Anna Golonka-Fraś, Karolina Głaziewicz: Autyzm poza ramą. O dzieciach, które sobie radzą do momentu, kiedy przestają

Sensus, Gliwice 2026.

Wachlarz

Dzisiaj nie ma już podziałów w obrębie autyzmu (nie diagnozuje się na przykład zespołu Aspergera), neuroatypowość zostaje uznana za spektrum, a to oznacza, że jeszcze trudniej jest zwłaszcza rodzicom zdiagnozowanego dziecka przyjąć, co ich czeka, albo z jakimi zachowaniami będą się mierzyć. Autorki książki „Autyzm poza ramą” starają się więc przygotować dorosłych na różne przejawy funkcjonowania w spektrum. Anna Golonka-Fraś i Karolina Głaziewicz chcą zapewnić rodzicom nie tyle narzędzia co szansę na zrozumienie początku – na oswojenie się z diagnozą i nastawienie na przyszłość. W tym celu tworzą publikację, w której mnóstwo jest różnorodnych komentarzy dotyczących zwłaszcza dzieci, które nie mieszczą się w żadnych charakterystycznych ramach. Autorki rozprawiają się między innymi z mitami pokutującymi jeszcze z dawnych lat (autyzm to choroba małych chłopców, z autyzmu się wyrasta) i tłumaczą, co zrobić, kiedy sytuacja mogłaby się wymknąć spod kontroli. Czujnie sprawdzają, w jaki sposób dzieci mogą regulować emocje i jak przejawia się to w normalnym życiu – ale też, co w ich zachowaniach może przeszkadzać otoczeniu. Koncentrują się na wysokofunkcjonujących dzieciach, tych, które niekoniecznie wymagają natychmiastowej reakcji. Nie pozwalają na uśpienie czujności rodziców: wskazują momenty, w których może dojść do wybuchu i wyczulają na drobne sygnały nadchodzących kryzysów.

„Autyzm poza ramą” to książka, w której próbuje się uchwycić „niepodręcznikowe” – więc też i automatycznie mniej kojarzone – sytuacje związane z reakcjami autystycznych dzieci. Autorki dość często podkreślają rolę udawania: dzieci, które wiedzą, że odstają od rówieśników, zaczynają maskować swoje prawdziwe reakcje i potrzeby, uczą się między innymi, jak oszukiwać przy patrzeniu komuś w oczy albo jak modulować ton głosu – to wszystko wymaga mnóstwa wysiłku (a najpierw w ogóle zrozumienia roli takich zachowań w procesie komunikacji), wiązać się zatem może z przeciążeniem. Wiadomo, że w idealnym świecie znalazłoby się miejsce i na neurotypowych, i na neuroatypowych, ale autorki tej książki doskonale wiedzą, jak daleko nam do idealnego świata – więc będą wyczulać czytelników na niuanse, o których sami być może by nawet nie pomyśleli. Opowiadają o tym, co sprawia dzieciom autystycznym wiele trudności, ale posługują się tu podręcznikowymi kliszami, nie sprawiają wrażenia, jakby znały temat z własnego otoczenia. Wskazuje na to między innymi uporządkowanie treści w oparciu o stereotypy (i przy zaznaczeniu, że to stereotypy) oraz wykorzystywanie „wyznań” rodziców – skrótowych komentarzy pokazujących przykłady zachowań neuroatypowych dzieci. To oczywiście może ułatwić identyfikację problemu zwykłym odbiorcom, ale z kolei nie pozwoli na pogłębienie tematu – przez cały czas będą dorośli pozostawać na powierzchni zagadnienia. Jeśli czytelnicy tej książki chcieliby się przygotować na życie po diagnozie, dowiedzą się najpewniej, że nic nie da się powiedzieć na temat przyszłości ich dziecka – bo nie wiadomo, jaką z licznych ścieżek wybierze. Nie odbiera to jednak nadziei ani zapału do działania, w dalszym ciągu odbiorcy będą śledzić tekst – bo dzięki niemu otrzymają kilka cennych wskazówek, a może i zwrócą uwagę na te aspekty autyzmu, które do tej pory im umykały. Jest to bez wątpienia książka dla bezpośrednio zainteresowanych (zwłaszcza dla rodziców dzieci autystycznych wysokounkcjonujących), jednak części co bardziej dociekliwych rodziców na niektóre pytania nie odpowie.

