Jeff Kinney: Rowley przedstawia: strasznie straszne opowieści

Nasza Księgarnia, Warszawa 2021.

Na nerwy

Dzieci uwielbiają się bać i z tego założenia wychodzą autorzy „strasznych” opowieści. Do grona takich twórców dołącza teraz mały Rowley, przyjaciel Cwaniaczka, czyli Grega. Rowley przeważnie wykazuje się wielką naiwnością – to antyteza spryciarza, dzieciak, który jest dobroduszny i prostolinijny, nikomu nie zrobi krzywdy, a sam łatwo padnie ofiarą bardziej przebojowych kolegów. Teraz – od pewnego czasu, w nowej serii – to Rowley prowadzi narrację słowno-komiksową. I tak na rynek trafia relacja tematyczna, przygotowana z myślą o Halloween i wykorzystująca stereotypy z tym świętem związane. Rowley jako narrator znika z pola widzenia, ale Jeff Kinney, autor cyklu, potrafi wykorzystać ironiczne mrugnięcie okiem do odbiorców: wyraźnie widać w kolejnych fabułach i rozwiązaniach narracyjnych postawę małego, wystraszonego kilkulatka, który za wszelką cenę stara się dorównać klasowym wesołkom. Widać tu zatem wpływy Rowleya bez Rowleya, dzieci będą mieć dobrą zabawę z odkrywaniem znaczenia małego twórcy dla biegu akcji. „Strasznie straszne historie” to tomik, który składa się z wielu drobnych opowiadań. Zwłaszcza w pierwszych z nich widać dokładnie, jak sposób postrzegania świata przez Rowleya odciska się na bohaterach. Chociaż nie ma tu Grega i Rowleya jako takich, relacje między postaciami i reakcje na konkretne wydarzenia jasno pokazują, co doskwiera małemu autorowi i co go drażni (a o czym wcale wprost nie mówi). Jeff Kinney wykorzystuje kolejne charakterystyczne tematy związane z Halloween, będą tu zatem zombie, zakopywanie żywcem, ukąszenia wampirów, kościotrupy i wiele innych. Każdy temat pozwala na uruchomienie kolejnych żartów. Co ciekawe, Jeff Kinney nie przekracza granic dobrego smaku. Nie zamierza odbiorców straszyć, wiadomo, że wszystkie opowieści są prezentowane z przymrużeniem oka, nie ma się czego bać. Motywy związane ze śmiercią – wszystko jedno, czego dotyczą, czy faktycznego umierania, czy stworów z legend i wierzeń – mają moc rozśmieszania. Rowley wymyśla swoje bajki o Halloween tak, żeby wykorzystywać komizm i trafiać do odbiorców znudzonych standardowymi powtarzalnymi rozwiązaniami. Humor i – co ważniejsze – czarny humor wysokiej jakości – funkcjonują w tym tomiku razem, pozwalając na oswajanie trudnych tematów. Udaje się też przemycać w kolejnych opowiadaniach przesłania dla odbiorców, ponadczasowe i niepowiązane z dowcipami w stylu pop.

Chociaż „Strasznie straszne opowieści” wydają się dodatkiem do serii, a nie jej częścią składową, Jeff Kinney nie rezygnuje ze sprawdzonej formy powieści komiksowej. Narracja jest tu ograniczana i upraszczana, a do tego – z akcentowanymi emocjami bohaterów. Do tego autor dodaje komiksowe rysunki – naiwne, przypominające bazgroły z zeszytów szkolnych. Dzięki temu podkreśla żarty i skraca konieczne wyjaśnienia. To forma bardzo lubiana przez odbiorców, sprawdza się w lekturach młodzieżowych. Jeff Kinney postawił na zderzenie dwóch motywów: sięga po sprawy związane ze śmiercią i strachem – i konfrontuje je z mentalnością Rowleya.

Jeff Kinney: Dziennik Rowleya. Zapiski chłopca o złotym sercu

Nasza Księgarnia, Warszawa 2019.

