P.L. Travers: Mary Poppins otwiera drzwi

Nasza Księgarnia, Warszawa 2022.

Niania z nieba

Mary Poppins mogłaby dzisiaj wrócić do łask - pojawia się wprawdzie w kolejnych częściach przygód, jako przedstawicielka klasyki, jednak nie ma większej szansy na stworzenie mody w podejściu do najmłodszych. Tymczasem dorośli - rodzice i pedagodzy - mogliby się czegoś od niej nauczyć: traktowania dzieci na równi z dorosłymi. Niania, którą tak uwielbiają mali Banksowie, nie jest pobłażliwa czy dobra. Bywa złośliwa, zawsze ma swoje zdanie, nie daje sobie wejść na głowę, a co najważniejsze: nie rozczula się nad swoimi podopiecznymi. Traktuje ich z całą surowością, a jednocześnie roztacza przed nimi bajkowy świat wyobraźni, do jakiego nie potrafią dzieci zabrać zapracowani rodzice. Owszem, jest to historia pełna archaizmów, których nawet nowy przekład Marcina Mortki nie wygładzi - bo polegają na zachowaniach i obyczajowości - jednak niania z nieba przynosi zawsze sporo ciekawych przygód, które zamieniają lekturę w wyzwanie.

"Mary Poppins otwiera drzwi" to trzecie spotkanie z cenioną przez pokolenia bohaterką. Dzieci państwa Banksów już wiedzą, że Mary przybywa, kiedy chce i odchodzi, kiedy zapragnie - nie można na nią wpłynąć, a wszelkie próby nacisków skończą się tylko przyspieszeniem tego, co nieuchronne. Niania uczy rozstań i pożegnań bez sentymentów, sama zresztą nigdy nie kieruje się takimi uczuciami i zniechęca dzieci do infantylnych zachowań. Mary Poppins wydaje się często niegrzeczna (co jeszcze bardziej fascynuje dzieci), robi, co jej się podoba - nie podporządkowuje się nikomu i to ona ustala zasady, według których należy postępować. Wszystko to sprawia, że dla odbiorców staje się postacią wyjątkową. A ciąg dalszy to już konsekwencja dobrze poprowadzonego charakteru. Mary Poppins jest tą osobą, która wręcz prowokuje niezwykłe sytuacje: wiadomo, że kiedy ona gdzieś się pojawi, natychmiast zaczną się dziać rzeczy niewyjaśnione. Mali Banksowie spotkają przedziwnych bohaterów, odbędą niezwykłe podróże, a wszystko w ramach zwyczajnych spacerów i codziennego zabijania nudy. Tutaj wydarzyć się może sporo, chociaż część pozostanie tajemnicą: niania nie chce zdradzać źródeł swoich znajomości albo mechanizmów, jakie uwidaczniają się w relacjach. A już na pewno nie zamierza potwierdzać obserwacji podopiecznych: umiejętnie wyprowadza ich w pole i drwi sobie z ich fantazji, nawet jeśli istnieją wyraźne dowody, że dzieci mają rację. Niania uczy samodzielności i korzystania z wyobraźni, wie, jak podsycać ciekawość i jak zapewniać rozrywkę. "Mary Poppins otwiera drzwi" to kolejna propozycja P.L. Travers, odpowiedź na zapotrzebowanie czytelników - i wykorzystanie trendu na rynku wydawniczym. Dzisiejsze dzieci mogą być zaskoczone obecnością niań czy sposobem wychowywania maluchów w rodzinie Banksów - część zachowań bohaterów stanie się dla nich egzotyczna i niewytłumaczalna - ale znakomicie koresponduje z samymi przygodami, jakie przeżywają Banksowie - tu też przecież nic nie dzieje się w sposób naturalny czy oczekiwany. Spotkania z Mary Poppins to szansa na uruchomienie kreatywności w odbiorcach.

P. L. Travers: Mary Poppins powraca

Nasza Księgarnia, Warszawa 2022.

Niania magiczna

P. L. Travers przekonała do siebie całe pokolenia dzieci i chociaż dzisiaj już te historie wypadają nieco archaicznie ze względu na metody wychowawcze czy obecność guwernantek - maluchy autorka przyciągnie dzięki magii i tajemnicy. Mary Poppins to postać, która nie zamierza przekraczać granicy infantylizmu. Nie interesuje jej przypochlebianie się dzieciom, jest surowa i złośliwa, czasami nawet niesprawiedliwa. Potrafi wymusić posłuszeństwo przez straszenie dzieci, szydzenie albo stanowczość - a przeważnie też bezlitośnie kpi ze swoich podopiecznych, kiedy ci domagają się wyjaśnień. Mary Poppins nigdy nie ulega żądaniom ani prośbom dzieci. A jednak cieszy się ogromnym posłuchem i uznaniem - żadna niania nie jest w stanie jej zastąpić. I kiedy Mary Poppins znika, dzieci z Czereśniowej - czeredka państwa Banksów - odczuwają wielki smutek. W "Mary Poppins powraca" ekstrawagancka niania pojawia się znowu w tej rodzinie - widzi, że powinna tu zaprowadzić porządek, bo pod jej nieobecność wszystko się skomplikowało. Jak to na nietypową nianię przystało, Mary Poppins schodzi z nieba po sznurku od latawca - w taką historię małym Banksom nie uwierzy nikt. W dodatku sama niania zaprzecza, kiedy dzieci postanawiają podzielić się historią niezwykłego spotkania. A to dopiero początek przygód i szybko stanie się jasne, dlaczego maluchy tak przepadają za surową guwernantką.

