Maria-Luisa Uth: Gudu i Gwai

Dwie Siostry, Warszawa 2022.

Problemy

Za górami, daleko, w wielkiej muszli ślimaka żyją sobie Gudu i Gwai. Dwa przedziwne stwory, które nigdy się nie spotkały: zamknięte w bezpiecznym schronieniu i we własnych obawach - nie chcą pokazywać się na świecie ani szukać przyjaciół. Boją się innych: wiedzą, że zostaną wyśmiani przez swoje wady. Jeden uważa, że dziwnie wygląda, drugi - uznaje, że nie potrafi prowadzić rozmów. Obaj - niezależnie od siebie - cierpią, ale wydaje im się, że wszystko jest w porządku i że lepiej być nie może. Próbują zmieniać uwierające ich problemy: jeden usiłuje znaleźć dla siebie odpowiednie przebranie, żeby zamaskować niedoskonałości w wyglądzie - sięga po rozmaite maski i kostiumy, ale efekt, jaki uzyskuje, jest daleki od zadowalającego. Drugi prowadzi monologi wewnętrzne, przez które jeszcze bardziej uwypukla nieumiejętność prowadzenia rozmów. Oczywiście oba stwory wyolbrzymiają swoje lęki - pielęgnują kompleksy i przez to zamykają sobie możliwość przekonania się, że nie zostaną odrzucone przez społeczeństwo. Które, nawiasem mówiąc, składa się z samych dziwaków - tu nie da się wyróżniać, bo każdy jest inny.

Maria-Luisa Uth zdobyła wyróżnienie w konkursie na książkę graficzną Jasnowidze - ale to nie ilustracje liczą się tu najbardziej a przesłanie. Uniwersalne i czytelne dla odbiorców w każdym wieku - jest przydatne, kiedy trzeba wytłumaczyć maluchowi, że nie powinien bać się ludzi. Brak akceptacji dla własnego wyglądu czy introwertyzm to przecież często spotykane także u kilkulatków zagadnienia - które należy jak najszybciej przepracować, żeby uniknąć poważniejszych kłopotów w przyszłości. Jest tu jeszcze jedna ważna kwestia: przyjaźń. Kiedy Gudu i Gwai spotkają się przypadkiem, przekonają się, że z przyjacielem wszystko wydaje się łatwiejsze, a dramaty i kompleksy znikają bez śladu. Zamiast teoretycznych zapewnień wystarczy wsparcie kogoś bliskiego - to rozwiązanie autorka podpowiada w urokliwej historyjce.

Dzieciom spodoba się nie tyle warstwa dydaktyczna co przygoda i komizm postaci. Gudu i Gwai nie są podobni do nikogo: to stwory dziwaczne i zabawne przez odmienność od znanych bohaterów. Oznacza to, że autorka pokaże maluchom także, na czym polega korzystanie z wyobraźni. Ilustracje pozwalają wytłumaczyć to, czego nie da się wyjawić w tekście: zwłaszcza jeśli chodzi o fizjonomię postaci. Także rysunkowe dowcipy przewijają się przez tę książkę (zwłaszcza strona z pomysłami na przebiórki ucieszy kilkulatki). Gudu i Gwai muszą przeżyć swoje rozczarowania i wypracować nadzieję na przyszłość, żeby dać dobry przykład najmmłodszym. Maria-Luisa Uth proponuje odbiorcom historię prostą i zrozumiałą w każdych warunkach. Krótką, bo nie trzeba zbyt wiele opowiadać, żeby wszystko stało się jasne. Czytelna puenta, humor mimo wszystko i niebanalne obrazki uzupełniające narrację - to wszystko sprawia, że "Gudu i Gwai" to książeczka niezwykle cenna. Przyda się do zainicjowania rozmów z najmłodszymi, dostarczy też rozrywki i uświadomi dzieciom, że nie zawsze warto przejmować się nadmiernie wydumanymi przez siebie problemami i kompleksami.