Michał Wójcik: Tańczący z zamkami, czyli subiektywny przewodnik po zamkach, pałacach i dworach

Rebis, Poznań 2026.

Dawne czasy

Michał Wójcik nagrywa program o zamkach i pałacach – przygląda się tym ruinom, po których zostały tylko wspomnienia i tym budowlom, które – niszczone w kolejnych ustrojach i sytuacjach politycznych – teraz zyskały nowych właścicieli i szansę na kolejne życie. Sprawdza, co takiego jest w zamkach i pałacach, że rozpalają wyobraźnię czytelników – i przedstawia im szereg ciekawych miejsc z Polski. „Tańczący z zamkami, czyli subiektywny przewodnik po zamkach, pałacach i dworach” to książka wypełniona fotografiami (warto uważnie czytać podpisy, bo oprócz przedstawiających stan faktyczny zdjęć, mamy tu czasem i wizualizacje – pomysły, jak miejsce mogło wyglądać w przeszłości, albo jak będzie wyglądać, kiedy już zakończy się jego remont). Autor książki rozmawia z właścicielami ruin i odrestaurowanych zamków, wypytuje o plany i pomysły na miejsce, za to kompletnie nie zamierza rozmawiać o kwotach – więc jeśli kogoś interesuje koszt odnowienia zamku, będzie musiał zasięgnąć wiedzy z innego źródła. Ale tu dowie się, z jakimi wyzwaniami przyjdzie mu się mierzyć i jakie nieoczekiwane pułapki mogą go czekać.

Autor podróżuje do różnych miejsc w Polsce, przedstawia ciekawostki historyczne – tak, żeby odbiorcy mieli przynajmniej nikłe pojęcie o tym, co ukształtowało dane miejsce i jak przeszłość może się odzwierciedlać w zamku. Czasami tropi ślady legend, częściej jednak trzyma się konkretów – i podpowiada, czego można się spodziewać. Zwykle zamki i pałace mają być przez nowych właścicieli zamieniane na hotele i ekskluzywne pensjonaty, ale czasami rzeczywistość modyfikuje te zamierzenia – zwłaszcza wtedy, gdy nieoczekiwanie odkryje się cenny fresk. Nowym właścicielom zwykle zależy na tym, żeby udostępniać turystom odnalezione skarby – wpisują więc w przyszłą działalność także możliwość zwiedzania zamków, przynajmniej tam, gdzie to możliwe. Nie wszyscy chcą restaurować zamki od zewnątrz, niektórzy właśnie w rozpadających się murach czy bluszczach porastających zabudowania widzą wielki atut – i również wykazują się sporą dozą wyobraźni, żeby ocalać to, co dla innych byłoby problemem. Zamki to historie – i tych Michał Wójcik odbiorcom nie szczędzi. Potrafi opowiadać lekko i z humorem, a ponieważ nie zamierza tworzyć monografii zamków, a jedynie rodzaj reklamy swojego programu – wciąga czytelników w relacje wyjątkowe i za każdym razem inne. To wielka siła tej publikacji, można ją potraktować jak przewodnik turystyczny na przyszłość, można sprawdzić, jakie zamki i pałace pojawiają się w pobliżu – albo jak udało się ocalić ruiny i odbudować fortyfikacje. Nie ma tu dwóch identycznych historii, tak samo jak nie ma dwóch wspólnych narracji, ta książka ani przez moment nie będzie odbiorców nudzić. Podróż z Michałem Wójcikiem to mnóstwo anegdot i ciekawostek, spotkania z interesującymi ludźmi i opowieść o tych, którzy nie boją się marzyć, za to pragną ocalać historię dla potomnych. W takim ujęciu można faktycznie zarazić się miłością do przeszłości i szukać przejawów historii w najbliższym otoczeniu – tu pojawiają się bez przerwy ludzie, którzy postanowili zrobić coś dla lokalnej społeczności (i dla siebie samych): pomysły na biznesy, które wcale nie muszą wypalić – to dowód odwagi i pasji.

