Przemysław Surma, Jakub Syty: Kubatu. Ani mi się śni!

Egmont, Warszawa 2019.

Zmiana planów

Maskotki są jednoznacznie dobre. Wszystkie dzieci wiedzą, że to powiernicy prawdziwych sekretów, że można im ufać i że chronią przed niebezpieczeństwami. Jednak Przemysław Surma i Jakub Syty próbują trochę odwrócić ten motyw i zasugerować maluchom wielką przygodę – zresztą w kontynuacji pomysłu o ożywieniu zabawek. W czwartym tomie serii Kubatu, „Ani mi się śni”, Kaj musi wrócić do profesora i przekonać go, by ten przestał zajmować się pokazami z fizyki (lepszymi niż sztuczki magiczne, bo możliwymi do powtórzenia w domu!) i wrócił do swojego dawnego wynalazku. Profesorowi udało się kiedyś bowiem wszczepić maskotkom mechaniczne serca – dzięki temu stały się jeszcze bardziej prawdziwe (jakby na przekór świadomości, że dzieci i tak widzą w nich żywe stworzenia i traktują jak partnerów). Ale teraz dawne rozwiązanie ujawnia swoje słabe strony. Znika Dziobato, ukochana zabawka Malwinki. Elwirka, starsza siostra dziewczynki, prosi o pomoc Kaja i Kubatu – bez nich nie da się rozwiązać zagadki. W „Ani mi się śni” pojawia się zatem prosta fabułka oparta niemal na zabiegu rodem z horroru. Miś Pluszatek, maskotka wyrzucona przez jakieś dziecko, do istnienia potrzebuje energii – czerpie ją z innych maskotek, zamieniając się w swoistego wampira. Należy przekonać go, by zaprzestał tego procederu, a przy okazji przywrócić szansę istnienia wykorzystanym przez niego zabawkom (w tym Dziobato). Pluszatek to bardzo czarny charakter w tej bajce – jednak przechodzi metamorfozę, która pozwala uwierzyć, że odtąd wszystko będzie dobrze.

Surma i Syty proponują dzieciom komiks prosty i jednowątkowy. Przygody Kubatu nie mogą być skomplikowane ani w fabule, ani w sposobach tworzenia kadrów, tu liczy się kreskówkowość i czystość przekazu. Istnieje wielkie zagrożenie dla bohaterów (bardziej dla zabawek niż dla dzieci, skoro energia do baterii bierze się z mechanicznych serc kompanów), ale odbiorcy będą silnie przeżywać wydarzenia. To bajka w starym stylu – bez cukierkowości i obiecywania, że wszystko jest piękne: do szczęśliwego finału trzeba dojść, trzeba wypracować sobie możliwość egzystencji spokojnej. Zakończenie jest więc dla dorosłych przewidywalne i mocno moralizatorskie, z kolei dzieciom się spodoba – zniknie bowiem przyczyna strachu. Na dzisiejszym rynku wydawniczym wydaje się, że Syty i Surma wręcz przesadzają z grozą w historyjce – ale na tym właśnie polegają klasyczne fabuły, które do dzisiaj cieszą się wielkim powodzeniem. Zamiast lukrowanego świata – jest wielka przygoda.

„Ani mi się śni” to tomik z dużymi rysunkami pozbawionymi zbędnych szczegółów w kolejnych kadrach. Syty i Surma nie tworzą wielopłaszczyznowej opowieści: owszem, gdzieś w tle przemycają drobiazgi dotyczące relacji międzyludzkich: dlaczego niby Kaj może się poświęcać dla Elwirki albo – komu bardziej potrzebne jest wieczorne wspólne czytanie, tacie czy dziecku – to zagadnienia dodatkowe i urozmaicające opowieść. To komiks dla kilkulatków, starsze dzieci szybko się znudzą jednokierunkowością wysiłków autorów.

Przemysław Surma, Jakub Syty: Kubatu. Do trzech razy sztuka

Egmont, Warszawa 2017.

