Chris Bradford: Agent. Okup

Nasza Księgarnia, Warszawa 2016.

Ocean

W Cherubie, który musi przyjść na myśl, kiedy czyta się serię Agent, dzieci walczyły z najgroźniejszymi przestępcami (wprawdzie w założeniach miały po prostu gromadzić dowody w śledztwie, ale do konfrontacji niemal zawsze dochodziło i dochodzi). Chris Bradford idzie w tym samym kierunku, ale choć wydawało się to niemożliwe – jeszcze bardziej zwiększa zagrożenia, drugi tom cyklu przynosi już wrażenia ekstremalne, a chociaż spod znaku „zabili go i uciekł”, to i tak trudno się od niego oderwać. Bradford po prostu potrafi dostarczać czytelnikom wielkie emocje – w tomie „Okup” przez cały czas panuje nad odbiorcami, dowolnie nimi steruje za sprawą fabuły.

Tym razem kumpli-ochroniarzy zatrudnia dla swoich córek bliźniaczek miliarder. Connor oraz Ling mają spędzać czas w tropikach, pilnując dwóch nastolatek, z których jedna przeżyła już horror porwania i czekania na okup. Bradford kreuje te dziewczyny na typowe zbuntowane i rozkapryszone nastolatki – Emily i Chloe nie zamierzają podporządkowywać się dobrym radom ani sugestiom, próbują wyrwać się spod kurateli dorosłych (oraz kumpli-ochroniarzy), imprezują, a na portale społecznościowe wrzucają fotki z dokładną lokalizacją. To, co dla córek miliardera przypomina wstęp do sielskiego wypoczynku (a dla Connora i Ling jest sporym ćwiczeniem cierpliwości) – dla piratów jest zaproszeniem do działania. Zagrożenie znane jest jeszcze przed misją. Chris Bradford równolegle prowadzi drugi wątek: przedstawia zdecydowanych na wszystko piratów, którzy w niczym nie przypominają bohaterów z tworów popkultury. Somalijscy piraci mają szansę zdobyć wielkie pieniądze, ale zleceniodawca stawia ostre żądania. Czytelnicy zatem od początku znają rodzaj niebezpieczeństwa i stopień determinacji wroga, widzą przygotowania do samego ataku. Sygnały, które Connor mógłby mylnie interpretować, zyskują wyjaśnienie w równoległej narracji.

Z jednej strony autor stawia na akcję. Bardzo mocno akcentuje sceny batalistyczne, nie stroni od obrazów śmierci i krwawych potyczek. Na tym jednak nie poprzestaje, buduje całe sytuacje mrożące krew w żyłach (jakkolwiek banalnie by to w opisie nie brzmiało) i pełne napięcia – tu stawia na wszelkiego rodzaju pułapki, podchody, ucieczki i więzienia. Całość podsyca jeszcze przecież przeniesieniem akcji na ocean: jacht opanowany przez piratów to miejsce, w którym trudno liczyć na ratunek, ale i w którym niemal nie da się ukryć. To prawdziwe wyzwanie i Connor wyrasta w nim na superbohatera, robota, który napędzany jest wyłącznie adrenaliną i nie może sobie pozwolić na najmniejszy błąd. Motyw nastolatka stawiającego opór grupie bezwzględnych przestępców nie jest przecież nowy, ale u Bradforda zostaje doprowadzony na skraj absurdu. Nie zmienia to faktu, że „Okup” czyta się znakomicie: takie przygody nikogo nie pozostawią obojętnym. Z drugiej strony Chris Bradford bez względu na przesadę w fabule wie, jak poprowadzić narrację. W ten sposób Agent wyrasta na serię przejmującą pałeczkę po Cherubie – i chociaż wtórną, to jednak na tyle dobrze napisaną, że chce się po nią sięgać, nawet mimo naiwności sensacyjnej.

„Okup” to książka dla czytelników uwielbiających mocną akcję i sensacyjność poza granicami prawdopodobieństwa, ale przekonującą w konwencji. Żeby nie zatrzymywać się tylko na tematach walk, autor dość wyraźnie akcentuje też psychikę bohatera. Connor trochę przestaje wierzyć w siebie po tym, jak na treningach nie udaje mu się zaliczyć zadań – coraz częściej powtarza, że może w pierwszej misji miał szczęście nowicjusza. Tak Bradford może uczłowieczyć tę postać, nadać jej z powrotem cechy nastolatka a nie maszyny do ochraniania rówieśników. Nie pozwala, by wątpliwości przysłoniły wyuczone reakcje, ale przez to „Okup” staje się lepszą powieścią. Przygody Connora to lektura dla spragnionych brawury i silniejszych wrażeń, ale też udana od strony literackiej. Bradford, mimo że naśladuje poczytną serię, potrafi snuć osobne historie, a i przywiązywać do swoich bohaterów. W „Okupie” napięcie sięga zenitu, ale to dla czytelników tylko zachęta do zanurzenia się w przedziwnym świecie. Tu honor stawia się naprzeciw bezwzględności, a okrucieństwo rywalizuje z zaufaniem.