Justyna Bednarek: Tata w tarapatach. Krecia robota

Nasza Księgarnia, Warszawa 2026.

Tata czyta

Justyna Bednarek nie zwalnia tempa, chociaż czasami ma się wrażenie, że chętnie porzuciłaby już gdzieś tego tatę – Gerarda Filipa Wieczorka – zamiast biegać za nim (za nim w wersji spetityzowanej) i szukać go po obcych światach. Tym razem tata wpada w krecią norę, dokonuje jakiegoś przedziwnego splątania kontynentów, a jego rodzina prawie przetnie planetę na pół, żeby tylko odzyskać ukochanego ojca i męża. Jak zwykle pomocą służą też wierne zwierzęta (chociaż nie niesporczak, bo jest za mały, żeby w ogóle wiedzieć, co się z nim dzieje). Wystarczy wspomnieć, że tym razem tata trafia do nory pewnego uprzejmego kreta, ale ponieważ nie zamierza spożywać posiłków z pędraków, stara się jak najszybciej opuścić to miejsce. Rodzina z kolei szuka go – chociaż powoli traci pomysły na wynalazki. Co w tym wszystkim robią reptilianie – tego odbiorcy dowiedzą się już samodzielnie.

„Krecia robota”, kolejny tom przygód w serii Tata w tarapatach to polska odpowiedź na absurdalne powieści komiksowe. Justyna Bednarek wykorzystuje tu purenonsens i możliwość rezygnowania z pouczeń na rzecz rozrywki, żeby rozbawiać czytelników ciągłym – ciągnącym się już przez kilka tomów – pościgiem za wciąż gubiącym się tatą. Trzeba nieraz wykorzystywać silne uczucia, żeby odnaleźć drogę. Przydatne są też wynalazki – i tych nie brakuje w rodzinie, w której niemal każdy wykazuje się ponadprzeciętnymi cechami umysłowymi i zdolnościami do kreowania tego, co akurat jest potrzebne. Do rodziny Wieczorków dołącza i tym razem aspirant Kisiel, trudno sobie bez niego wyobrazić rzeczywistość – ale jeszcze trudniej jest sobie wyobrazić zwielokrotnionego Kisiela – a będzie trzeba. I tak z tej książki czytelnicy wreszcie dowiedzą się, kto naprawdę rządzi światem. W „Kreciej robocie” jest też miejsce na satyryczną podróż przez literaturę – kilka ciekawie przedstawionych klasyków czeka na rozszyfrowanie. Justyna Bednarek drwi sobie nawet z siebie (i rysownika, czyli autora ilustracji, Bartka Brosza) – powodów do śmiechu nie zabraknie bardzo długo. Liczy się w tej książce błyskawiczne tempo – czemu sprzyja ograniczenie warstwy tekstowej na rzecz tej rysunkowej i jednocześnie opieranie się na wyliczeniach. To podbudowa komizmu. Komizmu, który o nic nie walczy – chyba że o przekonanie dzieci do czytania jako źródła rozrywki. Tu chodzi o prezentowanie jak najbardziej szalonych pomysłów, oderwanie od prozaicznej codzienności i ucieczka w świat fantazji trochę rodem z pomysłów z marginesów książek i zeszytów podczas nudnych lekcji. Justyna Bednarek po raz kolejny udowadnia, że można zaintrygować opowieścią bez sensu – i znaleźć bardzo dużo motywów, które dla czytelników będą wartościowe. W serii o rodzinie Wieczorków mechanizm jest wciąż taki sam: tata (zniekształcony rozmiarowo, a tym razem i gatunkowo) trafia w miejsce, w którym wcale nie chciałby się znaleźć – z dala od możliwości i zasięgu jego bliskich. Bliscy zbierają siły, wynalazki i koncepcje, żeby pospieszyć na ratunek. To razem składa się na burzliwą opowieść pełną niespotykanych rozwiązań i niespodziewanych zwrotów akcji – czego chcieć więcej?

