcają dzieci do czytania, a emocje między Tolą i Felkiem wyjaśnią maluchom kilka międzyludzkich spraw.