Chris Bradford: Agent. Zakładniczka

Nasza Księgarnia, Warszawa 2015.

Wyzwania

Tym razem Chris Bradford proponuje młodym czytelnikom serię tematycznie zbliżoną do Cheruba Muchamore’a, chociaż dla uniknięcia oskarżeń o plagiat lekko modyfikuje założenia nowej organizacji. Tak jak w Cherubie, nastolatki zyskują profesjonalne (i wręcz superbohaterskie) przeszkolenie, tak jak w Cherubie ich istnienie trzymane jest w ścisłej tajemnicy i tak jak w Cherubie narażają się na największe niebezpieczeństwa. O ile jednak u Muchamore’a misje polegają na wyśledzeniu przestępców i udaremnieniu ich planów, o tyle u Bradforda zagrożenie do końca jest nieznane: bohaterowie mają być dziecięcymi ochroniarzami i ostatnim punktem obrony, gdyby zawiedli dorośli agenci. Jako dzieci nie wzbudzają podejrzeń, stanowią więc tajną broń w walce z terrorystami. I od początku wiedzą, że w swoich zadaniach mogą stracić życie lub zdrowie – powinni bowiem w ostateczności przyjmować na siebie kule przeznaczone dla osób, które ochraniają.

„Zakładniczka” to pierwszy tom serii Agent. Wypada bardzo obiecująco. Do grona kumpli-ochroniarzy ma dołączyć Connor, świeżo upieczony mistrz kick-boxingu. Connor trenuje sztyki walki i nie waha się, gdy trzeba pomóc słabszym. Jego ojciec zginął na misji w Iraku: nikt z rodziny nie wiedział, że należał do tej organizacji, która teraz chce zatrudnić i przeszkolić Connora. Chłopak już wkrótce dostanie pierwsze bardzo poważne zadanie: ma zostać kumplem-ochroniarzem córki prezydenta Stanów Zjednoczonych. Alicia ma dosyć agentów Secret Service, poważnie ograniczających jej wolność. Chce prowadzić życie normalnej nastolatki i wie już, jak wywieść w pole dorosłych ochroniarzy. Tymczasem islamscy terroryści planują porwać dziewczynę: Alicia nie zdaje sobie sprawy z tego, jak wielkie niebezpieczeństwo jej grozi.

W pierwszym tomie Bradford musi nakreślić zasady działania organizacji i zmieścić jeszcze jedną pełną misję. Radzi sobie z tym zadaniem: „Zakładniczka” okazuje się powieścią mocną i ciekawą. Na początku wydaje się, że autor chce pozostać w klimatach z Młodego samuraja: skupia się na dynamicznych scenach (w tym scenach walk, szczegółowo opisywanych) – z czasem jednak przechodzi do nowej zwyczajności bohatera i tu już nie szuka sensacji na siłę. W samej narracji stale przechodzi między wątkami: pokazuje albo Connora – w różnych miejscach i z różnymi zadaniami – albo plany porywaczy. W ten sposób trochę sugeruje, co stanie się z bohaterami, a trochę buduje napięcie, nie można mu zarzucić uprzedzania faktów, bo ma dobre pomysły na poprowadzenie historii w konkretnym kierunku. „Zakładniczka” nabiera tempa zwłaszcza w momencie spotkania Connora z Alicią – dobrze, że Bradford nie próbuje budować kampusu na wzór Cheruba, a koncentruje się na tym, co dzieje się po wyjeździe na misję specjalną.

W narracji łączy ten autor fachową wiedzę (w dziedzinach walk), sensacyjność i aktualne polityczne problemy świata – ze zwykłym życiem nastolatków. Alicia marzy o normalności i buntuje się wobec ojca, Connor z kolei tęskni za swoim tatą i chciałby zapracować na jego uznanie. W świecie emocji Bradford okazuje się uważnym obserwatorem – daje czytelnikom książkę, która staje się prawdziwa mimo przejaskrawianej fabuły. Bradford umiejętnie wykorzystuje zapotrzebowanie na rynku na teksty trochę filmowe i nieco zbrutalizowane – ale w tym wypadku popisuje się też sprawnością narracyjną i odwagą w konstruowaniu opowieści. „Zakładniczka” przychylnie nastawi do kolejnych tomów cyklu – jeśli autor podtrzyma ten sposób pisania i zachowa proporcje, może liczyć na wierne grono odbiorców.