Christian Tielmann: Już umiemy zachować się uprzejmie

Media Rodzina, Poznań 2026.

Grzeczność

Tych dzieci jest czworo – chociaż w przedszkolu jest ich więcej. Ale ta czwórka: Tosia, Sara, Igor i Franek przyjaźnią się i starają się spędzać ze sobą czas jak najczęściej. Wspólnie też muszą dochodzić do prawd, które w zasadzie powinni im wpajać dorośli – rodzice i wychowawcy – ale znacznie przyjemniej jest samodzielnie ustalić zasady postępowania tak, żeby wszystkim wokół było miło. W tomiku „Już umiemy zachować się uprzejmie” w cyklu Mądra Mysz – w nowej podserii – dzieci mają przejąć rolę przewodników po świecie grzeczności (i nie tylko), żeby uświadomić małym czytelnikom, czego oczekuje się od nich w sytuacjach społecznych. Christian Tielmann proponuje odbiorcom książeczkę wypełnioną zwyczajnymi rutynowymi czynnościami i zajęciami. Oto dzieci w przedszkolu czas spędzają przy wspólnych posiłkach, czasami też na zabawie. Zwykłe wydarzenia prowokują je do rozważań na temat higieny (dlaczego przy kichaniu czy kaszlu należy zakryć usta, dlaczego trzeba myć ręce przed posiłkiem), ale znacznie częściej liczą się interakcje, w jakie bohaterowie wchodzą – i konsekwencje tych interakcji. Oto bowiem dzieci uświadamiają sobie, że wcale nie jest fajnie, kiedy rysują, a jedno żąda od drugiego podania kredki w określonym kolorze. Przy posiłkach też nie powinno się porywać całej tacy ulubionego przysmaku tylko dla siebie – a postarać się, żeby wystarczyło dla wszystkich, którzy mają na niego ochotę. Do tego obecność „magicznych słów” – coś, co każdy maluch musi sobie jak najszybciej wpoić, żeby uniknąć konfliktów i nieporozumień.

I zwykle tego typu uwagi przedstawiali dorośli. Panie przedszkolanki albo rodzice dbali o to, żeby w odpowiednim momencie zareagować i przedstawić właściwe podejście. Tym razem nie ma na to miejsca, to same dzieci – mali bohaterowie – są odpowiedzialne za przedstawianie zasad dobrego zachowania się w różnych okolicznościach. Dla czytelników będzie to z pewnością o wiele bardziej strawne i przyjemne od pouczeń ze strony dorosłych. Tu liczy się także fakt, że to dzieci same wychodzą z inicjatywą poprawienia niektórych postaw – zwracają sobie uwagę, wymyślają i wypracowują wspólnie zachowania, które usatysfakcjonują wszystkich w grupie. Przecież o wiele przyjemniej będzie rozmawiać (i łatwiej się porozumieć), kiedy każdy, kto chce zabrać głos, podniesie rękę i poczeka na swoją kolej (to już w ogóle naśladowanie dzieci ze szkoły, więc – element „dorosłości” w ujęciu bohaterów. Przedszkolaki wykazują się chęcią porozumienia i talentem do zażegnywania konfliktów. Szybko przekonują się, co im samym sprawia przykrość – i zapamiętują, żeby z takich zachowań rezygnować. Wprowadzają też to, co w zamian, więc mali odbiorcy sporo się z książeczki dowiedzą, a nie będą przy tym mieć wrażenia, że są stale upominani. Za stronę obrazkową odpowiada tym razem Lena Heger – i to autorka, która radzi sobie świetnie z bajkowym stylem w cyklu, nie będzie odbiorców odciągać od właściwych przesłań, za to pozwoli spędzać czas ze znanymi już bohaterami w nowej podserii. Obrazki pełnią tu ważną rolę – bo przyciągają uwagę maluchów i uprzyjemniają lekturę, są istotne w procesie budowania świadomości społecznej.

