Bralczyk o sobie. W rozmowie z Pawłem Goźlińskim i Karoliną Oponowicz

Agora, Warszawa 2023.

Słowa o życiu

Wywiad-rzeka z profesorem Jerzym Bralczykiem to kreacja - co do tego nie ma żadnych wątpliwości, bo i nie pozostawia ich sam bohater tomu, który na początku przyznaje, że nie będzie przedstawiał pewnych obszarów swojego życia. Ta rozłożona w czasie rozmowa ma troje moderatorów: Paweł Goźliński i Karolina Oponowicz mogą nadawać kierunek dyskusjom w tym samym stopniu co Jerzy Bralczyk - co widać w kolejnych partiach tomu. "Bralczyk o sobie" to publikacja obszerna i bardzo ciekawa - jednak trudno byłoby z niej wyłuskać wiele szczegółów biograficznych: zawsze kiedy pojawia się możliwość wkroczenia głębiej w egzystencję bohatera tomu - sam obiekt zainteresowania zgrabnie skręca w kierunku ciekawostek bardziej ogólnych, rysowania kontekstu społecznego albo doświadczeń środowiska. Dzięki temu unika zbyt osobistych wyznań, dzieli się z czytelnikami tylko niewielką częścią życiorysu - przedstawia fakty, których ujawnienie nie zapewni zainteresowania brukowców. Jest to zatem opowieść z klasą, zajmująca, a przy tym wolna od sensacyjności. Nie oznacza to, że Jerzy Bralczyk całkowicie rezygnuje z prezentowania swoich wad: wspomina i o słabościach, i o błędach czy życiowych zawirowaniach, wprowadza czytelników w swoje różnorodne - nie tylko związane z odkryciami językowymi - doświadczenia. Obowiązkowe części każdego biograficznego wywiadu-rzeki również i tu się znajdują: coś o dzieciństwie, coś o wyborach życiowej drogi, coś o domu i rodzinie - im dalej w życiu, tym więcej ostrożności i powściągliwości, co w pełni zrozumiałe. Profesor nie funkcjonuje tu jako celebryta, ale i tak dobrze się bawi, myląc tropy i wprowadzając kolejne dygresje do rozmowy. Dygresje zamieniają się w rozbudowane wspomnienia z zakresu lekcji historii albo z obserwacji z konkretnych momentów w przeszłości, sam Bralczyk bardzo chętnie wdaje się w niekończące się dywagacje, nie chce analizować własnego życia i podejmowanych decyzji - lepiej mu się funkcjonuje w roli komentatora rzeczywistości i tym razem - nie tej językowej. Przedstawia wydarzenia lub zapamiętane scenki z własnej perspektywy, więc zapewnia czytelnikom swój wizerunek - tyle że zapośredniczony. Nietypowe ujęcie pozwala cieszyć się lekturą nie ze względu na dostęp do danych biograficznych - a z uwagi na te właśnie, pozornie poboczne, komentarze. "Bralczyk o sobie" to książka niezwykła. Niby wpisuje się w nurt wywiadów-rzek zastępujących rzetelne i szczegółowe opracowania życiorysowe, niby stanowi rodzaj autopromocji i sposób dotarcia do fanów - a jednak nie o to w niej chodzi. Znacznie bardziej liczy się tutaj intelektualne spotkanie, możliwość porównania wspomnień lub opinii. I w tym kontekście tytuł zmienia się na bardzo ironiczny - Bralczyk woli mówić o wszystkim, tylko nie o sobie. A przecież czasami zdarzają mu się momenty szczerości, spostrzeżenia, które go dobrze definiują, nawet jeśli nie w pełni pozwalają odtworzyć biografię. Ta rozmowa to coś w sam raz dla czytelników znudzonych schematycznymi wywiadami-rzekami, Bralczyk zaskakuje i rozbawia, a czasami przekonuje też do rozmyślań nad własnymi wyborami. Prezentuje przez pryzmat siebie całkiem spory kawałek obyczajowości. I przyciąga - zwłaszcza kąśliwym humorem.

Karolina Oponowicz: Bozie, czyli jak wygląda Bóg?

Agora, Warszawa 2021.

O co chodzi w religiach?

Wychodzi ta autorka z niezłego założenia: że dzieci są zainteresowane różnymi zagadnieniami, które mogą zaobserwować w swoim otoczeniu, a nie zawsze dorośli są w stanie udzielić im odpowiedzi i wyjaśnień na kolejne pytania. Z zestawu pytań dociekliwych odbiorców oraz odpowiedzi prezentowanych przez kilku przedstawicieli różnych religii i wyznań powstała książka „Bozie, czyli jak wygląda Bóg” - interesująca lektura otwierająca na różnokulturowość i ucząca równości. Nie chodzi tu o rywalizację i pokazywanie, które wyznanie jest lepsze, ciekawsze, bardziej barwne i ma do zaoferowania więcej. Raczej liczy się szansa zrozumienia, dlaczego sąsiad modli się w określony sposób, jak obchodzi święta i jak wyobraża sobie życie po śmierci. Tematy bardzo trudne, ale też bardzo interesujące pojawiają się w kolejnych rozdziałach. Dorośli rzadko zajmują się przedstawianiem otoczki religijnej: ci głęboko wierzący uznają, że dzieciom wystarczy wymijająca odpowiedź lub nakaz, by przyjmowały wszystko tak, jak jest to prezentowane w ich wspólnocie wyznaniowej. Ci niewierzący wolą często deklasować wszystkie religie. Tymczasem Karolinie Oponowicz udało się stworzyć książkę zaspokajającą podstawową ciekawość dzieci. Nie chodzi tu o przekonanie do którejkolwiek religii ani do zachęcanie do zmiany wiary. Nie ma w tym też wyrachowania, a wszystko to sprawia, że dobrze się tę książkę czyta nawet mimo dość agresywnych grafik. Na początku wszyscy duchowni przedstawiają się skrótowo, mówią, kim są, jaką rolę odgrywają w swoich wspólnotach, jak się do nich zwracać i jak wyglądała ich droga do duchowości. Pojawia się tu pani diakon z Kościoła luterańskiego, imam (muzułmański duchowny, który na co dzień pracuje w banku), mnich benedyktyn, rabin, prawosławny ksiądz i buddyjski lama. Każdy opowiada o wyobrażeniu Boga w swojej religii, pojawia się też „komiksowe” przedstawienie najważniejszych postaci z różnych wiar. Rozmówcy Karoliny Oponowicz oprowadzają po swoich świątyniach. W pewnym momencie odpowiadają też na różne pytania dotyczące zwyczajów i religijnych dogmatów – to znów okazja do wyjaśniania szczegółów dotyczących „inności”, strojów, świąt czy sposobów na dołączenie do wspólnoty. Mnóstwo miejsca na trudne pytania i zagadnienia, które trzeba wytłumaczyć wprost, tak, żeby wszystko stało się zrozumiałe dla najmłodszych. Bardzo przydatna jest ta książka, przynosi wiele ciekawostek i wiele informacji, które pozwolą dzieciom zrozumieć, dlaczego ludzie różnią się od siebie – i które jednocześnie wskażą, że nie można deprecjonować innych z powodu ich wyznania, bo wszystko naprawdę sprowadza się do tego samego. Dobrze, że taka publikacja powstała, że oddaje się w niej głos przedstawicielom różnych religii – to najlepszy sposób na uchwycenie istoty wyznań. W świecie, w którym ciągle brakuje miejsca na tolerancję i akceptowanie innych ludzi razem z ich wyborami życiowymi Karolina Oponowicz znajduje sposób na przekonanie najmłodszych do refleksji.