Agnieszka Ludwig-Słomczyńska: Simona Kossak. Mieszkanka dzikiej puszczy

Czarna Owca, Warszawa 2021.

Niechciana

W cyklu Oni zmienili świat pojawia się portret Simony Kossak, kobiety, która na przekór wszystkim przeciwnościom losu zdecydowała się podążyć za marzeniami. Odepchnięta przez rodzinę, znalazła szczęście daleko od "swoich" stron, w Puszczy Białowieskiej. Tu zajmowała się badaniami przyrody, ale także opieką nad dzikimi zwierzętami, które ludzie przynosili do jej samotni. Simona Kossak nie wybrała realizowania scenariuszy typowych i akceptowanych przez społeczeństwo, postanowiła kierować się głosem serca i dobrze na tym wyszła. Tomik "Simona Kossak. Mieszkanka dzikiej puszczy" kierowany jest do dzieci, które powinny dzięki lekturze uwierzyć w siebie i w swoje możliwości i przekonać się, że zawsze warto realizować własne pasje. Dodatkowym atutem jest tutaj obecność zwierząt - to coś, co przyciągnie kilkulatki do opowieści.

Simona Kossak nie jest tu prezentowana w szczegółowej biografii, Agnieszka Ludwig-Słomczyńska decyduje się na krótkie akapity z informacjami - wybiera co ciekawsze z perspektywy dzieci tematy i zamienia je we wzmianki na temat bohaterki. Trudniejsze pojęcia - jeśli takie się pojawiają - tłumaczy na marginesach (chociaż czasami niektóre słowa sprawiające dzieciom trudność czy po prostu niezrozumiałe nie doczekają się omówienia). Poza życiorysem Simony Kossak autorka zajmuje się prezentowaniem kontekstu historycznego i społecznego, w równie drobnych notkach proponuje dzieciom wyjaśnienia dotyczące wydarzeń z przeszłości. Dzięki temu może utrwalić pewne wiadomości, zaintrygować odbiorców czasami, w których żyła bohaterka książki. Najbardziej wartościowe będzie jednak zestawianie miłości do przyrody i podążania za marzeniami. Simona Kossak staje się dość nietypowym wzorem do naśladowania dla dzieci. Publikacja ma służyć celom edukacyjnym, widać to choćby w doborze tematów poruszanych na marginesie opowieści: właściwa narracja jest rozbijana przez dodatkowe informacje z różnych dziedzin. Dzięki kodom QR odbiorcy mogą od razu sprawdzać, o czym jest mowa w książce, poznają różne gatunki drzew i ptaków, ale też tematy poboczne - dowiedzą się, czym jest drzewo genealogiczne i co to są juwenalia. Autorka przytacza kilka anegdot z życia Simony Kossak. Znalazła się w książce wielka rozkładówka z informacjami na temat żubrów - zatem w serii, która poświęcona jest ludziom - badaczom, odkrywcom i twórcom - pojawia się sporo danych z przyrody i rozbudzających wyobraźnię ciekawostek. Jest to tomik bardzo kolorowy, wypełniony ilustracjami, które mają za zadanie odciążać warstwę narracyjną. Informacje porozrzucane po stronach nie wydają się przeładowane - zajmują pojedyncze akapity, a autorka dobrze wyczuwa, kiedy może sobie pozwolić na rozbudowanie właściwego tekstu. Dzieci same będą wybierać, jakimi tropami powinny podążać - czy decydować się na naturalny rytm narracji, czy sprawdzać kolejne wyjaśnienia wtedy, kiedy są potrzebne. Tomik poświęcony Simonie Kossak to publikacja przeznaczona dla maluchów potrzebujących inspiracji i wsparcia w realizowaniu marzeń. Bohaterka, którą Agnieszka Ludwig-Słomczyńska przedstawia, nie należy do kanonu postaci znanych maluchom - po tak przygotowanej opowieści wszystko zapewne się zmieni. "Simona Kossak. Mieszkanka dzikiej puszczy" to tomik pokazujący, że zawsze warto być sobą i nie poddawać się przeciwnościom losu.

