Aleksandra Gumowska: Seks w wielkich miastach

Wydawnictwo Literackie, Kraków 2020.

Podróż z podglądaniem

Aleksandra Gumowska wyrusza na wyprawę dookoła świata po to, żeby przekonać się, jak w różnych społeczeństwach wygląda podejście do spraw seksu, małżeństwa lub – po prostu – związków międzyludzkich. Podróżuje do najbardziej odległych zakątków, żeby porozmawiać z ludźmi i wypytać ich o podejście do łóżkowych igraszek. I chociaż na początku wydaje się, że będzie wyszukiwać naprawdę interesujące i niezwykłe zjawiska oraz nietuzinkowych rozmówców – szybko przechodzi na bardziej bezpieczne i sprawdzone zagadnienia i pochyla się, między innymi, nad małżeństwami kobiet w krajach muzułmańskich czy nad państwami, w których nie można mówić o swobodzie obyczajowej. „Seks w wielkich miastach” to obszerny reportaż złożony z kilkunastu drobnych wypraw – za każdym razem autorka wybiera sobie jeden motyw, który ma najlepiej definiować dane miejsce i budzić ciekawość w związku z mieszkańcami. Autorka podróżuje po to, żeby znajdować odpowiedzi na pytania, które stawia w imieniu co bardziej dociekliwych czytelników – tyle tylko, że z czasem okazuje się, że kolejne podróże odbywa dla potwierdzenia spostrzeżeń, a nie z powodu chęci dokształcania się w dziedzinie obyczajowych możliwości i odkryć.

„Seks w wielkich miastach” to lektura potężna i opatrywana dodatkowo informacjami o dystansie czasowym od Polski (to już bardziej popis autorki, która chce pochwalić się tym, gdzie była, niż rzeczywisty miernik odległości i podkreślanie różnic potęgujących się z każdym przemierzanym kilometrem. W pewnym momencie zaczyna Aleksandra Gumowska pisać o tym, co już czytelnicy wiedzą – tyle tylko, że opiera się na własnych obserwacjach i na przeprowadzanych rozmowach, nie zależy jej na odkrywaniu nowości – ale na prostym wydobywaniu kontrastów i pikantnych detali. Zapomina jednak o tym, że jeśli będzie nastawiać się na ogólniki lub oczywistości – jak w przypadku Dalekiego Wschodu – i jeśli będzie szukać potwierdzenia wyjściowych tez – nie uda jej się znaleźć nic zaskakującego dla odbiorców. To w pewnym momencie zaczyna zamieniać się w niewielki lekturowy problem, Aleksandra Gumowska zwyczajnie nie daje sobie rady z zapraszaniem do rozmowy ludzi rzeczywiście oryginalnych (przynajmniej mających w zakresie ślubów i seksu do powiedzenia coś więcej poza wymienianiem obowiązujących w ich regionie standardów), zatrzymuje się na etapie podsumowań tego, co znane.

Ale jest „Seks w wielkich miastach” publikacją, która może się podobać zwłaszcza czytelnikom spragnionym reportażowych historii. Aleksandra Gumowska przedstawia przemiany kulturowe z jednej tylko perspektywy, pokazując odbiorcom automatycznie, jak wiele da się wymyślić w dziedzinie damsko-męskich relacji. Zaprasza w podróż i umożliwia przejrzenie doświadczeń z różnych stron świata, opisuje to wszystko esencjonalnie i przekonująco. Proponuje książkę obszerną, wypełnioną ciekawostkami – a że bazuje też na ludzkiej skłonności do voyeuryzmu, ma szansę zdobyć silną pozycję na rynku wydawniczym.

Aleksandra Gumowska: Seks, betel i czary. Życie seksualne dzikich sto lat później

Znak, Kraków 2014.

