Gabby Dawnay: Cuda w morzu

Harperkids, Warszawa 2025.

Pod taflą

Można sobie wybrać, jakiego bohatera poznawać, można też Opowieści 5 minut przed snem czytać po kolei i odkrywać, jakie stworzenia mieszkają w wodnych głębinach. A będzie tu niebywale kolorowo i ciekawie: pojawi się konik morski, ośmiornica, meduza, węgorz, humbak, żarłacz biały czy błazenek a nawet żółw morski. Istot wiele, każda oryginalna i jedyna w swoim rodzaju. Każdemu z tych bohaterów poświęcona została rymowana historyjka i zestaw ciekawostek: jeśli mały odbiorca zainteresuje się bardziej konkretnym gatunkiem, może od razu dowiedzieć się o nim czegoś – albo znaleźć wyjaśnienia niektórych zagadnień z tomiku.

Błazenek to ryba, która chowa się w ukwiałach przed drapieżnikami: nie parzy jej ta roślina, więc błazenek może podjąć z nią współpracę i w zamian za ochronę wabić drapieżniki, które zamienią się w pokarm dla ukwiału. Żarłacz biały ma bardzo ciekawie rozwiązany system zębów – jest ich imponująca liczba, a kiedy jakiś się zużyje, inne przesuwają się w szczęce: to rozwiązanie, które może zadziwić odbiorców. Humbaki są znane z pieśni niosących się na wiele kilometrów – można więc zastanawiać się nad sposobem zawierania znajomości przez te olbrzymy. Meduzy nigdy nie umierają, węgorze odbywają wędrówki instynktownie. Ośmiornice zmieniają kształty – ponieważ nie mają układu kostnego, mogą wślizgiwać się w różne szczeliny albo przybierać rozmaite formy. Pingwiny dzielą się obowiązkami przy wysiadywaniu jaj i ogrzewaniu piskląt, koniki morskie odbywają niezwykły taniec godowy, a żółw morski płacze – chociaż naprawdę po prostu pozbywa się nadmiaru soli z organizmu. I tak o każdym bohaterze można tu przeczytać opowiastkę. Rymowanki przekładali Mikołaj Golachowski i Joanna Nikodemska – i fakt istnienia mowy wiązanej w oryginale wypada mocno na ich niekorzyść. Rymy gramatyczne i brak dbałości o rytm to podstawowe (i często spotykane) wady w tych bajkach. Fakt, że najmłodszym nie powinno to przesadnie przeszkadzać, ale warto było bardziej się postarać i zrezygnować choćby z zestawiania czasowników w pozycjach rymowych – forma psuje efekt nabudowany przez ciekawe treści.

„Cuda w morzu” to duży picture book, ilustracje pełnią tu ważną funkcję. Przede wszystkim wspomagają wyobraźnię odbiorców, którzy przecież niekoniecznie mogą wiedzieć, o jakich stworzeniach mowa. Edukacyjny charakter tomiku sprawia, że dzieci dowiedzą się czegoś o bogatym świecie fauny, być może znajdą tu trop nowych fascynacji. Na pewno dostaną lekturę przed snem – krótkie historie, które mogą uspokoić i przygotować do sennych marzeń. „Cuda w morzu” to przecież także książka, którą warto wykorzystywać jako usypiankę dla najmłodszych. Spodoba się dzieciom temat – i możliwość obserwowania morskich stworzeń w ich codzienności. To też zachęta do poznawania natury i do dbałości o przyrodę.

Gabby Dawnay: Opowieści 5 minut przed snem. Cuda w lesie

Harperkids, Warszawa 2023.

Natura

Nietypowa jest to książka jak na cykl Opowieści 5 minut przed snem, przede wszystkim dlatego, że jest rymowana. Rzadko się zdarzają przekłady rymowane w stylu, który może się podobać czytelnikom, ale w publikacji "Cuda w lesie" nie ma się do czego przyczepić: rymowanki są zgrabne i rytmiczne, pozbawione grafomańskich zapędów i rozwiązań, które rozczarowują. Dobrze się ten tomik będzie czytało rodzicom, a rytm sprawi, że kolejne opowiastki staną się dobrymi usypiankami dla najmłodszych, nawet mimo dynamizowania ich przez rymy męskie co pewien czas urozmaicające współbrzmienia. "Cuda w lesie" to poza tym publikacja edukacyjna, tu liczy się przekazywanie wiadomości - co bardziej niezwykłych z perspektywy dzieci. Bo niewiele maluchów zdawało sobie sprawę z leśnego internetu - systemu przekazywania wiadomości korzeniami drzew. To wprawdzie informacje tylko i wyłącznie dla roślin, ludzie nie mają do niej dostępu, ale system "sieci" podziemnej oddziałuje na wyobraźnię i przekonuje małych odbiorców, że sporo mają do odkrycia w świecie przyrody. Najmłodsi dowiedzą się też, jak powstają grzyby (na czym polega tajemnica ich rozwijania się pod ziemią: znów ukrytych przed wzrokiem ciekawskich). Osobno dzieci zajmować będą jelenie i szpaki, jelonek rogacz, który przeistacza się z poczwarki i imponuje swoim wyglądem oraz rozmiarami. Dzieci przekonają się też, jak wygląda cykl życia żaby. Jest tu mowa o fotosyntezie i o ćmach, jest też wiadomość o tańcu pszczół. Dzięki tej książce można zatem przyjrzeć się różnorodnym zjawiskom przyrodniczym, przede wszystkim tym dotyczącym świata zwierząt - i sprawdzić, jak wiele sekretów czeka jeszcze na poznanie. Odbiorcy mogą zostać wciągnięci w świat przyrody i cieszyć się zgrabnymi rymowankami, dzięki którym wszystko staje się bardziej przejrzyste. Gabby Dawnay chce zachęcić najmłodszych do odbywania długich spacerów po lasach i łąkach i do przyglądania się otoczeniu. To zapewni kontakt z naturą i sprawi, że dzieci nie trzeba będzie uczyć proekologicznych postaw - wszystko stanie się dla nich oczywiste i konieczne w codziennym życiu. Zwłaszcza że las jest pełen niespodzianek, a każdą z nich, nawet jeśli odwieczną i naturalną, można traktować w kategoriach małego cudu. Człowiek przy potędze przyrody staje się mały i bezradny - i tylko dzięki podobnym lekturom może zdobywać wiedzę i chłonąć to, co w przyrodzie najbardziej niezwykłe.

"Cuda w lesie" to książka złożona z prostych rymowanek dobrze poprowadzonych. Wszystko zapewne czytałoby się jeszcze łatwiej, gdyby autorka zdecydowała się na formę prozy - ale wtedy zabrakłoby spoiwa, które prowadziłoby dzieci przez kolejne informacje. Gabby Dawnay chce, żeby informacje zamieniły się w bajkę i żeby dzieci czerpały przyjemność ze śledzenia tekstu. Po każdej historii pojawia się jeszcze krótkie wyjaśnienie, uzupełnienie tego, czego nie udało się uściślić w rymowance, a co może zaintrygować odbiorców. Mona K proponuje ilustracje wyraziste i duże, w starym stylu, malowane i lekko infantylizowane - tak, żeby przykuć uwagę najmłodszych. Dzieci w "Cudach w lesie" znajdą sporo dla siebie, nie muszą nawet być fanami opowieści edukacyjnych czy przyrodniczych, i tak może im przypaść do gustu sposób komentowania zjawisk.