Chris Bradford: Krąg wody

Nasza Księgarnia, Warszawa 2013.

Tułaczka samuraja

Seria o Młodym Samuraju umożliwia Chrisowi Bradfordowi wykorzystywanie tych wszystkich motywów, które w klasycznej literaturze czwartej nie mogłyby się znaleźć. Tu nastoletni bohater bez przerwy musi mierzyć się z dorosłymi i doskonale wyszkolonymi wojownikami – a zawsze walczy na śmierć i życie. Stara się postępować zgodnie z wpojonym mu systemem wartości i kierować się w życiu sprawiedliwością – ale przy tym nie wolno mu zapomnieć, że wrogowie nie znają litości i nie zawahają się przed niczym, a ponadto często obcy im jest honor.

Jack jest samurajem, ale trochę czasu spędził w wiosce ninja i poznał inne sposoby walki oraz przezwyciężania własnych słabości. Wyruszył w dalszą podróż i w niewyjaśnionych dla siebie okolicznościach stracił swoje najcenniejsze skarby. Musi znaleźć sprzymierzeńców wśród napotkanych na drodze osób – i znów uruchomić całą czujność oraz umiejętności walki, by móc zmierzyć się z wrogami, którzy są coraz bliżej. Sam Jack w zasadzie nie podlega metamorfozom, chłopiec ma wszystkie cechy prawdziwego bohatera powieści awanturniczej. Ciekawe przemiany rozgrywają się natomiast w jego otoczeniu: Jack poznaje kompanów (zdarza się, że do tego grona trafiają dziewczyny) niemal wykluczonych ze społeczeństwa. Ci w ferworze walk ujawniają swoje lepsze oblicze i mają szansę zrehabilitować się w oczach czytelników. Tym razem towarzyszką przygód chłopca staje się Hana, młoda i zwinna złodziejka.

Akcja serii dzieje się w siedemnastowiecznej Japonii – dla młodzieży dystans kulturowy i czasowy jest więc tak ogromny, że nie potrzeba już stylizacji językowych. To sprawia, że bohaterowie wydają się zawieszeni poza czasem, bardziej uniwersalni i przekonujący szerszą grupę odbiorców, oczywiście rozmiłowanych w powieściach akcji. Dla lepszego zrozumienia książki na końcu przygotowany został słowniczek japońskich zwrotów i pojęć używanych w tekście. Oddalenie czasowe pozwala także oczyścić fabułę z ewentualnych zdobyczy cywilizacyjnych. Postacie zdane są na własne siły, umiejętności i wyobraźnię – i tym większą wagę muszą przykładać do nauki, kiedy tylko pojawi się ktoś, kto zechce podzielić się z nimi swoimi doświadczeniami. Przypływ adrenaliny podczas lektury zapewni ciągłe poczucie zagrożenia (także dzięki potyczkom) – ale w tomie „Krąg wody” obok walk pojawia się również sporo zagadek i pułapek. Autor proponuje zatem coś więcej niż tylko popisy walczących.

„Krąg wody” może wydawać się nieco mniej brutalny niż poprzedni tom, ale i tak Bradfordowi nie chodzi o wywoływanie literackiego skandalu, a o wypunktowanie tradycyjnych wartości niezmiennych w czasie. Na swoje potrzeby przerabia baśniową wojnę dobra ze złem, dla uniknięcia naiwności wplata ją w egzotyczną scenerię, która skrywa skutecznie przejawy prostolinijnego myślenia. Przy okazji może zainteresować młodzież światem samurajów i japońskich sztuk walki – wielu odbiorców będzie cenić „Krąg wody” właśnie za egzotykę, która wyróżnia książkę spośród młodzieżowych powieści sensacyjnych i pozwala na inną, atrakcyjną lekturę.

Tułaczka Jacka jest nawiązaniem do dawnych historii awanturniczych, a Chris Bradford udowadnia, że nawet odległa przeszłość może w dzisiejszej narracji ożywać i przyciągać uwagę młodych czytelników. Nawiązania do samurajskich „zwyczajów” z kolei uzasadniają część mocniejszych fabularnych pomysłów. A że Bradford musi chronić swojego bohatera – seria dostarcza przede wszystkim rozrywki.

Chris Bradford: Młody Samuraj. Krąg ziemi

Nasza Księgarnia, Warszawa 2012.

