Dorota Kassjanowicz: 30 znikających trampolin

Albus 2020.

Pastisze

Można wykorzystać taki pomysł w celu podszlifowania warsztatu, ćwiczenia pisarskich umiejętności i sprawdzenia, jaką zabawę daje tekst jako taki. Dorota Kassjanowicz proponuje jednak coś innego: pastisze podsuwa jako rozwiązanie dzieciom. W ten sposób dotrze do różnych grup odbiorców. Najmłodszym pokaże, że jedna historia opowiedziana na kilka sposobów to zestaw zupełnie różnych historii. Dorosłym – na przykład rodzicom, którzy będą towarzyszyć dzieciom przy lekturze – że w każdym, najbardziej nawet zwyczajnym wydarzeniu można odkryć sporo magii. W „30 znikających trampolinach” autorka wybiera sobie jeden motyw: oto dzieci wracają z basenu i przekonują się, że pod ich nieobecność zniknęła z ogrodu trampolina. Maluchy podejrzewają, że zakradł się do nich złodziej i wyniósł ich ulubioną zabawkę – zaczynają nawet zastanawiać się, kto z sąsiadów jest najbardziej podejrzany w takiej sytuacji. Na szczęście nad wszystkim czuwa tata i to on rozwiązuje zagadkę: na jego oczach wielka wichura przeniosła trampolinę przez płot, do innego ogródka. Niby nie ma w tym tajemnicy, sprawy kryminalnej albo powodów do narzekania – jest za to sensacja, bo podobne wichury nie zdarzają się zbyt często – ale dla dzieci to szansa na opowieść przypominającą bajkę.

Cała fabuła zostaje ukazana w pierwszym, neutralnym tekście. W dalszej części tomu Dorota Kassjanowicz zajmuje się już opowiadaniem tej samej historii na różne sposoby. I o ile przynajmniej część dorosłych trafiała w swoich lekturach na parodie i pastisze, więc wie, ile zależy od przyjętej formy, o tyle dla kilkulatków będzie to co najmniej odkrywcze. Trochę szkoda, że nie zawsze autorka czuje się silna w pastiszach, bywa, że mogłaby coś opowiedzieć lepiej, bywa też, że wybiera rozwiązanie „klimatyczne” zamiast kolejnego gatunku. Niespecjalnie imponuje rymowankami (ale jest ich tu kilka, w różnej funkcji), czasami decyduje się na przykład na wersję „optymistyczną” i „pesymistyczną”, czym pokazuje dzieciom, że odpowiedni dobór słów może wręcz narzucać odbiorcom sposób interpretacji. Wymyśla raz własny język do opowiedzenia historii, raz bawi się w baśń, telewizyjny reportaż interwencyjny czy w plotkarską relację. Podpowiada, jak opowiadanie brzmiałoby w wersji dla wzrokowców i dla słuchowców, przywołuje formy nie tylko literackie. Wprowadzane przez nią rozwiązania mogą zachęcić dzieci do samodzielnych poszukiwań środków wyrazu – to zjawisko, którego nie spotyka się przeważnie w szkołach, a szkoda, bo maluchy mogłyby sporo się nauczyć podczas zabawy. Choćby – jak operować słowami i jak je dobierać, żeby najlepiej przekazywać intencje. Jest w tej publikacji zatem nie tylko pomysł autorski, ale i zestaw inspiracji. Tak przygotowana książka może nie przekona wszystkich dzieci, za to przyda im się bez wątpienia do rozwijania wyobraźni oraz kompetencji językowych. Warto też zwrócić uwagę na jakość wydania: tom staje się popisem graficznym Pauliny Daniluk, która odchodzi od kiczowatych i cukierkowych rysunków na rzecz prześmiewczych i momentami nawet satyrycznych obrazków.

Elizabeth Lim: W świecie iluzji. Mroczna baśń

Harperkids, Warszawa 2020.