Fredrik Backman: Pozdrawiam i przepraszam

Marginesy, Warszawa 2026.

Najdłuższa podróż

To jest książka, która wgniata w fotel. Książka, która funduje emocjonalny rollercoaster. Książka, która nie powinna w ogóle istnieć, bo kiedy istnieje, to pokazuje, jak miałkie mogą być fabuły, kiedy na zwykłe życie patrzy się w zwykły sposób. Fredrik Backman przeszedł samego siebie i stworzył coś, co wymyka się opisom.

Najpierw siedmioletnia Elsa. Dziecko nad wiek rozwinięte i jednocześnie społecznie niedopasowane. Dziecko, które najprawdopodobniej ma zespół Aspergera, ale takich diagnoz nikt nie będzie tu stawiał, nawet nie są potrzebne. Elsa to po prostu dziecko prześladowane przez rówieśników, a w domu – bez przerwy czytające. Elsa zwykle irytuje swoją mamę (tata i tak się wszystkiego boi, więc nawet nie stara się zrozumieć córki), a sąsiedzi traktują ją jak uprzykrzonego bachora, który wtyka nos w cudze sprawy. Elsa wie dużo, dużo rozumie i wielu rzeczy się domyśla, ma przecież prawie osiem lat. Ale – jak każde osamotnione dziecko – potrzebuje ochrony przed światem. I taką ochronę zapewnia jej babcia. Babcia jest szalona. Robi wszystko, na co ma ochotę. Zachowuje się tak, jakby reguły z dorosłego świata jej nie obowiązywały. Wymyśla niezwykłe sposoby na pokonanie wrogów – i bez przerwy wpada w tarapaty, z których potrafi się wykręcić. Ta babcia to z jednej strony stereotyp (bo najbardziej na świecie kocha swoją wnuczkę i zrobi dla niej wszystko; a w łamaniu reguł zachowuje się jak dziecko, czyli najlepszy towarzysz małego bohatera), a z drugiej – ktoś, kto wymyka się schematom. Babcia jest naprawdę niezwykła. Tylko że umiera. Na samym początku książki, umiera na cholernego raka i nie może na to nic poradzić. Może za to pożegnać się w swoim stylu ze wszystkimi bliskimi. Babcia była świetna w opowiadaniu baśni – a w każdej z nich zawierała jakąś podpowiedź na uporanie się z codziennymi problemami. Teraz babcia wysyła Elsę na misję. Trzeba dostarczyć różnym ludziom listy, w których babcia pozdrawia i przeprasza. Elsa to wie, bo wszyscy zbywają ją tą wiadomością. Zanim wprowadzą do własnej historii. Historii bardzo często nieprzeznaczonej w ogóle dla dzieci. Już pierwszego dnia Elsa musi spotkać się z Psiotworem i Potworem. Psiotwór to ogromny pies, którego trzeba ukrywać przed lękliwymi mieszkańcami, Potwór to człowiek, który jest równie ogromny i nosi w sobie traumy, które nie pozwalają mu na zwyczajne funkcjonowanie. Ale to oni będą strzec bezpieczeństwa Elsy i to oni rozumieją najlepiej, o co chodzi ze światami przywoływanymi przez babcię. Podróż będzie długa, a odkrycia kolejnych relacji, które łączą bohaterów – i przy okazji wyjaśnienia, dlaczego niektórzy są tacy, jacy są, mogą zaskakiwać. Fredrik Backman wykazuje się tu przede wszystkim znakomitą umiejętnością prowadzenia obserwacji i głębokim zrozumieniem procesów psychologicznych. Pokazuje prywatne baśnie poszczególnych postaci i unika przy tym naiwności. Nawet perspektywa dziecka nie infantylizuje opowieści – za to bardzo dobrze tłumaczy kolejne mechanizmy. Jest w „Pozdrawiam i przepraszam” błyskotliwość i szczerość, jest ogromny ładunek uczuć i wiadomości, które nie zawsze chce się usłyszeć. W tym świecie nie ma łatwych rozwiązań, wszystko trzeba wywalczyć i wypracować, a do tego – należy wyjść ze swojej strefy komfortu i otworzyć się na innych, którzy też mają własne problemy. Ale u Backmana liczy się efekt, a ten olśniewa.