Maskotka

Pan inżynier, poważny uczony i wynalazca, chciałby przypomnieć osobie swój wyjątkowo atrakcyjny sen. Mógłby to zrobić z łatwością dzięki maskotce (sam zresztą ten pomysł wdrożył w życie), ale kameleon o imieniu Eon gdzieś mu znika. Inżynier szuka Eona w pobliskim lesie, a z pomocą przychodzą mu Kaj i Elwirka – którzy wprawdzie mieli zamiar zbierać poziomki na wycieczce, ale nie mogą zignorować tajemniczego szelestu w krzakach i… uciekającego Kubatu, który przecież jest ich przyjacielem. Prawdziwy Kubatu też angażuje się w poszukiwania – chce zrozumieć, o co chodzi nowej maskotce i poznać jej problem, żeby mu zaradzić. Eon bowiem nie potrafi się zdecydować, kim naprawdę jest. „Kubatu. Do trzech razy sztuka” to trzeci komiks dla najmłodszych – dynamiczny, kreskówkowy, fantazyjny, a do tego odrobinę pouczający. Bo w końcu wiedza na temat kameleonów przyda się przy poszukiwaniach Eona. Poza zmiennokształtną maskotką i rezolutnym Kubatu pojawią się w tej historii różne roboty i niezwykłe wynalazki – najlepsze, że dorośli niczemu się nie dziwią i szybko podchwytują rozmaite nietypowe rozwiązania, żeby pomóc inżynierowi i dzieciom.

Seria o Kubatu kierowana jest do najmłodszych odbiorców. Wskazuje na to nie tylko wybór tematu (maskotki) i jednowymiarowa, pouczająca fabuła. Wiek odbiorców wpisany jest również w same rysunki. Kadry w tej historyjce są duże (często to cztery paski na stronę, z rzadka dzielone na pół), a ilustracje pozbawione niepotrzebnych szczegółów. Do tego dochodzą nasycone kolory i… zaokrąglane kształty, jak również upraszczane sylwetki bohaterów. Postacie posługują się krótkimi zdaniami lub w ogóle hasłami, tak, że tomik czytać się będzie dzieciom łatwo i na pewno przekonają się do takiej formy rozrywki. W odróżnieniu od klasyki – choćby zeszytów Christy – najmłodsi ten tomik bez przeszkód czytać mogą samodzielnie. Owszem, dość szybko wyrosną z serii o Kubatu, ale autorzy na razie mogą zaangażować ich w akcję i kibicowanie postaciom. To bajka, w której kilka zagadek najzupełniej wystarczy, żeby odbiorcy wciągnęli się w fabułę. Nie bez znaczenia jest też postać Kubatu, najbardziej wyrazistej maskotki – o takiej marzyć może każde dziecko. To wstęp do opowieści detektywistycznych i przygodówek – ale na razie z ograniczaną adrenaliną, tak, żeby dzieci nie zamartwiały się losem Eona. Kryzys tożsamości to dość poważne zagadnienie, jednak autorzy umiejętnie wplatają je w całą historię – tak, by dylematy Eona stały się zrozumiałe dla odbiorców i żeby szybko udało się znaleźć potrzebne rozwiązanie. Jest to bajka dynamiczna i lekko dowcipna, pokazuje, jak działają komiksy – i dlaczego ludzie lubią je czytać. Dla najmłodszych będzie też ważne, że otrzymują „własną” serię, bez odwołań do znanych z mediów bohaterów. Kubatu to próba przełamania komiksów „dla wszystkich”, historia bajkowa i nastawiona na konkretną grupę docelową. Ma rozpoznawalny styl (i w scenariuszu, i w grafice) i nietuzinkowe postacie, tak, żeby zminimalizować wysiłek potrzebny do śledzenia i rozumienia historii. Kubatu to postać, która może łączyć świat bajki z tym realnym, tłumaczyć jeden przez drugi i wyznaczać sens istnienia ich razem. Wydaje się bohaterem na tyle odpowiedzialnym, by pospieszyć z pomocą, kiedy to konieczne – i na tyle dowcipnym, żeby zapewnić rozrywkę czytelnikom.

Jakub Syty, Przemysław Surma: Kubatu. Coś à la balon

Egmont, Warszawa 2015.