Kumple

Czasami trudno zrozumieć wybory dzieci w kwestii najlepszych przyjaciół. W przypadku Rowleya, najlepszego kumpla Grega, zdumienie może tylko rosnąć. Jeff Kinney wykorzystuje swoją bestsellerową serię, żeby... wykreować drugą ważną postać. Greg Heffley, znany z „Dzienników Cwaniaczka”, ma zejść tu na dalszy plan, przynajmniej teoretycznie. Rowley Jefferson musi bowiem stworzyć jego biografię. W zasadzie to chciał pisać własny pamiętnik, ale po pierwsze Greg uznał, że pamiętniki są dobre dla dziewczyn, chłopcy powinni pisać dzienniki, a po drugie – że kiedy w przyszłości stanie się sławny, to Rowley zostanie autorem jego pierwszej biografii i w ten sposób przejdzie do historii. Trochę to pokrętne, ale Greg nieprzypadkowo nosi miano cwaniaczka. Jeff Kinney bawi się motywami szkolnych perypetii, przyjaźni i nieporozumień, kłótni i problemów – żeby zaproponować odbiorcom kolejną dowcipną serię.

Rowley bierze się do pracy i skupia na drobnych wydarzeniach. Każdy rozdział jest tu (przeważnie) osobną anegdotką, rejestrem zabawnego wydarzenia. Sam bohater należy do naiwnych i daje się łatwo wykorzystywać przyjacielowi: nie odczytuje ukrytych intencji Grega, wszystko przyjmuje za dobrą monetę i w efekcie często wpada w tarapaty. Zachowuje się jak typowy dzieciak, niezbyt sprytny, a przez to komiczny. Jeff Kinney pozwala mu odkrywać kolejne intrygi Grega, gdy jest już za późno na reakcję – nie oznacza to jednak, że Rowley chce zerwać kontakty ze swoim kumplem, wręcz przeciwnie: w każdej sytuacji dostrzega coś, co pozwala mu jeszcze bardziej szanować i lubić Grega. Kontrast między intencjami Grega a interpretacjami Rowleya zapewnia śmiech odbiorców.

Kinney pisze prostym językiem, imituje relację nastolatka, który nie ma przesadnego talentu literackiego – posługuje się młodzieżowym żargonem i skrótami. Na uwagę zasługuje tu przekład, Joanna Wajs dobrze radzi sobie z tworzeniem warstwy językowej, która sugeruje nastoletnich użytkowników języka, a nie stanie się szybko archaiczna. Opowieść Kinney uzupełnia drobnymi i również prostymi rysunkami – czasami przechodzącymi w komiks. Tu nie chodzi o podziwianie kunsztownej kreski, a o nakreślenie emocji i reakcji błyskawicznie, bez wdawania się w rozwlekłe opisy. Rowley zwykle ulega przyjacielowi, nieważne, o jaką sprawę chodzi. Usprawiedliwia go i ceni, jest do niego przywiązany. Nie przeszkadza mu to we wdawaniu się w kłótnie – kiedy chłopcy dyskutują, to na ostro, kiedy sobie dokuczają to tak, żeby uderzyć w najsłabszy punkt – Rowley nakreśla w ten sposób specyfikę chłopięcych przyjaźni. Obraz idealnego kumpla pojawia się na marginesie opowieści, natomiast najważniejsze okazuje się zestawianie kolejnych pięter żartów. „Dziennik Rowleya. Zapiski chłopca o złotym sercu” to wykorzystywanie tego, co na rynku literatury czwartej najbardziej w powieściach komiksowych pożądane. Jeff Kinney ma już wprawę w prowadzeniu takich narracji, przy Rowleyu może jeszcze automatycznie zwrócić uwagę na poprzednią serię – kieruje się do swoich stałych fanów, ale zyskuje szansę na zbudowanie nowego grona odbiorców.