Niania Mary Poppins to zapowiedź wielkich przygód. Przy niej dzieje się mnóstwo niewytłumaczalnych rzeczy - nawet w psychologicznej wojnie niań Mary Poppins wygrywa - pokonuje dawną guwernantkę pana Banksa, postać, przed którą dorosły mężczyzna drży ze strachu. Dla Mary Poppins nie ma jednak rzeczy niemożliwych, wszystko, co dzieje się w najbliższym otoczeniu bohaterki, ma posmak czarów. Sama niania zaprzecza wszystkiemu i nie zamierza wyjaśniać dzieciom, dlaczego wydarzyło się coś, czego były świadkami - co więcej, udaje, że nic się nie stało i że wszystko jest wymysłem lub efektem pracy wyobraźni kilkulatków. Z Mary Poppins nie ma co dyskutować - to postać, która zawsze musi postawić na swoim. A jednocześnie wie, co zrobić, kiedy dziecko ma zły dzień i kiedy czuje się niezrozumiane, kiedy ma ochotę odciąć się od innych i powalczyć o własne prawa. Ignoruje zachcianki i kaprysy, ale potrafi przyjść z pomocą, kiedy wszyscy wokół zawiodą. Mary Poppins to gwarancja wielkich przeżyć z elementami czarów - to okazja do poznania rozmaitych dziwnych postaci, ale i do wkroczenia w świat magii. Dla dzieci - to obietnica przygód niecodziennych i dziwnych. P. L. Travers składa tę powieść z tematycznych rozdziałów, każdy z nich to inne doświadczenia i osobne pomysły ukazujące kreatywny świat dostępny dzięki obecności niani. To sprawia, że Mary Poppins wybacza się wszelkie niemiłe odzywki i postawy. "Mary Poppins powraca" to jednocześnie - dzisiaj - odwrócenie się od trendów wydawniczych, zgodnie z którymi nie wolno krytykować dzieci i sprawiać, by poczuły się gorsze. Tutaj Mary Poppins pozwala sobie na takie odruchy bardzo często - a jednak wynagradza to bohaterom i czytelnikom.

P. L. Travers: Mary Poppins

Nasza Księgarnia, Warszawa 2021.

Samolubna niania

Mary Poppins - jak niewiele bohaterek z literatury czwartej - pokazuje, że dzieci można traktować poważnie. Ta niania, która potrafi wykorzystywać magię w swojej codzienności, pewnego dnia trafia na ulicę Czereśniową i zaczyna się zajmować czworgiem dzieci państwa Banksów. Błyskawicznie staje się jasne, że Mary Poppins nie zamierza się nikomu podporządkowywać - ustawia sobie nawet pracodawców, co oznacza, że z ich pociechami także nie będzie miała żadnych problemów. Dzieci są zafascynowane postacią, która pojawiła się w ich domu - i która najwyraźniej zna mnóstwo sztuczek magicznych. Ale niania nie zamierza się z nikim bratać. Żyje po swojemu i nie przejmuje się tym, co myślą o niej podopieczni. Nie walczy o ich uznanie, nie szuka drogi do dialogu. Jeśli ktoś za nią nie nadąży - to jego problem. Mary Poppins jest szorstka, opryskliwa i często wręcz nieprzyjemna - a jednak dzieci ją uwielbiają.

Powraca na rynek kolejne wydanie książki "Mary Poppins" P. L. Travers, tym razem - z oryginalnymi ilustracjami Mary Shepard i w formacie wskazującym na "poważną" literaturę. Ten skarb z klasycznej biblioteczki może się spodobać kolejnym pokoleniom odbiorców, chociaż sam motyw niani i odległych emocjonalnie rodziców odchodzi w niepamięć. Tu jednak liczy się przygoda w starym stylu, bez rodziców (odsuniętych na margines) i bez pouczeń. Niania powinna wprawdzie zająć się wychowywaniem dzieci, ale ta nie zaprząta sobie tym głowy. Wyznaje zasadę, że dzieci sobie poradzą - strofowane i upominane od czasu do czasu, zyskują też szansę na zabawę, jakiej się nie spodziewały. Mali bohaterowie sami muszą wyśledzić to, czym zajmuje się niania, kiedy ma wychodne, albo - kim są jej nietypowi znajomi. Mary Poppins zna drogę do świata czarów, przyjaźni się z osobami, które zadziwiają swoimi umiejętnościami. Ale w bajce nic nikogo nie zdziwi - trzeba tylko uwierzyć i poddać się biegowi wydarzeń. Dzieci z ulicy Czereśniowej uwielbiają Mary Poppins - czytelnicy pokochają ją już choćby za to, że ta bohaterka nie traktuje najmłodszych jak podrzędnych sobie, nie zamierza im niczego ułatwiać ani pochylać się nad nimi. W dobie cmokania nad kilkulatkami - to może przynieść nawet powiew nowości. Książka nie ma jednej fabuły, chociaż akcja zamyka się w czasie pobytu Mary Poppins w domu Banksów. Każdy rozdział to odrębna przygoda, opowieść, w której dzieje się coś nowego i nieprzewidywalnego. Dzieci mogą zatem podążać za bohaterką i sprawdzać, co ma do zaoferowania (a ma sporo). Tu rozrywka liczy się bardziej niż jakiekolwiek wskazówki dla najmłodszych - Mary Poppins sama w sobie nie może być wzorem do naśladowania, tak samo jak jej podopieczni - ma sporo wad, tyle tylko, że w tym świecie nikt nie zwróci jej uwagi. Można po tę książkę sięgnąć dla rozrywki albo przypomnienia sobie klasycznych fabuł.