Michał Potocki: Malta. Święci i diabły

Czarne, Wołowiec 2026.

Życie

Jak przedstawić miejsce? Michał Potocki decyduje się na mało popularne dzisiaj podejście, niemal klasyczne w duchu, ale wymagające ogromnej dyscypliny myślowej i odpowiedniego podejścia – na strukturalistycznych ocenach opiera swoją relację z Malty. W zasadzie nie interesuje go przeganianie czytelników po miejscach wartych odwiedzenia, po atrakcjach turystycznych albo po niezwykłościach, woli za to sprawdzać, co Maltę tworzy i co jest w niej najbardziej zakorzenione. W ten sposób tworzy relację może pozbawioną miejscami skoków adrenaliny, ale za to rzetelną i atrakcyjną dla wszystkich, którzy nie poprzestają na powierzchownych odkryciach. I tak na przykład będzie się autor dość długo rozwodził nad sednem języka – po to tylko, żeby w lingwistycznych zawiłościach przemycić elementy z historii i z kultury miejsca, żeby czytelnicy mogli zrozumieć, jak myśleć Maltę – i do czego prowadzą kolejne tropy pozornie pozbawione związku z wyspiarską codziennością. Autor przygląda się Malcie od podstaw – sprawdza, co tak naprawdę definiuje wyspę i jak przekłada się to na życie miejscowych. Nie interesują go za bardzo turystyczne rozwiązania, za to wszystko, co nie daje się uchwycić zwykłemu globtroterowi jest tu na wagę złota.

Może się przez to wydawać, że książka straci na dynamiczności, ale nic bardziej mylnego – miejsce na sensacyjne wydarzenia autor też znajdzie, tyle tylko, że najpierw musi przygotować grunt i wyedukować czytelników w sprawach, które jemu samemu wydają się na tyle istotne, żeby poświęcić im miejsce w książce. Dzięki temu ta publikacja będzie znakomicie uzupełniać przewodniki turystyczne czy nawet podręczniki. Tu liczy się docieranie do sedna, poszukiwanie wyjaśnień i drążenie poszczególnych tematów. Nie tylko głęboka przeszłość i nie tylko początki konstytuujące całość mają tu znaczenie – równie chętnie będzie się Michał Potocki przyglądał rozmaitym zjawiskom w ramach dzisiejszego życia kulturalno-społecznego na Malcie. Pokaże odbiorcom dzięki temu, jak bardzo zainteresowany jest sprawami wyspy. Co ciekawe, unika przy tym efemeryd – nie przyciągają go puste hasła, ani zagadnienia, które błyskawicznie zyskują popularność, żeby równie błyskawicznie (i niekiedy efektownie) się wypalić: wydaje się, że jego Malta składa się z samych tematów, które przetrwały próbę czasu i nie potrzebują już dodatkowych wyjaśnień. Jest w tym spora dawka spokoju, jest naprawdę mnóstwo wiadomości – niekoniecznie do szybkiego wykorzystania. Michał Potocki pozwala na odkrywanie nieoczywistych uroków Malty – sprawia, że czytelnicy, którzy faktycznie interesują się wyspą, mogą zdobyć nowe wiadomości i przyjrzeć się historii z innej niż zwykle perspektywy. Jest to tom w serii reportażowej, ale bardziej nakierowany na przeszłość i wręcz na kwestie założycielskie. Dzięki takim wyborom nie będzie tu chaosu poznawczego, każdy temat zostaje gruntownie opracowany i przedstawiony czytelnikom tak, żeby przyniósł jak najwięcej danych. Poznawanie turystycznej enklawy z innego kąta to doświadczenie na tyle ciekawe, że warto dać szansę autorowi.

