Alicja Krzanik: Wielokropek i przyjaciele. Opowieści o interpunkcji dla najmłodszych

Nasza Księgarnia, Warszawa 2026.

Interpunkcja

To oczywiste, że skoro wydawcy i rodzice naciskają na obecność na rynku literatury czwartej przede wszystkim publikacji edukacyjnych, dawne bajki pozwalające na przeżycie wielu urozmaiconych emocji zamieniają się w inaczej napisane podręczniki. „Wielokropek i przyjaciele” Alicji Krzanik to próba urozmaicenia słownikowych wyjaśnień dotyczących interpunkcji za sprawą Wielokropka – bohatera przybywającego nie wiadomo skąd na pewną planetę, łudząco podobną do Ziemi. Wielokropek pozostaje tajemnicą: nikt nie wie, kim naprawdę jest i czego szuka – wystarczy, że chodzi i przygląda się codzienności oraz przeznaczeniu kolejnych znaków interpunkcyjnych. Alicja Krzanik decyduje się na krótkie czytanki wzbogacane o drobne piosenki na temat znaków interpunkcyjnych i zasad ich stosowania. W piosenkach dąży do uchwycenia sedna przesłań – tak, żeby łatwiej było zapamiętać, kiedy dany znak się przydaje – co naturalnie sprawia, że te piosenki nie wypadają zbyt bajkowo czy intrygująco z perspektywy dzieci wciąż zmuszanych do sięgania po mnemotechniczne sztuczki. Znacznie ciekawiej w roli pomocy naukowych wypadają już krótkie czytanki – bo nie opowiadania. Powiązane są postacią Wielokropka, który odwiedza kolejnych bohaterów i obserwuje ich podczas pracy. Oznacza to, że w każdej z czytanek pojawia się nadreprezentacja danego znaku interpunkcyjnego w formie wpisanych w fabułę przykładów. Problem w tym, że Alicja Krzanik nie dba o to, żeby w tych historyjkach działo się cokolwiek poza prezentowaniem znaków – więc nawet jeśli coś zaczyna się ciekawie i mogłoby się rozwinąć w sposób, który zaintryguje – to wygra raczej chęć uczenia dzieci interpunkcji. I to jest właśnie największy mankament związany z realizowaniem rynkowych wytycznych – zapomnienie o zabawie czy absurdzie na rzecz nauki zawsze, nawet podczas czytania – wydawałoby się – bajkowej publikacji.

„Wielokropek i przyjaciele” to książka, która od razu przyciągnie dziecięce spojrzenia za sprawą obrazków Macieja Szymanowicza – ten ilustrator bardzo dobrze rozumie zarówno absurd, jak i abstrakcyjne myślenie charakterystyczne dla bajkowych bohaterów. Do tego bez trudu wyzwala uśmiech – sprawiając, że chce się sięgać po książki z jego pracami. Wielokropek w ujęciu Szymanowicza wygląda trochę jak mrówka a trochę jak gąsienica, zachęci dzieci do zadawania pytań i do dziwienia się postaciom. Pytanie tylko, czy samo wskazywanie zastosowań – nadrzędne w tekście – stanie się czynnikiem wystarczającym do tego, żeby maluchy chciały czytać z własnej woli. „Wielokropek i przyjaciele” to książka, która ma podtytuł „Opowieści o interpunkcji dla najmłodszych” – i nieprzypadkowo to właśnie ten podtytuł zajmuje centralne miejsce na okładce. Trochę za dużo tu tendencji do wplatania teorii w przygody bohaterów. Jeśli to bohaterowie w dialogach wyjaśniają sobie nawzajem zasady stosowania znaków interpunkcyjnych – odrobinę tylko oswajając słownikowe teorie – to automatycznie dzieciom trudniej będzie skoncentrować się na czytaniu i na przyswajaniu wiadomości. Dobrze, że książka zawiera też zadania dla małych odbiorców – będzie to sposób na wytchnienie od ciągłej nauki i odczytywania kolejnych informacji. W dążeniu do pożenienia rozrywkowych książek z publikacjami czysto edukacyjnymi łatwo zgubić proporcje – należy bardzo na to uważać. Jednak kiedy dzieci potrzebują akurat edukacyjnego wsparcia dotyczącego interpunkcji – mogą po tę książkę sięgać bez obaw.