Kodeks honorowy

Wartości, które dawniej królowały w literaturze czwartej, wciąż nie tracą racji bytu, jednak by zwiększyć ich atrakcyjność, potrzebny jest oryginalny, a czasem i egzotyczny pomysł. „Krąg ziemi” – kolejny tom przygód młodego samuraja – zbudowany jest właśnie z kodeksu honorowego. Bohaterowie muszą kierować się w swoich działaniach zaufaniem opartym na uczciwości. Kształtują swoje charaktery zgodnie z pożądanymi pozytywnymi cechami. Nie ma tu mowy o kłamstwach czy niehonorowym zachowaniu, a takie idealizowane postawy stanowią cenną wskazówkę dla młodych odbiorców. Kuszą, bo są bardzo trudne do wprowadzenia w życie – postępowanie zgodnie z kodeksem wartości to wielkie wyzwanie, może się więc spodobać młodym czytelnikom, zwłaszcza że zgrabnie ukryte w burzliwej fabule nie ma posmaku moralizatorskiego.

Jednak powrót do zasad proponowanych już w klasycznej literaturze czwartej musi być powiązany z motywami, które wygrają konkurencję z dzisiejszymi rozrywkami. Dlatego seria „Młody Samuraj” to zestaw powieści akcji, dodatkowo przeniesionych w realia egzotyczne i oddalone w czasie. Wydarzenia rozgrywają się w siedemnastowiecznej Japonii, jednak poziom emocji zmniejsza ten dystans, nie odbierając dzieciom przyjemności z lektury. Jack ucieka przed wrogami, którzy pozbawili życia jego ojca i przyjaciół. Ninja Smocze Oko przyczynił się do tragedii chłopca, który teraz… trafia do wioski ninja.

Chris Bradford stworzył powieść, w której dzieje się bardzo dużo i bardzo intensywnie. Już od pierwszych stron najbardziej liczą się tu walki i pościgi, pojedynki na śmierć i życie i potyczki, w których wszystkie chwyty są dozwolone. W dodatku autor nie pozostawia miejsca na błędy czy wahania, jego bohaterowie – samuraje i ninja – są perfekcyjnie wyszkoleni, reagują błyskawicznie i zawsze ich zamiary w walce zgadzają się z czynami. Na początku zwłaszcza sprawia to wrażenie oglądania wyidealizowanego filmu akcji, ale można się szybko przyzwyczaić do konwencji, którą autor narzuca. Z czasem motyw prawdziwych walk przemienia się w pomysłowe treningi (obecność mistrza i jego niebanalne wskazówki przywołują na myśl „Karate Kid” – tyle że Jack nie jest jedynym ćwiczącym, a nie wszyscy spośród pozostałych adeptów darzą go sympatią). Nie ma tu żartów ani kaprysów, stawka jest wysoka i cały czas trzeba o niej pamiętać.

Świat samurajów i ninja – wydawałoby się, że dla odbiorców trudno będzie o bardziej odległy temat. Tymczasem sporo spostrzeżeń z fabuły przenosi się bez trudu na sferę psychiki, a co za tym idzie – zwiększa się też ich uniwersalna wymowa. Autor potrafi rozbudzić w czytelnikach tęsknotę za honorowym zachowaniem czy jasno określonym i akceptowanym przez wszystkich systemem wartości. Nie oznacza to, że w takiej konstrukcji nie ma zła – jest, ale walki toczą się zgodnie z przejrzystymi regułami, niskie uczucia nie mają tu racji bytu, a gdy się pojawią, to jedynie w szczątkowej formie, nigdy jako motor działań postaci czy cel ich życia.

Na brak atrakcji w historii nikt nie może narzekać. Książka Bradforda spodoba się kolekcjonerom mocnych wrażeń, a i miłośnikom tradycji w literaturze czwartej. Każda strona przynosi tu nowe zagrożenia, nowe wyzwania i nowe emocje – autor nie musi ograniczać się do stereotypowych motywów stale obecnych w powieściach dla młodzieży – pokazuje i oddanie, i szacunek, i siłę przyjaźni, i miłość do rodzeństwa. Przedstawia rolę autorytetów i zyski płynące z słuchania mistrzów. Przywraca młodym odbiorcom te wątki, które w świecie gier komputerowych przestały mieć znaczenie i przypomina o sensie życia zgodnego z wyznawanymi ideałami.
Ponieważ to kolejny tom serii, autor umożliwia odbiorcom wstrzelenie się w fabułę – co pewien czas napomyka o wydarzeniach z przeszłości i dzięki temu prostemu zabiegowi nie musi kierować tomu tylko do stałych czytelników.