Superbohaterka

Mulan jest kolejną postacią w klasyce baśni, która pokazuje, jak wielką siłę mają kobiety zdeterminowane do działania a przez otoczenie uznawane za słabe. Z opiniami ze strony społeczeństwa Mulan musiała się uporać znacznie wcześniej: powołanie do wojska otrzymał jej stary i schorowany ojciec, dziewczyna nie rozumie, dlaczego to on ma walczyć w obronie ojczyzny, a nie osoba zdrowa i pełna sił oraz energii – tylko z powodu innej płci. Gdyby była chłopcem, mogłaby sprawdzić się na polu bitwy, nikt jednak nie chce dać jej takiej szansy. Mulan czuje się pewna, nawet jeśli przyjdzie jej zmierzyć się z największymi wyzwaniami – próbuje je podejmować. Dlatego też wykrada powołanie i postanawia stawić się w wojsku jako Ping, syn, o którym nikt w rodzinie nie lubi opowiadać. W przebraniu, z męskim imieniem, Mulan czeka prawdziwy bojowy chrzest – ale i ten element należy już do przeszłości w opowiadaniu – aktualnie dziewczyna staje przed najpoważniejszym sprawdzianem w całej swojej egzystencji – kto wie, czy nie w całym życiu. Kiedy jeszcze była słabo wyszkolonym żołnierzem – pozbawiona prawidłowych odruchów – mogła zginąć. Osłonił ją wtedy – i automatycznie uratował jej życie – teraz Shang potrzebuje znacznie więcej niż błyskawicznej reakcji dziewczyny. Uchodzi z niego krew – wydaje się, że nic mu już nie pomoże – większość towarzyszy broni powoli odwraca się od niego, przekonana, że nie można poprawić jego stanu. Jedynie Mulan jako Ping postanawia walczyć do upadłego – nawet wbrew ponurym przesłankom. Ojciec Shanga nawiedza Mulan we śnie i proponuje nietypowy układ: jest jedna możliwość ocalenia Shanga, którego dusza rano powinna już być w zaświatach. Do tego jednak trzeba wyjątkowej odwagi – należy bowiem przejść w zaświaty i tam przeprowadzić odpowiednie negocjacje. Igranie z tymi, którzy zawiadują ludzkimi duszami, nie napawa optymizmem – jednak Mulan nie zamierza się poddawać. Skoro istnieje choćby cień szansy – musi spróbować. Tak trafia w zaświaty. Tu ma odnaleźć Shanga, zawiera pakt, na mocy którego albo wyprowadzi przyjaciela z powrotem do krainy żywych, albo sama zostanie jako zakładnik – uwięziona w wieczności, bez możliwości powrotu. I to nie odstrasza dziewczyny, która – i w tym sedno działań – podkochuje się od dawna w swoim dowódcy, chociaż nie uświadamia tego sobie i niespecjalnie potrafiłaby zdefiniować. Shang to przecież ktoś wyższy rangą, do tego – traktujący Pinga jak kumpla. Lepiej nie psuć tej więzi, która istnieje i która daje sporo możliwości bycia obok. Nawet jeśli w chwilach największej gorączki – albo emocji związanych z wydarzeniami – wydaje się, że uda się ocieplić sytuację, Mulan nie chce podejmować ryzyka związanego z miłością.

„W świecie iluzji” to kolejny tom w poczytnej serii Mroczna baśń. Udany początek sprawił, że autorzy szukają kolejnych fabuł do przedstawiania młodym czytelnikom. Kuszą obecnością zła, czarnymi motywami, odejściem od banalnych opowieści – przewidywalnych i cukierkowych – w stronę tego, co wymykające się schematom. I to sprawia, że młodzi odbiorcy chętniej decydują się na lekturę.

Nick Eliopulos: Minecraft. Noc nietoperzy

Egmont, Warszawa 2020.

Z kwadratów

Oficjalna historyjka Minecrafta – zresztą kolejna w serii – to dla dzieci propozycja lektury dynamicznej i dostosowanej do stylistyki pop, a do tego – przeznaczona nie tylko dla fanów gry, chociaż tym, oczywiście, najłatwiej będzie wprowadzić się w wirtualną rzeczywistość i docenić jej rozwiązania. Gra – oparta na pomysłach bardziej niż na grafice (w świecie Minecrafta nie liczy się przecież imponujący obraz, a konstrukcja świata) – zamienia się tu w przygodę kilkorga dzieci, które chodzą do jednej klasy i na początku poznały się jako fani Minecrafta – a od tamtej pory trzymają się razem, przynajmniej wtedy, gdy trzeba rozwiązywać skomplikowane wirtualne problemy. Bohaterowie spotykają się w szkole – i też tutaj wychodzi na jaw kolejne tajemnicze niebezpieczeństwo przeniesione bezpośrednio z Minecrafta. Nauczyciele nie rozumieją, co się dzieje, uczniowie są zdezorientowani, bo mogliby pomyśleć, że zjawisko należy do prawdziwych i wytłumaczalnych logicznie. Tylko ekipa grająca w Minecrafta wie, że inwazja nietoperzy wiąże się z kodami gry i z przekraczaniem kolejnych granic. Otwiera się portal do wirtualnej rzeczywistości, a może ktoś próbuje zastawić pułapkę – wystarczy, że w szkole, w szybach wentylacyjnych, pojawia się mnóstwo nietoperzy, które zachowują się trochę nietypowo.