Malcolm Gaskill: Czarownice ze Springfield. Życie i śmierć w Nowym Świecie

bo.wiem, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2026.

Przekonania

Malcolm Gaskill zagląda do zwykłych domów zwykłych ludzi – wchodzi tam, gdzie trzeba żmudnej i detektywistycznej wręcz pracy, żeby dowiedzieć się czegokolwiek o mieszkańcach. Rezygnuje ze zmyślania, raczej mozolnie i ze strzępków wiadomości odtwarza to, co jest mu potrzebne do nasycenia historii apetycznymi dla dzisiejszych czytelników motywami. Sięga po temat, który sam w sobie jest już nośny i zapewni mu zainteresowanie – a realizuje go w sposób, który będzie się odbiorcom podobać. „Czarownice ze Springield. Życie i śmierć w Nowym Świecie” to bowiem publikacja poświęcona czarownicom i ich miejscu w konkretnym momencie przeszłości.

Malcolm Gaskill nie chce, żeby jego książka była przesadnie moralizatorska, dlatego koncentruje się na zwyczajności. Nie zamierza też stawiać siebie wyżej niż bohaterów opowieści – wyklucza ta lektura możliwość wzbudzania w odbiorcach poczucia wyższości nad postaciami. To nic, że dzisiejsze społeczeństwa nie będą już wierzyć w to, co zaprzątało umysły przodków. Emocje wciąż pozostaną tak samo silne. I dla czytelników „Czarownic ze Springfield” bardzo szybko stanie się to oczywiste. Prezentuje tu autor rodzinę (zwłaszcza jedną, niemal modelową, umożliwiającą pokazanie istoty problemu), której członkowie są stopniowo coraz bardziej posądzani o czynienie czarów. Pokazuje, jak ze zwykłych ludzi robi się kozły ofiarne i przyczynę wszelkich nieszczęść w pobliżu. A co najważniejsze – rejestruje wydarzenia, które mogły stać się podstawą rzucania oskarżeń o czary – oskarżeń branych bardzo poważnie. Dla odbiorców będzie to nie tylko podróż przez zabobony, ale i wizyta w świecie, który sam w sobie jest na tyle potworny, że nie potrzebuje dodatkowych komplikacji – i w świecie, który nie zamierza tolerować żadnych odstępstw od przyjętych – co z tego, że absurdalnych – norm.

Zaskakujące z perspektywy dzisiejszych odbiorców może być to, jak wiele wydarzeń mogło być odbieranych jako efekty uroków rzucanych przez czarownice – kontroli podlegały nie tylko elementy codzienności, ale także sny czy samopoczucie – i nie chodzi tu wcale o celowe wpędzanie kogoś w kłopoty czy szukanie sposobu, jak pozbyć się nielubianego sąsiada – to faktycznie przekonanie, że ktoś posłużył się czarami, żeby uprzykrzyć egzystencję. Malcolm Gaskill chce, żeby czytelnicy część wniosków wyciągnęli sobie sami, wprowadza całe scenki i sytuacje, żeby przenieść odbiorców do świata sprzed wieków. Do świata przerażającego w swojej naiwności i do momentu, którego konsekwencje wszyscy znają. Jego pomysł polega na zestawieniu zwyczajnego życia – chęci funkcjonowania w zwykłym otoczeniu, budowania normalnej rodziny i kontaktów z otoczeniem – zestawionej z pomówieniami i oskarżeniami płynącymi nie z faktów, a z kulturowego przekonania. „Czarownice ze Springfield” to zatem publikacja wyrazista i mocna, a przy tym napisana tak, żeby czytało się ją jak powieść – pełna niespodzianek i motywów, na które trudno się zgodzić, jest jednocześnie przestrogą przed nadużywaniem modnych chwytów. To opowieść o tym, jak ludzie nie zdali egzaminu z człowieczeństwa – i o tym, jak strach zaburza perspektywę. Co ciekawe, warstwa naukowa nie przyciemnia obrazu całości, autor przypisy przerzuca na koniec książki, żeby nic nie odciągało uwagi odbiorców od lektury.