Rasa Jančiauskaitė: Powiedz to w mig

Dwie Siostry, Warszawa 2019.

Świat bez słów

Wiele się dzisiaj mówi o różnych rodzajach niepełnosprawności i o odmienności, na rozmaite sposoby oswaja dzieci z takim tematem. Rasa Jančiauskaitė proponuje bardzo ważną – i ciekawie przygotowaną – publikację, która porusza temat ludzi głuchych oraz ich języka. „Powiedz to w mig” to picture book ze sporą dawką informacji – tak, by dzieci mogły oswoić się z tematem, a nawet zainteresować nim na szerszą skalę (i poćwiczyć kilka słów w języku migowym dzięki prostemu słowniczkowi!). W tomiku pojawia się kilka postaci, które wypowiadają się na temat życia wśród niesłyszących i nie odnoszą się do ograniczeń, a do możliwości, jakie otwiera przed nimi język. Wszyscy rozmówcy autorki będący jednocześnie inspiracjami są członkami Litewskiego Stowarzyszenia Głuchych. Bardzo krótko opowiadają o swoim stosunku do słyszących, a i o rzeczach, o których słyszący nie mają pojęcia (dowcip o krowie wzbudzi sporą ciekawość). O takich zaletach języka migowego, o jakich mówią członkowie Litewskiego Stowarzyszenia Głuchych, odbiorcy tej publikacji nigdy nie słyszeli (nomen omen), a to może sprawić, że otworzą się na innych i spróbują dowiedzieć czegoś więcej.

Rasa Jančiauskaitė między wypowiedziami wprowadza dodatkowe informacje – już bardziej rzeczowe niż anegdotyczne – dotyczące języka migowego. Kieruje się do czytelników, którzy nie mieli jeszcze okazji zetknąć się z tym językiem, tłumaczy zatem absolutne podstawy: że to jak język obcy, że w różnych krajach miga się inaczej (pokazuje to obrazkowe porównanie słowa „noc” w migowych językach litewskim, amerykańskim i polskim), że słyszący mogą nauczyć się migać, a głusi – mówić (choć to drugie wymaga wielu lat żmudnej pracy), że głuchota nie jest dziedziczna, a także – jakie szanse na edukację mają głuche dzieci. Autorka pisze tak, by rozwiać wątpliwości małych odbiorców i odpowiedzieć na najbardziej narzucające się pytania kilkulatków, uniknąć nieporozumień, ale też zaintrygować. Przełamuje bariery, opowiada o niepełnosprawności, która w takim ujęciu wcale nie wypada jak ograniczenie. Projekt tej książki zresztą całkiem słusznie zdobył główną nagrodę jury Wydawnictwa Dwie Siostry oraz wyróżnienie jury międzynarodowego w konkursie Jasnowidze (edycja 2016/2017): na docenienie w pełni zasługuje, prawdopodobnie to nie koniec nagród.

Chociaż „Powiedz to w mig” to książka obrazkowa, ilustracje są raczej popisem graficznym autorki niż próbą przyciągnięcia dzieci do książki. Jak to często bywa w podobnych przypadkach – gdy przesłanie i treść są ważniejsze niż ilustracje – stawia Rasa Jančiauskaitė na charakterystyczność. Proponuje bohaterów o ptasich dziobach albo upraszczane ludzkie sylwetki z powiększonymi do granic możliwości dłońmi. Stosuje ruch i symbole, ogranicza liczbę używanych kolorów, a w teksturze rysunków ważne są ślady kredek – tak, by obrazki imitowały dziecięce gryzmoły. Ilustracje są tu bardzo znaczące, kiedy przegląda się tomik – rzuca się w oczy ich ekspresja. Autorka pokazuje świat pozbawiony dźwięków, ale niepozbawiony życia i kontaktów ze słyszącymi, ta lektura będzie więc dla dzieci cennym doświadczeniem i okazją do poznawania otoczenia.