Śladami Malinowskiego

„Dzicy” wcale nie są już tacy dzicy – przyzwyczaili się nie tylko do turystów, ale i do całych wypraw antropologów, których chętnie i bez zdziwienia przyjmują, opowiadając o swojej codzienności. Bronisław Malinowski to hasło doskonale im znane. Co jakiś czas kolejny badacz wieszczy rychły upadek tych plemion – a one na przekór tym ponurym proroctwom trwają – i nawet starają się zachować swoje zwyczaje. Nie ukrywają się głęboko w dżungli, ale pobyt na Wyspach Trobrianda i tak stanowi namiastkę podróżniczej przygody. Aleksandra Gumowska podąża śladami Bronisława Malinowskiego, żeby przekonać się, jak po stu latach wygląda egzystencja opisywanych przez słynnego badacza plemion. Uczy się podstawowych zwrotów w lokalnym języku i mieszka z ludźmi, którzy nadali jej imię żony wodza. Gromadzi informacje, porównuje i pyta – nie zachowuje się zatem jak typowi antropolodzy ściągający często na wyspę – a jak odkrywca, mimo że nie czyhają na nią na każdym kroku zagrożenia.

Aleksandra Gumowska przede wszystkim próbuje skonfrontować odkrycia Malinowskiego z tym, co po upływie wieku zastać można u jego „dzikich”. Zwłaszcza na początku książki bardzo często posiłkuje się cytatami z Malinowskiego, a także opisami zdjęć (na kolorowej wkładce przygotowane zostały kadry Malinowskiego zestawione z identycznymi obrazkami wykonanymi w następnym stuleciu). Wydaje się, że ten autor jest dla Gumowskiej wyrocznią i jedynym przewodnikiem – a to przecież czysta ciekawość i reporterska dociekliwość stają za przyjętym sposobem prowadzenia narracji, a nie wygoda. Bo autorka dość szybko udowodni, że nie wystarczają jej powierzchowne obserwacje i szybkie notatki – ona chce w pełni zrozumieć życie ludzi, do których przybyła. Mocno angażuje się w sprawy plemienia, rozszyfrowuje rodzinne koligacje i przedstawia zwyczaje. Kiedy przestaje odwoływać się do swojego autorytetu, jej książka nabiera tempa.

Akcentowane w tytule seks i czary to tematy najczęściej w tomie powracające. Gumowska odwołuje się do tego, co najbardziej będzie rozpalać wyobraźnię czytelników – mimo że sama owe zagadnienia odziera z sensacyjności. Zwraca uwagę zwłaszcza na to, jak w wiosce funkcjonuje wiara w czary (i co czasami można zdziałać, bądź też – co się nimi tłumaczy), ale również na to, jak regulowane jest przez lokalne zwyczaje i tradycje życie seksualne. Dla autorki liczą się też wszelkie klanowe powiązania. Wydaje się, że Gumowska silnie wrosła w prezentowany świat, nie jest obserwatorką zdystansowaną, a przejmuje się swoją rolą. Próbuje jak najlepiej poznać obcą rzeczywistość – i to bez oceniania (a już na pewno bez krytyki). Jeśli coś zasługuje na naganę lub rozczarowanie – to z reguły jest to element obcej jeszcze kultury. Autorka pisze też tak, żeby zamaskować swoją wiedzę – daleka jest od przepisywania podręczników. Obce jej są również poszukiwania sensacji w tematach niezbyt atrakcyjnych dla czytelników – unika na przykład opowiadania o komunikacyjnych barierach, chce wstrzelić się w sedno wydarzeń, nie tych na pokaz, a prawdziwych, składających się na zwyczajne życie.

„Seks, betel i czary” to publikacja, która bardzo różni się od zwykłych historyjek podróżniczych. To reportaż starannie przygotowany i pozbawiony tekstowych (oraz graficznych) śmieci. Aleksandra Gumowska nie kryje antropologicznych fascynacji i inspiracji – i podąża śladami najlepszych, także pod kątem tekstowego opracowania przeżyć. Wie, jak prowadzić opowieść, żeby zyskać sobie uznanie odbiorców, a i zaangażowanie w egzotyczny nieco temat. „Seks, betel i czary” to propozycja dla stęsknionych za literaturą podróżniczo-„odkrywczą” z prawdziwego zdarzenia, za wartką i wciągającą opowieścią o zwyczajach stojących w sprzeczności z zasadami panującymi w cywilizowanych krajach. Aleksandra Gumowska nadaje się na przewodniczkę, nawet jeśli chce „tylko” podążać śladami Malinowskiego.