Anna Salamon, Alicja Krzanik: Cyferkowa książka

Nasza Księgarnia, Warszawa 2021.

Liczenie wełniane

Naturalną konsekwencją literkowego picture booka przygotowanego przez Annę Salamon jest "Cyferkowa" - kartonowa książka pozwalająca poznawać cyfry (i drobną historyjkę, do której rymowane zwrotki napisała Alicja Krzanik). Tym, co może najbardziej urzec nie tylko dzieci, jest zestaw bajecznie kolorowych cyfr - ale też cały świat wydziergany na szydełku. Wydziergane są tu sylwetki bohaterów, przedmioty codziennego użytku, ale nawet portrety rodzinne zawieszone na ścianach. Rytm, który wybrała autorka, pozwala poznawać kolejne cyfry i utrwalać sobie wiedzę na ich temat dzięki liczeniu przedmiotów, które pojawiają się na regale (także szydełkowym). Jedna strona wykorzystana została na prezentację cyfry - i zachętę kierowaną do dzieci, by poćwiczyły kształt. Czasami trzeba się też zastanowić nad przedmiotami albo tematami z najbliższego otoczenia - pozwalającymi się policzyć. W ten subtelny sposób autorka zaprasza dzieci do ćwiczenia matematyki w podstawowym zakresie - nie psując im rozrywki. Taka zabawa pomoże im w nauce pisania (ale też w zapamiętaniu wyglądu cyfry), umożliwi też doskonalenie umiejętności. Obok cyfry (dzianinowej, naciągniętej na styropianową formę) znajduje się regał, na którym z czasem będzie przybywać zabawek. Co dwie rozkładówki z prezentacją cyfr pojawia się z kolei obrazek z życia rodziny małego Franka. Tutaj znajdują się dodatkowe polecenia dla dzieci: trzeba policzyć elementy obrazków, wskazywać różne rzeczy i odpowiadać na pytania. Żeby mali odbiorcy lepiej zrozumieli, czego dotyczą obrazki, Alicja Krzanik wprowadza tu czterowersy (zwykle udane, ale świąteczny, mikroskopowy i plastyczny zamieniają się niestety w rymowane koszmarki, jeśli oceniać je pod kątem warsztatowym). To także metoda na oderwanie maluchów od liczenia - chodzi o to, żeby nie znudziły im się ciągłe polecenia i zadania, i żeby mogły wejść w świat książeczki nieco bardziej, przekonać się, że bohaterowie nie są przypadkowi i nawet - że istnieje tu szczątkowa fabuła, którą warto prześledzić.

"Cyferkowa" to przede wszystkim książka imponująca pod względem wykonania ilustracji. Oczywiście po "Literkowej" zaskoczeń już nie ma, Anna Salamon udowodniła, co potrafi - jednak takie podejście do lekcji matematyki bardzo cieszy. Może uświadomić dzieciom, jak różne są sposoby ilustrowania książek i opowiadania historii, dorosłym pokazuje, jak połączyć edukację i rozrywkę. Anna Salamon nawiązuje trochę do propozycji Ewy Pawlak i jej materiałowych wycinanek - robi coś nietypowego, sprawiając, że jej książka wzbudzi jeszcze większe zainteresowanie na rynku. Nasycone kolory przyciągają spojrzenia - z taką książką nudzić się nie można, nawet jeśli dotyczy zadań matematycznych. Autorka sięga po motyw, który wydaje się naiwny sam w sobie - ale za sprawą realizacji wypada zupełnie inaczej. Ta propozycja znajdzie sobie miejsce na rynku, spodoba się różnym grupom odbiorców, a przy okazji pokaże też talent autorki. "Cyferkowa" zachęca do pracy - budzi ciekawość i daje się odkrywać w uroczych detalach. Anna Salamon może towarzyszyć najmłodszym w przygotowaniach do pisania, czytania i liczenia.