Nietoperze to moby w grze – tam są spotykane znacznie częściej niż w placówkach oświatowych, z czego tylko zapaleni minecraftowcy zdają sobie sprawę. W związku z tym tylko część uczniów jest w stanie rozszyfrować zagadkę – a żeby tego dokonać, muszą przenieść się do gry i tam współpracować ze sobą. O ile nietoperze nie budzą żadnych negatywnych uczuć (pomijając ludzi, którzy panicznie i bez powodu się ich boją), o tyle już zombie czy rozmaite potwory, które są w grze – mogą okazać się niebezpieczne. Gdyby tak nieumarli wyszli z gry i zaatakowali szkołę w ślad za nietoperzami, sytuacja zrobiłaby się znacznie bardziej poważna – do tego zresztą dzieci nie chcą dopuścić. Nietoperze to znak, że w świecie Minecrafta dzieje się coś, co wymaga zdecydowanej reakcji. Nick Eliopulos dobrze czuje się w tej przestrzeni – wie, jak zaintrygować dzieci połączeniem rzeczywistości realnej i wirtualnej, nie zmęczy tych, którzy fanami gry nie są – dla nich ma po prostu zwykłą przygodówkę pop. Radzi sobie z narracją, chociaż nie dba o budowanie charakterów postaci czy o rozwijanie ich relacji poza obowiązkami w grze. Minecraft zyskuje w ten sposób możliwość zachęcania odbiorców do wypróbowania gry – a dla fanów ma lekturę-niespodziankę, fabularyzowany fragment możliwości gry. Wiadomo, że nie proponuje ten autor wielkiej literatury, zresztą – nie ma takiej potrzeby – za to ucieszy dzieci, które lubią komputerowe rozrywki.

Achim Gruber: Dramat zwierząt domowych

Feeria, Łódź 2020.

Cierpienie

Trudno ze spokojem śledzić opowieść Achima Grubera, który jako weterynarz i patolog zwierzęcy zajmuje się przedstawianiem rozmaitych rodzajów krzywd, jakie ludzie – świadomie i nieświadomie – wyrządzają swoim pupilom. „Dramat zwierząt domowych” to książka bardzo obszerna, a do tego przeładowana przykładami ludzkiej bezmyślności lub tragedii rozgrywających się w najbliższym otoczeniu. Autor wiele razy będzie czytelnikom przypominał, że sam kocha zwierzęta – i emocje w swojej pracy musi wyłączyć, bo nie sprawia mu przyjemności odnajdowanie kolejnych śladów zaniedbań ze strony właścicieli. Jednocześnie dobitnie pokazuje, że niektórzy zwierząt mieć nie powinni, bo nie są w stanie opiekować się nimi właściwie, nawet jeśli we własnym mniemaniu robią wszystko, co trzeba.