Agnieszka Ludwig-Słomczyńska: Krystyna Skarbek. Szpieg w spódnicy

Czarna Owca, Warszawa 2021.

Tajemnice

Nawet jeśli jakieś dziecko nie lubi czytać, może dać się uwieść wielkiej tajemnicy, szpiegowskiej historii z życia wziętej. I chociaż zwykle w publikacjach biograficznych dla najmłodszych pojawiają się ludzie nauki czy artyści, Agnieszka Ludwig-Słomczyńska postawiła na odejście od tego schematu. "Krystyna Skarbek. Szpieg w spódnicy" to opowieść niemal sensacyjna, chociaż ciągle oparta na faktach z życia. Bohaterka tomu jest niczym filmowa postać, rozbudza wyobraźnię i przypomina, że poza "standardowymi" w opowieściach dla najmłodszych zawodami są jeszcze bardzo nietypowe metody zarabiania na życie. Dodatkowy smaczek niesie fakt, że to książka o szpiegu-kobiecie. Dzięki temu autorka może przyciągnąć do lektury i chłopców, i dziewczynki, bez obaw, że któraś grupa poczuje się znużona.

Krystyna Skarbek zostaje tu przedstawiona jako osoba z rodu z tradycjami - i jako ta, która realizuje swoje śmiałe marzenia. Podczas drugiej wojny światowej postanowiła, że zostanie szpiegiem - dzieci dowiedzą się, co wiązało się z tą decyzją i jak wpłynęła ona na wojenne i powojenne losy Krystyny Skarbek. Będą jej towarzyszyć w podróżach po świecie i w niebezpiecznych misjach - aż po burzliwą (chociaż niezwiązaną z zawodem) śmierć.

Agnieszka Ludwig-Słomczyńska stawia tutaj na sensacyjność i skrótowość. Zdarza się jej pisać trochę nie w stylu dla dzieci (na przykład gdy wspomina, że ojciec bohaterki przepuścił majątek), jednak przeważnie fakty umożliwiają jej posługiwanie się prostym i zrozumiałym powszechnie językiem. Autorka nie udaje i nie unika trudnych tematów, jeśli musi wprowadzić wstawkę dotyczącą konkretnego momentu historycznego, posługuje się przypisem - dzięki temu jeszcze bardziej może edukować najmłodszych. Przypomina o kursach, jakie przechodziła Krystyna Skarbek, o szkoleniach dla szpiegów i o współpracy z różnymi ludźmi. Nie zajmuje się odtwarzaniem z detalami kolejnych akcji - wystarczą jednak wzmianki o nich, żeby zadziałać na wyobraźnię dzieci. Dużo tu tekstu jak na tomik dla najmłodszych, jednak nikomu to nie będzie przeszkadzać, wręcz przeciwnie - im więcej informacji o działalności Krystyny Skarbek, tym lepiej. A przecież na początku autorka zastrzega, że życie szpiegów jest owiane tajemnicą i wykorzystuje wiele mylnych tropów. Sporo w tomiku także kontekstu historycznego: nie ma tu działalności szpiegowskiej dla samej przygody (co byłoby zrozumiałe w kontekście literatury czwartej), a w konkretnych wojennych warunkach. W związku z tym mnóstwo uwagi poświęca Agnieszka Ludwig-Słomczyńska na pokazywanie niebezpieczeństw płynących z rzeczywistości pozaliterackiej. Nie fabularyzuje tej opowieści, nie nadaje jej literackich tonów - pisze prosto i zwięźle, tak, żeby wszyscy bez trudu ją zrozumieli - ale też żeby nie mieszać gatunków. Tu liczy się relacja z życia kobiety-szpiega, coś, co może wzbudzić zainteresowanie najmłodszych. Diamenty, ucieczka w bagażniku samochodu ministra, wysadzenie drogi przez przełęcz - nie brakuje tutaj scen tworzonych z rozmachem i jakby na potrzeby filmu sensacyjnego, jednak Agnieszka Ludwig-Słomczyńska przypomina, żę to prawdziwe wydarzenia z życia jednej odważnej kobiety. Dzięki takiej lekturze może uświadomić dzieciom, że każdy sam decyduje, jaki zawód sobie wybierze i co będzie robił w przyszłości - a wielkie przygody nie są zarezerwowane tylko dla kreskówkowych superbohaterów.