Fruwanie

Kiedy maskotki zaczynają się dziwnie zachowywać, to najwyższa pora na misje specjalne. Wprawdzie Kaj jest już za duży na swoją przytulankę i rozstał się z Kubatu, ale kiedy trzeba, na nowo będzie pracować z sygmatyczną zabawką. Problem pojawia się u Malwinki. Kilkulatka często budzi się w nocy. W zaburzeniach snu nie pomaga Dziobato, maskotka Malwinki. Sytuacja wymaga już interwencji, więc Kaj razem z Kubatu wybierają się w odwiedziny. Za kłopoty odpowiedzialny jest pluszak Malwinki, więc trzeba opracować dobry plan działania. Na szczęście Kubatu jest mądry i kieruje się zdrowym rozsądkiem. Z nim misja musi się powieść. Dla Kaja to także bardzo sympatyczna i niespodziewana możliwość spędzenia czasu z dawnym przyjacielem – ramię w skrzydło z Kubatu wyruszają na pomoc.

W tym komiksie wszystko wydaje się proste i swojskie w punkcie wyjścia: normalne jest przywiązywanie się przez dzieci do maskotek, obopólne porozumienie czy wsparcie. Normalne są nawet maskotki w roli odpędzaczy groźnych koszmarów. Ale dość szybko autorzy przechodzą od dziecięcej swojskości w sferę fantazji: maskotki są naprawdę robotami obdarzonymi duszą, sny można kontrolować, a marzenia, nawet te najśmielsze da się spełnić. Żeby nie było zbyt futurystycznie, pojawia się temat kompleksów. Dziobato nie umie fruwać (a w tej kwestii czuje się bardziej ptakiem niż maskotką). To rosnąca frustracja staje się prawdziwą przyczyną coraz większych kłopotów. „Inżynier”, który wymyślił maskotki-roboty ma jednak pomysł, jak rozwiązać problem. Wprawdzie nie nauczy nielota fruwać, ale da mu szansę sprawdzenia, jak to jest unosić się w powietrzu. To wystarczy dla złagodzenia traumy i jej skutków.

Dobrze przemyślany jest tu scenariusz. Wszystko rozgrywa się logicznie i naturalnie, według reguł bajki, ale – nienaginanych na potrzeby chwili: żeby rozwiązać problem dziewczynki i jej maskotki trzeba się trochę natrudzić, ale Kubatu lubi wyzwania – a skoro to może stać się pretekstem do obejrzenia kilku sztuczek iluzjonistów, tym lepiej. Na marginesie – zaprezentowane tu „sztuczki” są pokazem z fizyki, każde dziecko może przeprowadzić podobne eksperymenty samodzielnie w domu i na chwilę poczuć się jak magik z książki. A skoro te zjawiska okazują się prawdziwe, może da się też uwierzyć w magię przytulanek wysyłanych do dzieci po to, by odpędzały od nich troski?

„Kubatu. Coś à la balon” to komiks dla początkujących: ilustracje są tu odarte z niepotrzebnych szczegółów, kadry – raczej spore, a tekst nie dominuje. Proste kształty łączą się bajkowo z mocnymi kolorami, to w zaczarowanym świecie maskotek zjawisko jak najbardziej zrozumiałe i przyjemne w odbiorze dla najmłodszych, do których książka jest kierowana. Historyjka toczy się tu dość szybko, a kolejne przystanki pojawiają się po to, żeby zainteresować czymś maluchy lub czegoś je nauczyć (pojawia się tu między innymi mała lekcja ortografii). Wszystko zostało utrzymane w tonie przyjemnym, „bezpiecznym” – wolnym od bezsensownej przemocy. Kubatu wykazuje się ponadto subtelnym poczuciem humoru – ale podstawowy motyw przyciągający dzieci do komiksu to jego oryginalna akcja z wyrazistymi bohaterami.

Przemysław Surma i Jakub Syty dzięki formie komiksu mogą zaangażować w przygody Kubatu więcej dzieci. Fabułę dałoby się bez trudu przerobić na pisaną prozą klasyczną bajkę – ale warstwa graficzna pomaga tu najmłodszym w ćwiczeniu czytania. Publikacje Christy czy przygody Asteriksa kilkulatki poznawać mogą za pośrednictwem dorosłych. Seria o Kubatu jest przystosowana do wieku odbiorców i nie pozwala na zniechęcenie czy znużenie lekturą – to zatem pomysł na czytanie przed snem, dla rozrywki (a przy okazji na ćwiczenie się w tej sztuce). Kubatu po prostu budzi sympatię.