Gruber zabiera czytelników ze sobą nie tylko na salę, w której przeprowadza sekcje zwłok. Bywa w domach, w których całe stada zwierząt po śmierci właścicieli zaczynają zjadać się nawzajem żywcem. Sprawdza, do czego doprowadzają hodowcy i miłośnicy poszczególnych ras (zwykle dążenie do osiągnięcia jakiegoś efektu wiąże się z krzywdzeniem całej rasy, mutacjami groźnymi dla życia albo wyjątkowo utrudniającymi funkcjonowanie – o tym jednak ludzie rzadko myślą). Opisuje rozmaite choroby zwierząt. Czasami pokazuje nieszczęśliwe wypadki, w których czworonożni bohaterowie tracą życie – i nie da się im w żaden sposób pomóc. Znacznie częściej jednak interesują go sytuacje, w których cierpieniu dałoby się zapobiec, gdyby właściciele w porę zareagowali. Dowiedzą się zatem odbiorcy, dlaczego dziecko z opryszczką pod żadnym pozorem nie może całować szynszyli. Dowiedzą się, dlaczego należy zakazać zwłaszcza seniorom dzielenia się ze zwierzętami swoimi lekami – nawet jeśli te przepisane przez weterynarza są dużo droższe, a pies ma podobne dolegliwości, tego typu kombinacje kończą się zwykle wielkim dramatem. Dowiedzą się wreszcie, dlaczego nie należy lekceważyć sygnałów ostrzegawczych zmian na skórze i pod skórą, dziwnych guzów, zniekształceń czy wyprysków. Jakby tego było mało, autor wyjaśnia, dlaczego nie wolno lekceważyć przepisów dotyczących przywożenia zwierząt zza granicy: przytacza opowieść o ludziach, którzy zaopiekowali się bezdomnym psem, tyle że zamiast wykonać szereg szczepień i odbyć wymaganą prawnie kwarantannę, postanowili kupić potrzebne dokumenty. Finał tej historii szokuje i pokazuje, jak wiele cierpień można by uniknąć, gdyby nie ludzkie zaniedbania.

Achim Gruber ma w zanadrzu całkiem dużo oskarżeń kierowanych w stronę ludzi, którzy deklarują, że kochają zwierzęta. Jego praca polega na odkrywaniu kolejnych zaprzeczeń tych przekonań – i pokazuje jednoznacznie, dlaczego niektórzy nie powinni mieć psa czy kota. „Dramat zwierząt domowych” to książka, która w pewnym stopniu wpisuje się w modę na reportaże medyczne czy opowieści o chorobach – pełno ich dzisiaj na rynku, chociaż do tej pory dotyczyły przede wszystkim ludzi. Teraz czas na przyjrzenie się uciążliwościom, jakie muszą znosić czworonożni pupile, gdy trafią w ręce nieodpowiedzialnych albo nieświadomych ludzi. Autor napisał tę książkę z buntu – i dobrze, żeby wieść o niej się szerzyła.

Andri Snaer Magnason: O czasie i wodzie

Karakter, 2020.

Wyspa i świat

Zwykle odbiorcy nie są w stanie zbyt wiele powiedzieć o literaturze i kulturze Islandii. Wyspa kojarzy się raczej z turystyką, krajobrazami, a nie z myślą humanistyczną. Ale po lekturze tomu „O czasie i wodzie” można już trochę rozszerzyć perspektywę i zająć się tym, co przedstawi Andri Snaer Magnason. Ten autor zabiera się bowiem za refleksyjne relacje dotyczące ochrony przyrody, zjawisk do obserwowania na Islandii, ale też – atrakcji spoza turystycznych szlaków. Śledzi pamiątki przeszłości, sprawdza, jak zwodniczy bywa język, zanurza się w świecie, do którego zwykli ludzie wstępu nie mają – bo pochłonięci są konsumpcyjnym trybem życia. Pozwala Magnason zdecydowanie zwolnić tempo, sprawia, że każdy potrzebuje się zastanowić nad prezentowanymi treściami. Nie porusza tematów aktualnych – w znaczeniu medialnych doniesień, bo jeśli chodzi o ekologię jest jak najbardziej aktualny, tyle że w bardziej uniwersalnym wymiarze. Nie zajmuje się tym, co zwykle zaprząta dziennikarzy. W ogóle nie posiłkuje się tematami narzucającymi się felietonistom czy internautom i na tym – między innymi – polega siła jego utworów. Teksty z tomu „O czasie i wodzie” momentami zamieniają się w literaturę piękną – chociaż przeważnie chodzi w nich o zmianę mentalności, o uświadamianie czytelnikom czegoś, o czym do tej pory nie mieli pojęcia albo nad czym się nie zastanawiali – mają wpływać na odbiorców, zostawać w ich świadomości i przyczyniać się do metamorfoz.