Agnieszka Ludwig-Słomczyńska: Mieczysław Bekker. Inżynier pojazdu księżycowego

Czarna Owca, Warszawa 2021.

Działanie

Seria Oni zmienili świat to propozycje picture booków edukacyjnych kierowanych do najmłodszych odbiorców. Nie ma tu zbyt wiele danych, żeby nie odstraszyć dzieci na starcie. Liczą się natomiast ciekawe biografie przełożone na język obrazków oraz na ciekawostki wydobywane z życiorysów. Szuka się tutaj przykładów, wzorców zachowania i możliwości powiedzenia dzieciom, że mają szansę zrobić światową karierę, wszystko zależy od nich i od ich otwartości na wiedzę czy na nowe doświadczenia. I chociaż przeważnie w takich cyklach pojawiają się nazwiska znane wszystkim, Agnieszka Ludwig-Słomczyńska może trochę zaskoczyć małych odbiorców. „Mieczysław Bekker. Inżynier pojazdu księżycowego” to publikacja, która tytułem kusi. Pojazdy księżycowe rozbudzają wyobraźnię każdego dziecka, a dodatkowo umożliwiają poszerzenie rodzajów codziennych zabaw. Kilkulatki zyskują tutaj nadzieję na „kosmiczną” karierę – i podpowiedź, jak wykorzystać swoje zabawy.

Najpierw jednak autorka zajmuje się przedstawieniem kosmosu. Skrótowo prezentuje Układ Słoneczny, tłumaczy, czym jest Księżyc, jak wyglądała historia lotów w kosmos, aż dociera do motywu konkursu na projekt pojazdu księżycowego. To jest moment rozwidlenia książki. Odbiorcy mogą podążać za rozproszoną, poszatkowaną narracją, albo zdecydować się na własne wymyślanie pojazdów – pojawia się nawet lista wymagań. Niby po to, żeby zademonstrować poziom trudności, jednak też po to, żeby same maluchy mogły sprawdzić się w konkursie. Oczywiście nie będą tworzyć pojazdów jak inżynierowie, ale wystarczy, że uruchomią wyobraźnię podczas konstruowania pojazdów z klocków – by spróbować czegoś nowego i atrakcyjnego. Co ciekawe, nawet po nakreśleniu reguł konkursu autorka nie przechodzi do biografii: pokazuje za to problemy, z jakimi musieli borykać się konstruktorzy. Następnie przedstawia prototyp zaprojektowany przezz zespół General Motors i profesora Bekkera, wiedząc, że dzieci będą z pewnością zainteresowane kosmicznym pojazdem.

Tak naprawdę biografia kostruktora zajmuje ostatnią rozkładówkę (należy przy tym pamiętać, że to picture book, więc tekst na każdej ze stron jest dodatkowo rozrzedzany), wcześniej liczy się wszystko, co wiąże się z pomysłem, projektem, pojazdem i wymaganiami dotyczącymi umieszczenia czegokolwiek w kosmosie. To udany sposób na zainteresowanie najmłodszych nauką: bez ogromu trudnych pojęć i bez skomplikowanych wyjaśnień, z nastawieniem na zabawę i na praktyczny aspekt wiadomości. Sam Mieczysław Bekker nie jawi się tutaj jako ktoś wyjątkowy, dzieci znacznie bardziej skupiać się będą na jego pomyśle – ale dzięki temu zainteresują się procesem zdobywania wiedzy i przekonają się, że każdy może spełniać marzenia. „Mieczysław Bekker. Inżynier pojazdu księżycowego” to propozycja nietypowa: zamiast przedstawiać życiorys, akcentuje inne elementy opowieści, rozbudza wyobraźnię i zachęca do działania. Marcin Bruchnalski decyduje się tutaj na łączenie zdjęć i rysunków – w ilustracjach stawia najczęściej na szkice, bo dzięki temu może wprowadzać motyw schematów konstrukcyjnych (w wersji – dla dzieci). Sprawdzi się ten tomik jako wstęp do przygody z nauką.