Za każdym razem Andri Snaer Magnason przynosi nowe zaskoczenia. Zajmuje się środowiskiem, opowiada między innymi o zwyczajach lodowców. Jest autorem mocno zaangażowanym w opowieści o języku – zwraca uwagę na słowa i na to, jak tracą one na wartości we współczesnym świecie, pokazuje czytelnikom pułapki ze strony skostniałych fraz i struktur. Sięga w przeszłość – ożywia ją za sprawą przodków, pamiątek, przedmiotów, które przechowują myśl z dawnych czasów – zdaje się specjalnie tropić kolejne sygnały przemijania, żeby zwrócić uwagę czytelników na upływający czas – ale nie w perspektywie eschatologicznej, raczej – dla uzasadnienia wyciszenia. Przechodzenie do przeszłości też może być piękne, a na pewno przeciwstawia się dzisiejszemu pośpiechowi. Wreszcie w ostatniej sferze zainteresowań leży jeszcze zestaw domowych opowieści. Autor dzieli się przemyśleniami na temat rodziny, przodków, krewnych, tych, którzy mogą go czegoś nauczyć w podejściu do rzeczywistości. Z dziadkami będzie omawiać kolejne fotografie, zaprosi czytelników do domów swoich bliskich – bez poczucia naruszania ich prywatności, ale za to z atmosferą wręcz intymności, przejścia do najbardziej osobistych wynurzeń. „O czasie i wodzie” to książka filozoficzna i nietypowa, oddala się od stylistyki przeważnie przez czytelników kojarzonej i popularnej – wyraźne jest tu odsunięcie się od tego, co medialne i przejście w indywidualne tony.

Marcin Margielewski: Tajemnice hoteli Dubaju

Prószyński i S-ka, Warszawa 2020.

Wynaturzenia

Marcin Margielewski w tomie „Tajemnice hoteli Dubaju” trafia na temat, który sam w sobie dostarczyłby pożywki dziennikarzom. Kiedy słucha opowieści Samira, konsjerża w Al Jannah, wie, że zyska dostęp do prawdziwych sensacji. Można mieć zresztą wrażenie, że chociaż Samir sam decyduje, o czym opowiedzieć, a co przemilczeć – ekstremalnych historii jest tu aż za dużo. Takiego stężenia zła próżno by szukać gdzie indziej. To lektura dla amatorów naprawdę mocnych książkowych wrażeń – która momentami brzmi jak brukowiec, przynajmniej w warstwie tematów. Samir przeprowadza czytelników przez kolejne kręgi piekła. Relacjonuje wyczyny najbogatszych – i sceny obrazujące konsekwencje braku hamulców moralnych. Szokuje, zwłaszcza że sam musi przyczyniać się do części wykroczeń. O tym, co się dzieje za drzwiami hotelu, nie powinien nikomu opowiadać – jednak książka ma stanowić jedno z zabezpieczeń.

W tym świecie można wszystko. Wielkie pieniądze sprawiają, że da się natychmiast przezwyciężyć każdą trudność, a gościom pozwala się na spełnianie najdziwniejszych fanaberii, nawet jeśli oznaczają czyjąś krzywdę. Do standardów należy robienie generalnych remontów w apartamentach gości – po tym, jak pokoje zostały znalezione zakrwawione czy zarzucone odchodami. Pomysłów na zostawienie po sobie śladów klientom nie brakuje – ale ponieważ nie liczą się oni z wydatkami, a szukają wyłącznie dobrej zabawy – nikt nie zabroni im powrotu do hotelu. Zaczyna Samir swoją relację od swoistego egzaminu na konsjerża – przekonuje się, z jak dziwnymi zleceniami będzie miał do czynienia już za moment. Nauczy się, że musi podtrzymywać kontakty z alfonsami i dilerami, ale też – że powinien w każdej sytuacji zachować zimną krew i bez mrugnięcia okiem spełniać najbardziej chore żądania gości. Przekona się, że sam może być potraktowany jak zabawka seksualna, znacznie częściej jednak będzie sprowadzał do hotelu prostytutki – a później wyrzucał je tak, by nie próbowały powracać do swoich bogatych klientów. Kilka kobiet lekkich obyczajów zresztą przysporzy mu kłopotów. Imprezy narkotykowe, orgie i podboje seksualne w hotelu to codzienność – gorzej, kiedy do przybytku sprowadza się żona i dzieci amatora mocnych wrażeń – to do konsjerża należy zadbanie o interesy obu stron. Zresztą bogaci potrafią się odwdzięczać za wyświadczane im przysługi. Zdarza się też, że ich pomysły dają się we znaki personelowi – Samir zajmuje się opisywaniem perwersyjnych zachowań arabskich księżniczek, które na moment wyrwały się spod kurateli i odbijają sobie zniewolenie. Śmierć nie jest tu tematem tabu, zresztą – takich tematów nie ma. Pojawia się nawet motyw wykorzystywania dzieci – i tu Samir po raz pierwszy szuka rozwiązania, które pozwoliłoby na ocalenie dziesięciolatki sprzedawanej przez bliskich. „Tajemnice hoteli Dubaju” to na pewno lektura dla ludzi o mocnych nerwach – i przygotowanych na zestaw „brudów”. Marcin Margielewski wie, że sensacyjnym tonem trafi do czytelników – tym się kieruje.

Agnieszka Olejnik: Tyle nowych dróg

Silver, Warszawa 2020.

Walka o siebie

Zwykle to młode bohaterki powieści decydują się na ucieczkę z toksycznych związków. Kobiety, które mogą zacząć wszystko od początku, które nie boją się ryzyka i nie przyzwyczaiły się jeszcze do sytuacji, w której tracą siebie na rzecz dominującego partnera. Jednak książki dla silverów – czyli seniorów – pokazują, że o siebie można walczyć w każdym wieku. Agnieszka Olejnik w tomie „Tyle nowych dróg” przedstawia Marię, nauczycielkę tuż przed emeryturą – sfrustrowaną, zmęczoną i zniechęconą do życia w ogóle. Maria sądzi, że nic dobrego jej już nie czeka. Nauczona oszczędzania przez skąpego małżonka, zamienia się niemal w służącą albo niewolnicę i zapomina o własnych potrzebach. Nie daje jej do myślenia nawet ucieczka syna z kraju – jak najdalej od domowego tyrana. Dopiero kiedy starsza siostra Marii, Anka, wraca z Kanady do Polski i kupuje dawny rodzinny dom, wszystko stopniowo się zmienia. Anna musi nauczyć siostrę siły i samodzielności, przekonać, że w jej małżeństwie źle się dzieje i nie ma co dłużej ciągnąć niezdrowej sytuacji. Pokazuje inny, lepszy świat dostępny na wyciągnięcie ręki. I powoli przygotowuje do buntu. Do własnych problemów się nie przyznaje – w tej chwili ważniejsze jest budowanie pewności siebie Marysi.

Rozwód tuż przed jesienią życia to posunięcie ryzykowne i mało kto podejmuje się takiego kroku – jeśli do tej pory dusił się w trudnym małżeństwie. Maria jednak przekonuje się, że życie ma jej do zaoferowania sporo rozrywek – już samo wyjście do biblioteki i spotkania z innymi emerytkami to okazja do wprowadzania zmian. Kobieta wkrótce zacznie pracować w kawiarni i obserwować ludzkie historie lepsze niż tematy seriali. Nawiąże też nowe znajomości, a te zawsze odwracają uwagę od zmartwień – świetnie, kiedy uda się połączyć siły, żeby komuś pomóc. To również dodaje pewności siebie i poczucia, że jest się potrzebnym. Oczywiście Agnieszka Olejnik nie udaje, że wszystko ułoży się samo: od czasu do czasu były mąż Marii pojawia się na horyzoncie i próbuje odzyskać swoją służącą – czytelniczki przygotowywane są na konieczność walki o własne zdrowie. Zdarzają się chwile zwątpienia, ale wolność jest ważniejsza.

Agnieszka Olejnik proponuje wartką babską historię z wieloma wątkami do przepracowania – nie liczy się wyłącznie temat utraty bliskich czy pogodzenie się z przeciwnościami losu, każda z bohaterek ma własne dylematy. Refrenowo powraca kwestia związków – seniorki muszą przekonać się, że i one mają szansę na miłość oraz prawo do spędzania czasu z sympatycznymi panami. Autorka uświadamia odbiorczyniom, że mogą jeszcze wiele dokonać i cieszyć się codziennością – jeśli tylko wezmą sprawy w swoje ręce. Nie ma sensu wypisywanie kolejnych afirmacji, trzeba działać – i to działać zdecydowanie. Kobieca obyczajówka w dobrym wydaniu to czytadło nie tylko dla starszych pań – również młode czytelniczki mogą tu znaleźć cenne wskazówki dla siebie, autorka tak prowadzi fabułę, żeby działo się sporo i żeby w żadnym momencie nie zabrakło tematów do przemyślenia, a może i wcielenia w życie.